Кіріспе

Моральдық немесе рухани маңызы бар саяхат немесе ізденіс.

Қажылық – қасиетті орынға жасалатын сапар, ол жеке тұлғаның өзгеруіне алып келуі мүмкін, содан кейін қажы өз күнделікті өміріне оралады.

Бахаи діні

Бахаулла Китаб-и-Ақдаста екі орынға қажылық жасауды әмір етті: Багдадтағы Бахаулла үйі, Ирак, және Шираздағы Баб үйі, Иран. Кейіннен Абдул-Баха Израильдегі Бахжидегі Бахаулланың қабірінің орнын қажылық орны ретінде белгіледі. Қажылыққа белгіленген орындарға қазіргі уақытта бахаилердің көпшілігі қол жеткізе алмайды, себебі олар Ирак пен Иранда орналасқан. Сондықтан, бахаилер қажылық туралы айтқанда, ол Хайфа, Акра және Бахжидегі Солтүстік-Батыс Израильдегі Бахаи Әлемдік Орталығындағы қасиетті орындарды бағуда тұратын тоғыз күндік қажылықты білдіреді. Рим Папасы Бенедикт XVI христиандық қажылықтың мақсатын былай түйіндеді: «Қажылыққа бару – табиғаттың, өнердің немесе тарихтың қазыналарын тамашалау үшін жай ғана бір жерді аралау емес. Қажылық сапарына шығу – шын мәнінде Құдайға кездесу үшін өзімізден шығу, Ол Өзін ашқан, Оның рақымы ерекше жарқырап, иман келтірушілердің арасында тәубе мен қасиеттіліктің мол жемісін берген орынға бару». Ең бастысы, христиандар қасиетті жерге, яғни Раббымыздың азап шегуі, өлімі және қайта тірілуімен байланысты орындарға қажылыққа барады. Олар Петір мен Пауылдың шейіт болған қаласы Римге, сондай-ақ Сантьяго-де-Компостелаға барады, ол апостол Яковтың есімімен байланысты және бүкіл әлемнен келген қажыларды қабылдады, олар апостолдың иман мен махаббат туралы куәлігімен рухани күшін нығайтуды қалайды. Римге және елшілермен, қасиеттілермен және христиан шейіттерімен байланысты басқа да орындарға, сондай-ақ Құдай ана Марияның көрінген жерлеріне де қажылық сапарлар жасалды. Сантьяго-де-Компостела соборына, Испанияның Галисия аймағындағы апостол Яковтың қабірі орналасқан жерге, Яковтың жолымен қажылық сапары танымал. Әр жеті жылда Маастрихт, Ахен және Корнелимунстер қалаларында біріктірілген қажылық өткізілді, онда көптеген маңызды реликвияларды көруге болады (қараңыз: Маастрихттегі Реликвиялар қажылығы). Шосердің «Кентербери ертегілері» кітабында Кентербери соборына және Томас Беккеттің қабіріне бара жатқан христиан қажыларының айтқан әңгімелері баяндалады. Латын Америкасында Марияға арналған қажылықтар әлі де өте танымал.

Индуизм

Карел Вернердің "Гиндуизмнің танымал сөздігіне" сәйкес, "индуизмнің қасиетті орындарының көпшілігі әртүрлі құдайлардың өмірінен алынған аңыз оқиғалармен байланысты. Кез келген жер қажылық орталығына айналуы мүмкін, бірақ көбінесе бұл қасиетті қалалар, өзендер, көлдер және таулар болады." Индустар өмір бойы қажылық жасауға ынталандырылады, бірақ бұл амал міндетті деп есептелмейді. Көптеген индустар өз аймағындағы немесе жергілікті жерлердегі қасиетті орындарды зиярат етеді. Құмбх Мела: Құмбх Мела – әлемдегі ең ірі адамдар жиналатын жиынның бірі, онда қажылар қасиетті өзенде шомылуға жиналады. Орын Аллахабад, Харидвар, Нашик және Уджайн қалалары арасында ауысады. Чар Дхам (Төрт қасиетті қажылық орыны): Пүри, Рамешварам, Дварка және Бадринатх (немесе Гималайдағы Бадринатх, Кедарнатх, Ганготри және Ямунотри қалалары) Чар Дхам (төрт мекен) қажылық маршрутын құрайтын төрт атақты қасиетті орын. Канвар қажылығы: Канвар – Үндістандағы ең ірі жылдық діни қажылық. Бұл құбылысқа миллиондаған адамдар қатысып, Гангтан (әдетте Харидвар, Ганготри, Гаумух немесе Султангандж қалаларынан) қасиетті су әкеліп, Шива храмдарына құрбан етеді. Пураникалық мәтіндердегі ежелгі қасиетті қалалар: Каши (Шива), Праяградж, Харидвар Ришикеш (Вишну), Матхура Вриндаван (Кришна), Пандарпур (Кришна), Пайтан, Канчипурам (Парвати), Дварка (Кришна) және Айодхья (Рама). Ірі храм қалалары: Пури, онда ірі Вайшнав Джаганнатх храмы мен Ратха Ятра мерекесі өтеді; Катра, онда Вайшно Деви храмы орналасқан; Шайырдидегі Сай Баба храмы, Тирумала Тирупати, Тирумала Венкатешвара храмы және Аяппанға табынатын Сабаримала. Шакти Питалары: Шакти Питалары – Ана Құдайға табынатын маңызды қажылық орындары. Олардың ең бастылары – Калихат және Камахия. Панча Ишварам – классикалық дәуірдегі Шри-Ланканың бес ежелгі Шива храмы. Шри-Ланканың Муруган қажылық жолы, ежелгі Арунагиринатардың Пада-Ятра маршрутындағы Тирупадай храмдарына Канкесатурайдағы Мавиддапурам Кандасвами храмы, Жафнадағы Наллур Кандасвами храмы, Тринкомалидегі Панча Ишварам Конешеварам храмы, Тринкомали ауданының Веругал қаласындағы Ару өзенінің жағасындағы Веругал Муруган Ковили, Шри-Ланканың Мандур Кандасвами храмы, Тируковилдегі Тируковил Ситира Велайта Свами Ковили, Баттикалоадағы Аругам шығанасы мен Ампарай ауданындағы Панамаи, Укандадағы Муруган Ковиль, Укаманай ұлттық паркі және одан кейін парк арқылы Турамама мен Тамарамаға қарай тәңірдің ең қасиетті жері, Оңтүстік Катамарадағы Катамара храмына дейін барады.

Ислам діні

Хадж (حَـجّ, Меккеге негізгі қажылық) – Исламның бес тірегінің бірі және мұсылмандар үшін міндетті діни парыз. Оны өмірінде кем дегенде бір рет, сапарға шығуға физикалық және қаржылық мүмкіндігі бар, сондай-ақ отбасын күтіп бағуға шамасы жететін барлық ересек мұсылман орындауы тиіс. Хадж – әлемдегі ең ірі жылдық жиынның бірі. 2014 жылдан бері жыл сайын 2-3 миллион адам Хаджға қатысуда. 2020 жылдың ақпан айында COVID-19 пандемиясының салдарынан Мекке мен Мединадағы мешіттер жабылды және 29 шілдеден бастап Сауд Арабиясында тұратын Сауд азаматтары мен шетелдік азаматтардың өте шектеулі санына ғана Хаджға рұқсат берілді. Мұсылмандар үшін тағы бір маңызды орын – Сауд Арабиясындағы Мәдина қаласы, Исламның екінші қасиетті жері, Мұхаммед пайғамбардың (с.ғ.с.) соңғы демалыс орны – Әл-Масжид ан-Набави (Пайғамбар мешіті). Ихрам (қажылық киімі – ақ халат) – барлық мұсылман қажыларының Алланың алдында теңдігін көрсетуге арналған. Пайғамбар Мұхаммед (с.ғ.с.) айтқандай: «Ақ түсті адам қара түсті адамнан жоғары емес, қара түсті адам ақ түсті адамнан жоғары емес. Араб араб емес адамнан жоғары емес, араб емес адам арабтан жоғары емес, тек тақуалық арқылы ғана». Сенегалдың Дакар қаласының шығысында орналасқан Тубадағы Ұлы Магалға шамамен төрт миллион қажы қатысады. Бұл қажылық 1883 жылы Мориде бауырластығын құрған шейх Амаду Бамбаның өмірі мен үйретімдерін тойлайды және Сафар айының 18-і күні басталады.

Шииттер

Әл-Арбаин (ٱلْأَرْبَـعِـيْـن, "Қырқ", Chehelom (, , "қырықшы [күн]) немесе Qirkhī, Imāmīn Qirkhī (إمامین قیرخی, "Имамның қырықшы") – шиит мұсылмандары үшін Ашурадан кейін қырық күн өткен діни мереке. Бұл мереке Сафар айының 20 немесе 21 күні Мұхаммед пайғамбардың немересі Хусейн ибн Әлидің шейіт болуын еске алады. Имам Хусейн ибн Әли мен 72 серігі 61 жылы Кербела шайқасында Язид I әскерімен қаза тапты. Арбаин немесе қырық күн – бұл көптеген мұсылман дәстүрлерінде отбасы мүшесінің немесе жақынының қайтыс болғаннан кейін қайғырудың әдеттегі ұзақтығы. Арбаин – жер бетіндегі ең ірі қажылық жиындардың бірі, онда 31 миллионға жуық адам Ирактың Кербала қаласына барады. Әлемдегі екінші үлкен қасиетті қала – Иранның Мешхед қаласы жыл сайын 20 миллионнан астам турист пен қажыны тартады. Олардың көпшілігі Имам Резаға (шииттердің сегізінші имамы) құрмет көрсету үшін келеді. Бұл қала орта ғасырлардан бері саяхатшылар үшін тартымды орын болып табылады. Ғибадатхана тауының батыс тіреу қабырғасы, Батыс қабырғасы немесе "Айқайлау" қабырғасы деп аталатын бұл орын, Иерусалимнің Ескі қаласындағы Екінші еврей ғибадатханасының қалған бөлігі және еврейлер үшін ең қасиетті және жиі баратын жер. 1948 жылдан 1967 жылға дейін Иорданияның бақылауында болған Шығыс Иерусалимде еврейлерге бұл аймаққа қажылық жасауға тыйым салынды. Израиль мен Палестинада және бүкіл әлемде көптеген кіші еврейлердің қажылық орындары, негізінен цадиктердің қабірлері бар, соның ішінде: Хеброн; Бейт-Лехем; Мерон тауы; Нетивот; Уман, Украина; Силистра, Болгария; Даманхур, Египет және тағы да басқалары. Көптеген раввиндер тіпті бүгінгі күні, ғибадатхана қиратылғаннан кейін де мерекелерде қажылық жасаудың мицва екенін айтады.

Сикхизм

Сикх діні қажылықты рухани құндылық деп санамайды. Гуру Нанак қажылық орындарына адасқан, ритуалдарға берілген адамдарды қайтару үшін барды. Ол оларға Құдайдың ғибадатханасының, өз ішіндегі терең жатыр екенін айтты. Оның сөзіне сәйкес: "Бес жаман мінезді бақылаған адам ғана қажылық жасаған болады". Бірақ, кейіннен Амритсар және Хармандир Сахиб (Алтын ғибадатхана) сикх дінінің рухани және мәдени орталығына айналды, және егер сикх қажылыққа аттанса, көбінесе осы орынға барады. Пандж Тахт (Пенджаби: ਪੰਜ ਤਖ਼ਤ) – Үндістандағы сикхтердің билік тақтары немесе орны саналатын және дәстүрлі түрде қажылыққа жататын бес құрметті гурдвара.

Даоизм

Мазу, сонымен қатар Мацу деп те жазылады, Қытайдың оңтүстік-шығыс теңіз аймағындағы, Гонконг, Макао және Тайваньдағы ең танымал теңіз құдайы. Мазу зыяраты көбінесе іс-шара (немесе храм жәрмеңкесі) ретінде қарастырылады, ал зыяратшылар "Сян Ден Цзяо" (пиньин: xiāng dēng jiǎo, қытай тілінде "шамыран аяқтар" деген мағынаны білдіреді) деп аталады. Олар құдайдың (Мазу) паланкинін оның өзінің храмынан басқа Мазу храмына дейін сүйемелдейді. Дәстүр бойынша, Мазу паланкині ауылдан өткен кезде, тұрғындар жол бойындағы зыяратшыларға тегін су және тамақ ұсынады. Тайваньда 2 негізгі Мазу зыяраты бар, олар әдетте ай күнтізбесі бойынша қаңтар және сәуір аралығында өтеді, Мазудың қалауына байланысты. Байшатун Мазу зыяраты: Бұл зыярат 1863 жылға дейін барып тоқталады, Байшатуннан (Мяоли округі) Бейганға (Юнлин округі) және кері жолмен жүргізіледі, белгілі бір маршруты жоқ. Даджия Мазу зыяраты: Даджиядан (Тайчунг қаласы) Синганға (Чиайи округі) және кері жолмен жүреді, ол белгілі бір маршрут бойынша өтеді.

Зороастризм

Иранда пир деп аталатын қажылық орындары бар, бірақ ең танымалдары Язд провинциясында орналасқан. Яздилердің дәстүрлі қасиетті орындарынан басқа, жаңа жерлер де қажылыққа бару орындарына айналу үстінде. Бұл орындар – ежелгі от ғибадатханаларының қираған қалдықтары. Мұндай орындардың бірі – Иранның Азербайжан провинциясындағы Сасани дәуіріндегі Азаргошнасп от ғибадатханасының қиратылысы. Тағы бір орын – астана Тегераннан оңтүстікке қарай орналасқан Рейдегі от ғибадатханаларының қираған қалдықтары, сондай-ақ Парс провинциясындағы Шираз қаласынан оңтүстікке қарай алпыс шақырым жердегі Фирузабад қираған жерлері. Аташ Бехрам («Жеңіс оты») – зороастризмдегі ең жоғары дәрежедегі от ғибадатханасы. Онда 16 түрлі «от түрі» бар, яғни 16 әртүрлі көзден алынған оттар. Қазіргі таңда 9 Аташ Бехрам бар, олардың біреуі Иранның Язд қаласында, ал қалғандары Батыс Үндістанда орналасқан. Олар қажылық сапарлардың маңызды орындарына айналды.

Мехер Баба

Рухани ұстаз Мехер Бабамен байланысты маңызды қасиетті орындар – Мехерабад, Үндістан, онда Баба өзінің жұмысының басым бөлігін аяқтады және қазір оның бейіті орналасқан, және Мехеразад, Үндістан, онда Баба өмірінің кейінгі жылдарын өткізді.