Әлемдік Бахаи қауымдастығының басқару органы

Кіріспе

Дүниежүзілік Бахаи қауымдастығын басқаратын сайланған мекеме – Дүниежүзілік Әділет Үйі (بیت العدل اعظم) – Бахаи дінінің тоғыз мүшеден тұратын жоғарғы басқару органы. Бахаи дінінің негізін қалаушы Бахаулла оны Бахаи жазбаларында бұрыннан айтылмаған мәселелер бойынша заң шығаруға құқылы мекеме ретінде көріп, Бахаи дінінің өзгеретін жағдайларға бейімделуіне мүмкіндік беруді мақсат еткен. Алғаш рет 1963 жылы, содан кейін әр бес жыл сайын бүкіл әлемдегі Бахаи Ұлттық Рухани Кеңестерінің делегаттарымен сайланды. Діннің басшысы ретінде Дүниежүзілік Әділет Үйі бүкіл әлемдегі Бахаи қауымына көп жылдық жоспарлар мен Ридван мерекесінде жарияланатын жылдық хабарлар арқылы бағыт-бағдар береді. Бұл хабарлар жергілікті Рухани Ассамблеялардың санын арттыруға, Бахаи әдебиетін аударуға, Бахаи орталықтарын құруға, Бахаи ғибадат үйлерін аяқтауға, халықаралық конференциялар өткізуге, сауаттылықты арттыруға, әйелдердің рөлін күшейтуге, балалар мен жастардың рухани тәрбиесіне, отбасылық өмірді жақсартуға, әлеуметтік және экономикалық дамуға, сондай-ақ қауымдық құдайға сыйынғанға бағытталған. Дүниежүзілік Әділет Үйі Ирандағы Бахаиларға қарсы жүйелі қудалауға жауап беруде де маңызды рөл атқарды, осы мәселені әлемдік БАҚ назарына жеткізді. Дүниежүзілік Әділет Үйі жариялаған кітаптар мен құжаттар Бахаилар үшін авторитетті саналады, ал оның қабылдаған шешімдері қатесіз деп есептеледі. Бахаи қасиетті жазбаларында айтылмаған мәселелер бойынша заң шығаруға құқылы болғамен, Дүниежүзілік Әділет Үйі бұл өкілеттігін сирек қолданады. Дүниежүзілік Әділет Үйі мен оның мүшелері Израильдің Хайфа қаласында, Кармел тауының етегінде орналасқан. Соңғы сайлау 2023 жылдың 29 сәуірінде өтті. Бахаи дініндегі басқа барлық сайланған және тағайындалған лауазымдар ерлер мен әйелдерге ашық болғанымен, Дүниежүзілік Әділет Үйінің құрамына тек ерлер ғана қабылданады; Бахаи жазбалары осы себептің болашақта ашық болатынын көрсетеді.

Elected institution governing the worldwide Baháʼí community

The Universal House of Justice (بیت‌العدل اعظم) is the nine member supreme ruling body of the Baháʼí Faith. It was envisioned by Baháʼu'lláh, the founder of the Baháʼí Faith, as an institution that could legislate on issues not already addressed in the Baháʼí writings, providing flexibility for the Baháʼí Faith to adapt to changing conditions. It was first elected in 1963, and subsequently every five years, by delegates consisting of the members of Baháʼí National Spiritual Assemblies throughout the world. The Universal House of Justice, as the head of the religion, has provided direction to the worldwide Baháʼí community primarily through a series of multi year plans, as well as through annual messages delivered during the Ridván festival. The messages have focused on increasing the number of Local Spiritual Assemblies, translating Baháʼí literature, establishing Baháʼí Centres, completing Baháʼí Houses of Worship, holding international conferences, and developing educational systems to enhance literacy, the role of women, spirituality for children and youth, family life, social and economic development, and communal worship. The Universal House of Justice has also played a role in responding to systemic persecution of Baháʼís in Iran by garnering worldwide media attention. The books and documents published by the Universal House of Justice are considered authoritative and its decisions are considered infallible by Baháʼís. Although it is empowered to legislate on matters that are not addressed in the Baha'i holy writings, the Universal House of Justice has rarely exercised this function. The Seat of the Universal House of Justice and its members reside in Haifa, Israel, on the slope of Mount Carmel. The most recent election was 29 April 2023. Although all other elected and appointed roles in the Baháʼí Faith are open to men and women, membership on the Universal House of Justice is male only; the Baháʼí writings indicate that the reason for this will become clear in the future.

Тарих

Бахаи дінінің негізін қалаушы Бахаулла «Киtab-и Акдас» кітабында Әділдік үйінің құрылуын және оның функцияларын белгілейді. Бахаулланың басқа да жазбаларында, соның ішінде Бахаулланың Тақташаларында, осы институттың міндеттері кеңейтіліп, оларға сілтеме жасалады. Бахаулла өз жазбаларында Әлемдік Әділдік үйі дінге билік ететінін және Оның өзі қарастырмаған мәселелерді қарастыратынын жазды; ол осы институттың мүшелерінің құдайлық шабытқа ие болатынын, барлық адамдарға құрметпен қарап, олардың ар-намысын сақтайтынын мәлімдеді. Кейіннен Бахаулланың ұлы және жаңғыртыласы Абдул-Баха Өсиетнамасында оның жұмыс істеуін, құрамын және сайлау тәсілін егжей-тегжейлі сипаттады. Ол Әлемдік Әділдік үйі Бахаулланың қорғауында болатынын, қателіктерден азат болатынын және оған бағыну міндетті екенін жазды. Абдул-Баха алғаш рет «Әлемдік Әділдік үйі» терминін қолданып, осы жоғары органмен, әрбір қауымдастықта құрылатын жергілікті «Әділдік үйлерінен» және екінші деңгейдегі «Әділдік үйлерінен» (қазіргі Бахаи ұлттық рухани кеңестері) ажыратып көрсетті. Ол сондай-ақ, институттың шешімдері көпшілік дауыспен қабылдануы мүмкін екенін, бірақ бірауыздан қабылдануына басымдық берілетінін және оның мүшелерін екінші деңгейдегі үйлер сайлайтынын айтты. Ол Бахаулланың әйелдер мен еркектер рухани жағынан тең болса да, Әлемдік Әділдік үйінің құрамына тек еркектер ғана кіретінін растады, сондай-ақ осы шешімнің мәні болашақта ашық болатынын мәлімдеді (Бахаи діні және гендерлік теңдік туралы қараңыз). Бахаулладан кейінгі діннің басшылары Абдул-Баха мен Шоги Эффенди Әлемдік Әділдік үйін құруды қарастырғанмен, екеуі де одан бас тартты. Шоги Эффендидің себебі – Бахаи институттарының әлсіздігіне сенгендігі болды, өйткені ұлттық және жергілікті рухани кеңестердің саны өте шектеулі болды. Сондықтан Шоги Эффенди өмірі бойы Әлемдік Әділдік үйін сайлауға дайындық жасады, жергілікті және ұлттық деңгейде берік әкімшілік құрылым құрды. 1951 жылы 9 ұлттық рухани кеңес құрылғанда Шоги Эффенди Халықаралық Бахаи Кеңесіне мүшелерді тағайындады және оны халықаралық Әділдік үйінің бастамасы деп сипаттады. 1957 жылы Шоги Эффендидің күтпеген қайтысынан кейін, Іс иелері діннің істерін басқарды және 1963 жылы он жылдық жорықтың аяқталуымен, Шоги Эффенди ұйымдастырған халықаралық оқыту жоспарының аяқталуымен Әлемдік Әділдік үйін сайлау болатынын жариялады. 1961 жылы Халықаралық Бахаи Кеңесі сайланатын органға айналды, барлық ұлттық рухани кеңестердің мүшелері оның мүшелеріне дауыс берді. Содан кейін 1963 жылдың сәуір айында Шоги Эффендидің қайтысынан кейін алты жыл өткен соң, 56 ұлттық рухани кеңес бірінші Әлемдік Әділдік үйін сайлады. Сайлау күні он жылдық жорықтың аяқталуымен және 1863 жылдың сәуір айында Ридван бағында Бахаулланың жариялануының бірінші ғасырлық мерейтойымен сәйкес келді. Осы уақыттан бері Әлемдік Әділдік үйі діннің бас органы ретінде қызмет етеді – жеке мүшелердің билігі жоқ, тек жиналыс ретінде ғана билікке ие. 1972 жылы ол өзінің Конституциясын жариялады.

Baháʼu'lláh, the founder of the Baháʼí Faith, in his book the Kitáb i Aqdas first ordains the institution of the House of Justice and defines its functions. The institution's responsibilities are also expanded on and referred to in several other of Baháʼu'lláh's writings including in his Tablets of Baháʼu'lláh. In those writings Baháʼu'lláh writes that the Universal House of Justice would assume authority over the religion, and would consider matters that had not been covered by himself; he stated that the members of the institution would be assured of divine inspiration, and have the regard for all peoples and safe guard their honour. Later, ʻAbdu'l Bahá, Baháʼu'lláh's son and successor, in his Will and Testament, elaborated on its functioning, its composition and outlined the method for its election. He wrote that the Universal House of Justice would be under Baháʼu'lláh's protection, that it would be freed of error, and that obedience to it would be obligatory. ʻAbdu'l Bahá first used the term "Universal House of Justice" to distinguish the supreme body from those local 'Houses of Justice' to be established in each community, and the secondary 'Houses of Justice' (current Baháʼí national spiritual assemblies). He also stated that the institution's decisions could be by majority vote, but that unanimous decisions were preferred, and that it would be elected by the members of the secondary Houses of Justice. He also confirmed Baháʼu'lláh's statements that although women and men are spiritually equal, membership on the Universal House of Justice would be confined to men, and that the wisdom behind this decision would become apparent in the future (see Baháʼí Faith and gender equality). While both ʻAbdu'l Bahá and Shoghi Effendi, heads of the religion after Baháʼu'lláh, considered establishing the Universal House of Justice, they both declined to do so. Shoghi Effendi's reason was due to his belief in the weakness of the existing Baháʼí institutions — there were a very limited number of national spiritual assemblies and local spiritual assemblies. Thus during his lifetime, Shoghi Effendi prepared for the election of the Universal House of Justice, by establishing a strong administrative structure at the local and national levels. In 1951 when there were 9 National Spiritual Assemblies, Shoghi Effendi appointed members to the International Baháʼí Council, and described it as an embryonic international House of Justice. After Shoghi Effendi's unexpected death in 1957, the Hands of the Cause directed the affairs of the religion and announced that the election of the Universal House of Justice would occur in 1963 at the end of the Ten Year Crusade, an international teaching plan instituted by Shoghi Effendi. In 1961 the International Baháʼí Council was changed to an elected body, with members of all National Spiritual Assemblies voting for its members. Then in April 1963, the first Universal House of Justice was elected, six years after the passing of Shoghi Effendi, by 56 National Spiritual Assemblies. The date of the election coincided with the completion of the Ten Year Crusade and also with the first centenary anniversary of the public declaration of Baháʼu'lláh in the Garden of Ridván in April 1863. Since then the Universal House of Justice has acted as the head of the religion – individual members have no authority, only as an assembly do they have authority. In 1972 it published its constitution.

Сайлау процесі

Әлемдік Әділет Үйі бүкіл әлемдегі ересек Бахаилердің үш кезеңді сайлауда жасырын дауыс беру және көпшілік дауыс беру арқылы сайланады. Әділет Үйі кандидаттарды ұсынусыз немесе сайлау кампаниясы жүргізбестен сайланады, және Бахаи дінінің барлық ересек ер адам мүшелері Әділет Үйіне сайлауға құқылы. Бұл орган әр бес жыл сайын әртүрлі Ұлттық немесе Аймақтық Рухани Ассамблеялардың (ҰРА) мүшелерінің съезінде сайланады. Әртүрлі ҰРА мүшелері өз елдерінің Бахаилері сайлаған тоғыз ересек ер Бахаиге дауыс береді. Дауыс беру бюллетеньдері пошта арқылы жіберіледі немесе делегаттар алып жүреді. Ең көп дауыс жинаған тоғыз адам Әлемдік Әділет Үйіне сайланады. 2013 жылы Хайфада қатысқандарға қоса, шамамен 400 бюллетень жіберілді, нәтижесінде дауыс беруге қатысқан бюллетеньдердің жалпы саны 1500-ден асты. Бұл сайлау Әлемдік Әділет Үйінің 1963 жылы алғаш рет сайланғанының 50 жылдығын белгіледі. Соңғы толық сайлау 2023 жылдың 29 сәуірінде өтті.

Құзыреті

Әлемдік әділдік үйіне қоғамның дамуына орай Бахаи дінін бейімдеу міндеті де жүктелген, сондықтан оған Бахаи қасиетті кітаптарында нақты көрсетілмеген мәселелер бойынша заң шығару құқығы берілген. Әлемдік әділдік үйі жағдайлар өзгергенде өз заңдарын өзгертуге немесе жоюға уәкілді, бірақ қасиетті кітаптарда нақты жазылған заңдарды күштен шығаруға немесе өзгертуге құқылы емес.

Бұрынғы мүшелері

1963 жылы алғашқы сайлауда Халықаралық Бахаи Кеңесінен бес мүше, АҚШ Ұлттық Рухани Ассамблеясынан (ҰРА) екеу, Ұлыбритания ҰРА-сынан біреу және Үндістан ҰРА-сынан біреу қатысты. Мүшелер кестеге алғаш сайланған жылы енгізіледі. 1963 жылғы алғашқы сайлаудан бастап, мүшелердің толық құрамына сайлау бес жылда бір рет өтіп келді, ал 1982, 1987, 2000, 2005 және 2010 жылдары кестеде *көрсетілгендей* бес қосымша сайлау өтті. Барлық мүшелер келесі құрылтайларда қайта сайланғаннан кейін де қызметін жалғастырды. Амоз Гибсон, Чарльз Вулкотт және Адиб Тахерзаде лауазымда жүргенде қайтыс болды, ал қалған бұрынғы мүшелер зейнетке шығуға құқық алды.

1963 1968 1973 1978 1982 1983 1987 1988 1993 1998 2000 2003 2005 2008 2010 2013 2018 2023
Лутфулла Хаким
Дэвид Рухе
Фарзам Арбап*
Айман Рухани
Амоз Гибсон
Гленфорд Митчелл
Густаво Корреа
Правен Маллик
Чарльз Вулкотт
Петр Хан
Стефан Холл
Андрей Доновал
Дэвид Хофман
Хупер Данбар
Стефан Биркланд
Альберт Ншису Нсунга
Бора Кавелин
Адиб Тахерзаде
Кизер Барнс
Чунгу Малитонга
Хью Чанс
Дж. Дуглас Мартин
Поль Лампл
Али Нахжавани
Хартмут Гроссман
Шахриар Разави
Хушманд Фатеазам
Фирайдун Джавахери
Хуан Франциско Мора
Иан Семпл
Пайман Мохажер

Фарзам Арбаб (27 қазан 1941 – 25 қыркүйек 2020), Тегеран, Иран қаласында туған, 1993 жылдан бастап 2013 жылы 71 жасында мүшеліктен бас тартқанға дейін мүше болып қызмет етті.