Кіріспе

Түсті цифрлық суреттер пиксельдерден тұрады, ал пиксельдер негізгі түстердің комбинацияларынан, кодтар тізбегі арқылы бейнеленеді. Осы контексте арна – түсті суретпен бірдей өлшемдегі, тек бір ғана негізгі түстен құралған сұр масштабты кескін. Мысалы, стандартты цифрлық камерадан алынған суретте қызыл, жасыл және көк арналар болады. Сұр масштабты суретте тек бір арна болады. Географиялық ақпараттық жүйелерде арналар көбінесе растрлық жолақтар деп аталады. Тағы бір тікелей байланысты ұғым – конволюциялық нейрондық желілерде қолданылатын ерекшелік карталары.

Шолу

Цифрлық әлемде кескін құрамында кез келген санында дәстүрлі негізгі түстер болуы мүмкін; осы жағдайда арна – кез келген дәстүрлі негізгі түске негізделген сұр масштабты кескінге дейін кеңейтіледі. Сонымен қатар, арна – бастапқы кескінмен бірдей өлшемдегі және оған байланысты кез келген сұр түсті кескін. "Арна" – кескіннің белгілі бір компонентін білдіретін дәстүрлі термин. Шындығында, кез келген кескін форматы ішкі түрде кескіндерді сақтау үшін кез келген алгоритмді пайдалана алады. Мысалы, GIF кескіндері әр пикселдегі түске индекс нөмірі арқылы сілтеме жасайды, ол үш түсті компоненттері сақталатын кестеге сілтеме береді. Дегенмен, нақты формат кескіндерді қалай сақтаса да, соңғы түсті кескін көрсетіле алғанша, дискретті түсті арналарды анықтау әрқашан мүмкін. Арналар туралы түсінік көп спектрлі және гиперспектрлі бейнелеуде көрінетін спектрден асып түседі. Осы контексте әрбір арна толқын ұзындығының диапазонына сәйкес келеді және спектроскопиялық ақпаратты қамтиды. Арналардың ені мен диапазоны әртүрлі болуы мүмкін. Барлығы үш негізгі арна түрі (немесе түсті модельдер) бар, және олардың әрқайсысының өз күшті және әлсіз жақтары бар.

RGB кескіндері

RGB кескіні үш арнадан тұрады: қызыл, жасыл және көк. RGB арналары адам көзіндегі түс қабылдағыштарына ұқсас келеді және компьютерлік дисплейлер мен кескіш сканерлерде қолданылады. Егер RGB кескіні 24 биттік болса (2005 жылғы өнеркәсіп стандарты), әрбір арна 8 биттен тұрады, яғни қызыл, жасыл және көк түстер үшін 8 биттен. Басқаша айтқанда, кескін үш кескіннен құралған (әр арна үшін біреуден), мұнда әрбір кескін 0 мен 255 арасындағы стандартты жарықтық деңгейлері бар дискретті пиксельдерді сақтай алады. Егер RGB кескіні 48 биттік болса (өте жоғары түс тереңдігі), әрбір арна пикселге 16 биттік түс ақпаратын қамтиды, яғни әр пиксел үшін 16 бит қызыл, 16 бит жасыл және 16 бит көк түс.

RGB түсті үлгі

Көріп тұрсыздар, сұр ағаштардың барлық каналдарда шағылысуы шамалас, қызыл көйлектің қызыл каналда басқа екі каналға қарағанда әлдеқайда жарқырап тұр, және суреттің жасыл бөлігі жасыл каналда әлдеқайда жарық көрінеді.

YUV

YUV суреттері – RGB түстік кеңістігінің аффиндік түрленуі болып табылады, ол телехабар таратудан пайда болған. Y арнасы көзбен қабылданатын жарық күшімен шамамен сәйкес келеді, ал U және V арналары түс туралы мәліметтерді ұсынады.

CMYK

CMYK кескіні төрт арнадан тұрады: көк, қызғылт, сары және қара (негізгі). CMYK – басып шығару үшін қолданылатын стандарт, онда азайту әдісімен түс қолданылады. 2005 жылғы өнеркәсіп стандарты бойынша 32 биттік CMYK кескіні төрт 8 биттік арнадан тұрады: көк түске арналған біреуі, қызғылт түске арналған біреуі, сары түске арналған біреуі және қара түске арналған біреуі. CMYK кескіндері үшін 64 биттік сақтау (әр арнаға 16 бит) көп кездеспейді, себебі CMYK көбінесе құрылғыға тәуелді, ал RGB құрылғыға тәуелсіз сақтау үшін жалпы стандарт болып табылады.

HSV

HSV немесе түс тоны, қанығу, жарықтық, RGB сияқты үш арнада түс туралы ақпаратты сақтайды, бірақ бір арна жарықтыққа (мәніне) арналған, ал қалған екеуі түс туралы ақпаратты жеткізеді. Жарқылық арнасы CMYK қара арнасына немесе оның керісіне ұқсас (бірақ толықтай бірдей емес). HSV, әсіресе түс ақпаратының жоғалуы адам көзіне көрінуі қиын болғандықтан, сапасы төмендетілген бейнелерді қысуда тиімді.

CA Так

Альфа арнасы мөлдірлік туралы ақпаратты сақтайды – мәні қанша жоғары болса, пиксель соншалықты көлденең болады. Камера немесе сканер мөлдірлікті өлшемейді, бірақ физикалық заттар мөлдір болуы мүмкін, алайда альфа арнасы сандық кескіндерді біріктіру үшін өте пайдалы. Блюскрин технологиясы актерлерді біріншілік түсті фон алдында түсіруді, содан кейін осы түсті мөлдір етуді және оны фонмен біріктіруді қамтиды. GIF және PNG кескін форматтары веб-беттердегі кескіндерді біріктіру үшін World Wide Web-те альфа арналарын пайдаланады, осылайша олар біркелкі емес фонда да кез келген пішінде көрінеді.

Басқа арналар

3D компьютерлік графикада материалды көрсетуді қосымша бақылау үшін бірнеше арналар пайдаланылады; мысалы, жылтырлықты басқару сияқты.

Біт тереңдігі

Суреттерді цифрлық форматқа келтірген кезде түс арналары сандарға түрлендіріледі. Суреттер мыңдаған пиксельдерден тұрады, әр пиксельде бірнеше арна болады, сондықтан арналар көбінесе мүмкіндігінше аз биттермен кодталады. Көбінесе қолданылатын мәндер – арнаға 8 бит немесе арнаға 16 бит. Индекстелген түс арналарды толығымен жойып, мысалы, 3 арнаны 8 битке (GIF) немесе 16 битке сығымдайды.

Оптимизацияланған арналар өлшемі

Мидың әрбір арнадағы айырмашылықтарды басқа арналардағыдай бірдей сезімталдықпен қабылдамайтындықтан, әр арнаға бөлінетін биттердің санын өзгерту оңтайлы сақтауға әкелуі мүмкін. Атап айтқанда, RGB кескіндерінде көк арнаны ең көп, ал қызыл арнаны ең аз қысу, оларға теңдей орын беруден жақсы нәтиже беруі мүмкін. Мұндай "артықшылықты" қысу, адамның торлы қабығы ең көп бөлшектерді ажырату үшін қызыл арнаны, ал жасыл арнаны аздаған дәрежеде пайдаланатынын, ал көк арнаны фондық немесе қоршаған орта туралы ақпарат үшін қолданатынын көрсететін зерттеулердің нәтижесі болып табылады. Басқа техникалардың ішінде, жоғалтулы бейне қысу түс арналарындағы (түс және қанығу) биттердің тереңдігін азайту үшін түс үлгілеуін пайдаланады, сонымен бірге барлық жарықтық ақпаратты (HSV-дегі мән) сақтайды. 16 биттік HiColor қызыл және көк түстерді 5 битте, ал жасыл түсті 6 битте сақтайды.