Кіріспе

Сұхбат алу техникасы

Компьютерлік көмекпен жеке сұхбат алу (CAPI) – бұл сұхбат алу техникасы, онда респондент немесе сұхбат беруші сұрақтарға жауап беру үшін электрондық құрылғыны пайдаланады. Бұл компьютерлік телефон арқылы сұхбат алуға ұқсас, бірақ сұхбат телефон арқылы емес, тікелей кездесу арқылы өтеді. Сұрақнама ұзақ және күрделі болған жағдайда, телефон арқылы сұхбат алуға қарағанда бұл әдіс көбінесе артықшылыққа ие. Бұл жеке сұхбат алу техникасы ретінде жіктеледі, өйткені сұхбат беруші әдетте респондентке көмектесіп, басшылық жасайды. Егер сұхбат беруші болмаса, Компьютерлік көмекпен өздігінен сұхбат алу (CASI) термині қолданылуы мүмкін. CAPI деректерді жинау әдісі ретінде қолданылатын жағдайдың мысалы – Британдық қылмыс туралы сауалнама. Осы сұхбат алу техникасының ерекшеліктері: Респондент немесе сұхбат беруші құрылғыны (ноутбук, планшет немесе смартфон) пайдаланып, сауалнамаға жауап береді. Сауалнама – бұл респонденттің берген жауаптарына негізделген алдын ала жоспарланған маршрут бойынша сұрақтар жиынтығынан өткізетін қосымша. Көмекші экрандар мен сыпайы қате туралы хабарламалар ұсынылады. Көзге жақын түсті экрандар мен экрандағы және экраннан тыс стимулдар респонденттің қызығушылығын арттырып, тапсырмаға белсенді қатысуына ықпал етеді. Бұл тәсіл сауда орталықтарында, алдымен іріктеу және тексеру процесінен кейін қолданылады. CAPI сонымен қатар үй шаруашылықтарымен сұхбат алу үшін де қолданылады, бұл ретте, қажетті аймақтың әділ өкілдігін қамтамасыз ету үшін кездейсоқ жүріп-тұру сияқты үлгі алу техникалары пайдаланылады. Бұған қоса, ол сауда көрмелері мен конгрестерде бизнес-бизнес зерттеулерін жүргізу үшін де қолданылады.

CAPI артықшылықтары

Жүзді кездесу форматы сұхбаттасушыға сөзді және сөзсіз кері байланысты бақылауға мүмкіндік береді. Жеке сұхбаттар ұзаққа созылуы мүмкін. 45 минуттан асатын сұхбаттар да жиі кездеседі. Заманауи құрылғылар жауап берушінің аудио жауабын жазбаға түсіре алады, GPS орнын анықтайды және сұхбаттың суретін түсіруге мүмкіндік береді, бұл деректердің сапасын арттырады. Нәтижелерді компьютерге аудару қажеттілігі жоқ. Компьютерлік бағдарлама нәтижелерді PSPP немесе DAP сияқты статистикалық талдау бағдарламаларымен оқуға болатын форматта тікелей орналастыру үшін құрастырылуы мүмкін. Сұхбаттасушының қатысуы белгілі бір тақырыптар бойынша жай-күйін анықтауға көмектеседі. Сұхбаттасушы сұрақтарға жауап беретін адамның сұхбатқа қатысуға тиіс тұлға екенін тексеруге мүмкіндік алады.

CAPI-нің кемшіліктері

Бұл сұхбаттасудың салыстырмалы түрде қымбат жолы. Веб-сұхбаттасумен салыстырғанда, деректерді жинау көбірек уақытты қажет етеді.

Компьютерлік көмекпен өз-өзімен сұхбат (CASI)

Компьютерлік көмекпен жүргізілетін өзіндік сұхбат (CASI) пен компьютерлік көмекпен жүргізілетін жеке сұхбат (CAPI) арасындағы басты айырмашылық – екіншісінде сұхбаттасушы болады, ал біріншісінде болмайды. Компьютерлік көмекпен өзіндік сұхбат алудың екі түрі бар: "видео CASI" және "аудио CASI". Екі түрлі компьютерлік көмекпен жүргізілетін өзіндік сұхбат, компьютерлік көмекпен жүргізілетін жеке сұхбатқа қарағанда үлкен артықшылықтарға ие болуы мүмкін, себебі респонденттер құпиялы сұрақтарға жауап беруге көбірек бейімделуі мүмкін. Мұның себебі – олар сұхбаттасушының болмауына байланысты CASI-ді құпиялы деп сезінеді.

Кемшіліктері

Сауалнама тек "компьютерлік сауатты" респонденттерді қызықтыруы мүмкін, осылайша сауалнамаға ықтимал бұрмалаушылық енгізеді. Сауалнама жеке сұхбаттасушы бере алатын кері байланыс пен нақтылау/сапаны бақылау мүмкіндігін жоғалтады. Мысалы, белгілі бір түсінікте қабылдалуы керек, бірақ басқаша да түсіндірілуі мүмкін сұрақ респонденттерде дұрыс түсінбеушілік тудыруы мүмкін. Егер сұхбаттасушы болмаса, бұл түсінбеушіліктер шешілмейді, нәтижесінде сауалнама нәтижелері бұрмалануы мүмкін.

Видео-CASI

Видео CASI көбінесе адамға күрделі сауалнаманы түсінуге көмектесу үшін қолданылады. Видео CASI арқылы респонденттер сұрақтарды экранда пайда болатындай оқиды және жауаптарын пернетақтамен (немесе басқа енгізу құрылғысымен) енгізеді. Компьютер респондент үшін "үй шаруашылығы" немесе әкімшілік жұмыстарды атқарады. Видео CASI-дың артықшылықтары – күрделі сұрақтарды автоматты түрде басқару, бұрынғы жауаптарға сүйене отырып сұрақтарды жекелеу мүмкіндігі, диапазоннан тыс және үйлесімсіз жауаптарды нақты уақыт режимінде бақылау және жалпылай сұхбатты стандарттау. Дегенмен, Видео CASI-дың айтарлық кемшіліктері де бар. Ең бастысы, Видео CASI респонденттен белгілі бір деңгейде оқу қабілетін талап етеді. Екінші, көбінесе байқамайтын кемшілік – бүгінгі күні көптеген Видео CASI қолданбаларындағы таңбаларға негізделген дисплейлердің әсерінен, респондентке түсетін визуалды және оқу жүктемесі, жақсы дизайндалған қағаз нысанына қарағанда әлдеқайда ауыр болып көрінеді. Мәтіннің мөлшері және компьютерлік интерфейстің басқа да ерекшеліктері, көптеген адамдарға қағазды оқуға және компьютермен жұмыс істеуге қарағанда көбірек білім мен тәжірибе талап етеді. Графикалық интерфейстер (GUI) бұл мәселені азайтуы немесе жоюы мүмкін, бірақ қазіргі уақытта Видео CASI қолданбаларын жасау үшін қолданылатын бағдарламалық жасақтамада мұндай мүмкіндік көбінесе жоқ.

Аудио-CASI

Аудио CASI (кейде Телефон CASI деп аталады) респонденттерге сұрақтарды дыбыстық форматта қояды. Аудио CASI, Видео CASI сияқты, бірнеше артықшылыққа ие: ол күрделі сауалнаманы сұхбатқа қатысушы үшін түсінуді жеңілдетеді. Бұл әдіс, қағазбен өздігінен толтырылатын сауалнамалардағы (SAQ) жауаптардың құпиялылығын (немесе анонимділігін) қамтамасыз етеді. Видео CASI-ден өзгеше, Аудио CASI осы мүмкіндіктерді ұсынады, бірақ деректерді жинауды тек сауатты адамдармен ғана шектемейді. Әр сұрақ пен нұсқаудың бір мезгілде дыбыстап оқылуын қосу арқылы, Аудио CASI Видео CASI немесе SAQ-ты өздігінен толтырудағы сауаттылыққа байланысты кедергілерді жояды. Аудио CASI жүйесінде компьютерге аудио құрылғысы қосылады; респонденттер құлаққап киіп, экранда көрсетілген сұрақтарды және жауаптарды тыңдайды. Респонденттерге экранды өшіруге (бөлмеге кіретін адамдар сұрақтарды оқымауы үшін), дыбысты өшіруге (егер олар сұрақтарды оқудан жылдам оқи алса) немесе дыбыс пен бейнені бірге қосуға мүмкіндік беріледі. Респонденттер кез келген уақытта жауап бере алады және аудио сұрақ аяқталғанша күтпей, келесі сұраққа өте алады. Осылайша, Аудио CASI-дің артықшылығы – аудио мүмкіндігінің қосылуы CASI-ді респонденттердің өте кең тобына қолдануға мүмкіндік береді. Оқу қабілеті шектеулі немесе мүлдем жоқ адамдар сауалнаманың толық мазмұнын тыңдай алады, түсінеді және жауап бере алады. Аудио CASI сұхбаттарын бақылаушылар жиі айтады, тіпті жақсы оқитын адамдармен де, Аудио CASI сұхбаттары респонденттердің назарын тиімдірек және толыққандырақ қамтиды. Бұл құлаққаптардың сыртқы ынталандырғыштардан оқшаулауға көмектесуімен, сондай-ақ аудио компонентіндегі жазылған адам дауысының респондент пен сауалнама арасындағы жеке қарым-қатынасты тудыруымен түсіндіріледі. Уотертон мен Даффи (1984) CASI және жеке сұхбаттарда алкогольді тұтыну туралы мәліметтерді салыстырды. Нәтижесінде, CASI әдісімен алкогольді ішімдіктерді тұтыну туралы мәліметтер 30 пайызға, ал қымызды тұтыну туралы мәліметтер 58 пайызға жоғары болды. Аудио CASI-ді қағаз SAQ және Видео CASI-мен салыстырған зерттеуде, зерттеушілер Аудио және Видео CASI жүйелерінің компьютермен көп таныс емес адамдармен де жақсы жұмыс істейтінін көрсетті. Шындығында, респонденттер Аудио және Видео CASI-ді қағаз SAQ-тан артық таңдады. Компьютерлік жүйелер сонымен қатар, респонденттер қағаз SAQ-ты толтырғанда туындаған "өткіріп жіберу" нұсқауларын орындаудағы қателерді жойды. Көптеген жағдайларда компьютерлік жүйелер заңсыз есірткілерді қолдану сияқты сезімтал мәселелер туралы толыққанды мәлімет беруге де ықпал етті. Екі CASI жүйесінің арасында респонденттер Аудио CASI-ді қызығушылық, пайдалану оңайлығы және жалпы артықшылықтары тұрғысынан Видео CASI-ден жоғары бағалады.