Бу машинасы мен ойыншықтардың тікелей бумен жұмыс істеуі

Кіріспе

Бумен жұмыс істейтін модельдер мен ойыншықтар

Тірі бу – қазандықта суды қыздыру арқылы алынған, қысыммен ұсталатын бу. Бұл бу жылжымайтын немесе жылжымалы жабдықтарды іске қосу үшін қолданылуы мүмкін. Тірі бумен жұмыс істейтін машина немесе құрылғы – будың күшімен жұмыс істейтін, бірақ бұл термин көбінесе репликалар, масштабты модельдер, ойыншықтар немесе тарихи мұраны сақтау, музейлер, ойын-сауық немесе демалыс мақсатында пайдаланылатын құрылғыларды атайды. Олар электр қуатымен, ішкі жану қозғалтқыштарымен немесе басқа да ыңғайлы әдістермен жұмыс істейтін, бірақ сырт көрінісі бумен жұмыс істейтіндей етіп жасалған ұқсас құрылғылардан ерекшеленеді. Кіріс табуға арналған бумен жұмыс істейтін машиналар, мысалы, магистральдық және тар жолақты бу локомотивтері, толық көлемді пароходтар және бүкіл әлемде электр энергиясын өндіретін бу турбиналары әдетте "тірі бу" деп аталынбайды. Булы роликтер мен тарту қозғалтқыштары 1:4 немесе 1:3 масштабта, ал қалта көлемінен 1:2 масштабқа дейінгі стационарлық бу қозғалтқыштарының модельдері кең таралған.

Темір жолдар немесе темір жолдар

Айналадағы теміржолда кең көлемде жүретін тірі булы теміржолдар тірі булы хоббидің танымал бір бөлігі болып табылады, бірақ локомотивті бастапқыдан жасау көп уақытты алады және дайын локомотивті сатып алу қымбатқа түсуі мүмкін. Бақ теміржолдары, кіші масштабта (адамды тартпайды және оған мінуге болмайды), нағыз булы қозғалтқыштардың артықшылықтарын ұсынады (төмен бағада және аз жерде), бірақ үлкен масштабтағы өз локомотивіңді басқару және оның үстіне (немесе артында) отырып саяхаттау сияқты сезімді сыйламайды. Ең танымал тірі булы теміржолдардың бірі – Уолт Диснейдің Калифорниядағы үйінің маңындағы Каролвуд Тынық мұхиты теміржолы; кейіннен ол Уолт Диснейді жоспарлаған Диснейленд ойын-сауық паркін жұмыс істейтін, тар теміржолмен қоршауға шабыттандырды. Тірі булы хобби Ұлыбританияда, АҚШ-та, Жаңа Зеландияда, Австралияда және Жапонияда ерекше танымал. Әлем бойынша жүздеген клубтар мен қауымдастықтар, сондай-ақ мыңдаған жеке бақ теміржолдары бар. Әлемдегі ең ірі тірі булы теміржол желісі – Орегон штатының Чилокин қаласындағы Train Mountain Railroad, оның жалпы ұзындығы 25 миль (40 км) және 7.5 дюймдік рельстерден тұрады. Лос-Анджелес тірі булы теміржол музейі және Риверсайд тірі булы теміржолдары да көзге түседі.

Өлшемі

Тірі бу локомотивтері көбінесе нақты, қолмен жасалған масштабты модельдер болып табылады. Тірі бу теміржолдарының масштабтары әдетте бір футқа шаққандағы дюйм санымен белгіленеді. Мысалы, 1:8 масштабты локомотиві 1½" масштабты локомотив деп аталады. Көбінесе қолданылатын модельдеу масштабтары: Gauge 1 (1:32 масштаб), 1/2" (1:24 масштаб), 3/4" (1:16), 1" (1:12), 1½" (1:8), 2½" (~1:5) және 3" (1:4).

Жолдың кеңдігі

Жолдың ені – рельстер арасындағы қашықтық. Құрылтайтын жолдың ені 2,5 дюймнен 15 дюймға дейін, ең танымалдары 3,5 дюйм, 4,75 дюйм, 5 дюйм, 7,25 дюйм және 7,5 дюйм (Теміржол көлігін модельдеу масштабтарын қараңыз). Кейбір тірі бу клубының құрылымдары екі немесе тіпті үш өлшемді рельстерді пайдаланады. 10 дюймнан жоғары өлшемдері "Миниатюралық теміржолдар" деп аталады (АҚШ-та олар "Үлкен масштабты теміржолдар" деп танылады) және көбінесе ойын-сауық парктерінде және коммерциялық орталарда қолданылады. Көбінесе жолдың ені локомотивтің масштабына тікелей қатысы жоқ, себебі үлкен жабдықты тар рельс конфигурациясында жасауға болады. Мысалы, 7,5 дюймдік жол енінде 1,5, 1,6, 2,5 және 3 дюймдік (бір футқа 1:8 – 1:4 масштабтарына сәйкес) масштабтар қолданылған. Тірі бу локомотиві үшін қабылданған ең кішкентай масштаб – О масштабы. Кішкентай масштабты модельдерді жасау қиындық тудырады, себебі физика заңдары өздері масштабталмайды: пайдалы мөлшерде бу өндіретін кішкентай масштабты қазандықты жасау үшін мұқият инженерлік еңбек қажет. Hornby Railways тірі бумен жұмыс істейтін локомотивтерді ОО масштабында коммерциялық түрде шығарды, оларда цилиндрлер бар, тендерге орнатылған электрмен қыздырылатын қазандық пайдаланылды және қашықтан басқару блогынан рельстер арқылы берілетін электр сигналдарымен басқарылды. Олар үлкен масштабтағы модельдерге қарағанда механикалық жағынан азырақ шынайы; көрінетін клапандық механизм электр қозғалтқышымен жұмыс істейтін модельдердегідей бос, ал цилиндрлерге бу беру қазандық корпусының ішіндегі айналма клапан сервосымен бақыланады, ол да бос. Дегенмен, локомотив локомотивтің өзінде жасалған бумен қозғалады, сондықтан ол нағыз булы локомотив болып табылады. Техникалық тұрғыдан алғанда, одан да кішкентай жұмыс істейтін бу машиналарын жасау мүмкін. Қолмен жасалған үлгілер, Z масштабындағы (1:220) сияқты, тек 6,5 өлшемімен жасалған. Олар қозғалтқыштың тендеріндегі бутан отынымен қоздырылады. Австралиялық инженер-оқытушы А.А. Шервуд 1960 жылдардың соңы мен 1970 жылдардың басында тірі бу машиналарын кішкентай масштабта жасады. Оның ең кішкентай тірі бу машиналары 1:240 масштабында болды, бұл Z масштабындағы 1:220-дан кіші. Шервуд жұмыс істеген ең кішкентай масштаб 1:480 болды, бірақ ол тірі булы емес еді.

Track gauge refers to the distance between the rails. The ridable track gauges range from 2.5in to 15in, the most popular being 3.5 inches, 4.75 inches, 5 inches, 7.25 inches and 7.5 inches (see Rail transport modelling scales). Some live steam club layouts use dual or even triple gauge tracks. Gauges from 10in and up are called "Miniature Railways" (in the US these are known as "Grand Scale Railroads"), and are used mostly in amusement park rides and commercial settings. Often the gauge has little to do with the scale of a locomotive since larger equipment can be built in a narrow gauge railway configuration. For instance, scales of 1.5, 1.6, 2.5, and 3 inches per foot (corresponding to scales of 1:8 to 1:4) have been used on a 7.5in track gauge. The generally accepted smallest gauge for a live steam locomotive is O scale. Producing smaller scale models remains problematic, as the laws of physics do not themselves scale: creating a small scale boiler that produces useful quantities of steam requires careful engineering. Hornby Railways has produced commercial live steam powered locomotives in OO scale by utilising an electrically heated boiler mounted in the tender, with cylinders in the locomotive, and control provided by electrical signals fed through the track from a remote control unit. They are less mechanically realistic than models in larger scales; the visible valve gear is a dummy, as on the electric motor powered models, and steam admission to the cylinders is controlled by a rotary valve servo inside the boiler casing, which is also a dummy. Nevertheless, the locomotive is driven by steam that is created on board the locomotive and is hence a genuine steam locomotive. It is technically possible to build even smaller operating steam engines. Hand made examples, as small as Z scale (1:220), with a gauge of only 6.5, have been produced. These are fired with a butane flame from a burner in the engine's tender. AA Sherwood of Australia, an engineering lecturer, produced some miniature scale model live steam engines in the late 1960s and early 1970s. His smallest live steam engines were 1:240 scale which is smaller than the 1:220 of Z Scale. The smallest scale Sherwood worked in was 1:480, though that was not live steam.

Технология

Қазандардың алуан түрлері бар, олар қарапайым сырттан от жағатын қазанды, күрделі көп түтікшелі іштен от жағатын қазандарға дейін, тіпті көбінесе үлкен, күрделі модельдерде ғана кездесетін супернагревательді қазандарға дейін қамтиды. Локомотивтердің қарапайым модельдері үшін қарапайым клапандық механизм қолданылуы мүмкін, ал кері айналу (болған жағдайда) клапан арқылы немесе "сырғанақ" эксцентрик арқылы жүзеге асырылады. Күрделі локомотив модельдері нағыз бу машинасына ұқсас клапандық механизмдерді пайдалана алады, кері айналу механикалық түрде жасалады, көбінесе Валсхартс типінде.

Жол көліктері

Тірі бумен жүретін көлік құралдары модель инженерлерінің арасында танымал, себебі олардың қозғалысы рельстерге немесе суға шектелмейді және оларды жиналыстар мен көрмелерге оңай тасымалдауға болады. Оларға тракторлық қозғалтқыштар, булы роликтер, шоумендердің қозғалтқыштары, вагондар, автомобильдер, жол салу және ауыл шаруашылығы машиналары жатады, көбінесе астық соққыш сияқты қосымша жабдықтармен бірге кездеседі.

Қайықтар мен кемелер

Нақты өмірде бумен жұмыс істейтін қайықтар мен кемелердің көпшілігі тірі бу кемелерінің модельдері түрінде кездеседі. Олардың ішінде жылдам қайықтар, моторлы қайықтар, сүйрегіштер, мұхит лайнерлері, әскери кемелер, аспалы бу кемелері және жүк тасымалдаушы кемелер бар. Ерекше түрі – баулы гидроплан. Бумен жұмыс істегенде, олар көбінесе жылдам қайналатын қазандықтармен жабдықталады.

Стационарлық қозғалтқыштар

Стационарлық қозғалтқыштар модельдеушілерге жылжымалы қозғалтқыштарға қарағанда көбінесе аз қызығушылық тудырады; бұл, әдетте, оларды тасымалдау қиындығынан болады. Олар ойыншық жасаушылардың арасында көбірек танымал. Олар кішкентай шаруалық қозғалтқыштардан бастап, айналдыру қозғалтқыштары мен диірмен қозғалтқыштарына дейін кездеседі.

Ойыншықтар

19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың ортасында тірі бумен жұмыс істейтін ойыншықтар өте танымал болды, мысалы, Бинг сияқты ірі өндірушілер жүздеген түрлі модельдерді көптеп сатты. Әлем бойынша көптеген шағын өндірушілер болды. Олардың кейбіреулері, мысалы, Мамод, Вилеско және Дженсен, бүгінге дейін тірі бумен жұмыс істейтін ойыншықтар жасап келеді, бірақ қазір олар көбінесе коллекциялық заттар мен қызықты нәрселер ретінде сатылады, ойыншықтар емес. Ойыншықтар көбінесе нақты техниканың дәл көшірмелерінен гөрі модельдерге ұқсайды және олардың көпшілігі белгілі бір ерекшелігі жоқ, жалпылама болып келеді. Ассортиментке модельдер ретінде қаралатын барлық түрлері, сондай-ақ жаңалық ретіндегілер де кіреді.

Фестивальдар

Тірі бу фестивалі (Ұлыбританияда көбінесе "Бу жәрмеңкесі" деп, ал АҚШ-та тірі бумен жұмыс істейтін техниканы "кездесу" деп атайды) – бу қозғалтқыштары технологиясына қызығушылық танытқан адамдардың жиыны. Локомотивтер, пойыздар, тракторлар, бу вагондары, бу роликтері, артистердің қозғалтқыштары, бу қайықтары, автомобильдері және стационарлық бу қозғалтқыштары толық және кіші көлемде көрсетілуі мүмкін. Сонымен қатар, серуендеуге мүмкіндік берілуі мүмкін.