Германиядағы Саксония қалысындағы Альбрехтсбург сарайы

Кіріспе

Германияның Саксониясындағы сарай

Альбрехтсбург – 1471 жылдан шамамен 1495 жылға дейін салынған кеш готикалық сарай. Ол Германияның Саксония жеріндегі Мейссен қаласының орталығында орналасқан. Эльба өзенінің үстіндегі төбеде, Мейссен соборының іргесінде жатыр.

Тарих

929 жылы Германия королі Генрих I Гана қамалын қоршау кезінде славян Гломаче тайпасын бағындырып, Эльба өзенінен жоғарырақ жартасқа орналасқан олардың қоныс аумағында бекініс салған. Бұл қамал, жақын жердегі бұлақ атымен Мисния деп аталды, қаланың ядросы болды және 965 жылдан бастап 1423 жылы Саксония сайлауын алған Мейсен маркграфтарының резиденциясына айналды. 1423 жылы Фридрих I Саксонияның курфюрсті болып тағайындалды. Оның немерелері Эрнст пен Альбрехт 1464 жылдан 1485 жылға дейін Саксония мен Тюрингияны бірлесіп басқарды және 1471 жылы ескі маркграфтық қамалдың орнында алғашқы неміс сарайын салуды шебер құрылысшы Арнольд фон Вестфаленге тапсырды. Альбрехтсбург қамалы ешқашан Веттин әулетінің резиденциясы болған жоқ. Құрылыс жалғасып жатқанда, 1485 жылы құрылысшылар өздерінің аумақтарын бөлу туралы келісімге келді. Екі бауырластың бірлескен үкіметі жойылды және жер екіге бөлінді. Альбрехт негізінен Мейсен маркграфтығын, жаңа салынған қамалмен және кейінірек Тюрингия округін алды, ал оның бауыры Эрнст – қалған Тюрингия аймақтарын және Виттенбергпен байланысты Саксония герцогтығын иеленді. 1495 және 1500 жылдар аралығында ішкі әрлеу жұмыстары кезінде құрылыс тоқтап тұрды. 1521 жылы герцог Альбрехттің ұлы, герцог Георг (1500-1539) Якоб Хейльман арқылы осы аумақтарды аяқтады. Сол кезден бастап солтүстік-шығыс ғимараттың бірінші қабатында Прагада жұмыс істеген Бенедикт Рид стиліндегі күмбезді қабырғалар және жоғарыдағы бөлмедегі камин сақталған. Сол уақытта мүсінші Кристоф Вальтер I-ге Ұлы сатыр мұнарасының балюстрадалары үшін фигуралық рельефтер жасау тапсырылды, олардың шеңберлерінде ерте Ренессанс үлгісіндегі формалар бейнеленген. 1676 жылы қамал алғашқы иелерінің бірінің құрметіне «Альбрехтсбург» деп аталды. Бірақ Альбрехттің ұлы, Георг Сақалды, бірінші болып Альбрехтсбург қамалын өз резиденциясы ретінде иеленді. Отыз жылдық соғыс кезінде қамал қатты зақымданды. Одан бері ол бос тұр. Альбрехтсбург қамалына 18 ғасырдың басында ғана Август II Күштінің арқасында қайта назар аударылды, ол 1710 жылы қалада Мейсен фарфор фабрикасын ашты. Екі жыл бұрын Иоганн Фридрих Бёттгер мен Эренфрид Вальтер фон Цирнхаус еуропалық фарфорды ойлап тапқан болатын. Бастапқыда фабрика Дрезденде орналасуы жоспарланған, бірақ Август Күшті оқшауланған орналасуына байланысты бос қамалды таңдады, себебі фарфор өндірісінің құпиясы басқа еш жерде осылай сенімді сақталмас еді. 1710 жылдың 6 маусымында бұрынғы князь резиденциясында «ақ алтынға» әйгілі болған фарфор фабрикасы жұмысын бастады. 19 ғасырдың ортасында фабрика жаңадан салынған ғимаратқа көшірілді және қамал қайтадан бос қалды. 1864 және 1870 жылдар аралығында ескі фабрика ғимараттары бұзылып, қамал архитектуралық тұрғыдан қайта жаңартылды. Жоғалған жиһаздың орнына соңғы готикалық қабырғалардағы әсем суреттер салынды. Кейінірек танымал Франкфурт суретшісі Александр Линнеман да осы процеске белсенді қатысты, мысалы, жаңа есіктерді жобалауда. 19 ғасырдың соңында Альбрехтсбург қамалы көпшілікке ашылды және бүгінгі күнге дейін көптеген жергілікті және шетелдік қонақтарды қуантып келеді.

In 929 King Henry I of Germany subdued the Slavic Glomacze tribe at the Siege of Gana and built a fortress within their settlement area, situated on a rock high above the Elbe river. This castle, called Misnia after a nearby creek, became the nucleus of the town and from 965 the residence of the Margraves of Meissen, who in 1423 acquired the Electorate of Saxony. In 1423 Frederick I was appointed Elector of Saxony. His grandsons, Ernst and Albrecht, ruled over Saxony and Thuringia together from 1464 to 1485 and commissioned the master builder Arnold von Westfalen to build the first German palace on the site of the old margravial castle in 1471. Albrechtsburg Castle never actually became a centre of Wettin's court. While construction was still in progress, the builders agreed in 1485 on a division of their territory. The joint government of the two brothers was abolished and the land was divided into two parts. Albrecht received essentially the Margraviate of Meissen with the newly built castle and the later Thuringian district, his brother Ernst the remaining Thuringian areas and the Duchy of Saxony with Wittenberg, to which the electorate was bound Between 1495 and 1500, construction work was halted during the interior finishing work in the upper northern parts. It was not until 1521 that the son of Duke Albrecht, Duke Georg (1500 1539), these areas were completed by Jakob Heilmann. From this period are the loop ribbed vault in the style of Benedikt Ried, who worked in Prague, on the first floor of the north eastern building and a fireplace in the room above. At that time the sculptor Christoph Walther I was also commissioned to create figural reliefs for the balustrades of the Great Staircase Tower, the frames of which show typical early Renaissance forms. The castle was christened "Albrechtsburg" in 1676 after one of its first lords. But it was Albrecht's son, Georg the Bearded, who first took possession of Albrechtsburg Castle as his residence. During the Thirty Years' War the castle was badly damaged. Since then it has stood empty. It was not until the beginning of the 18th century that Albrechtsburg Castle received more attention again, thanks to Augustus II the Strong, when he had the Meissen porcelain manufactory set up in the castle in 1710. Two years earlier Johann Friedrich Böttger and Ehrenfried Walther von Tschirnhaus had invented European porcelain. At first, Dresden was intended to be the manufactory, but Augustus the Strong chose the empty castle, isolated because of its location, because nowhere else would the secret of porcelain production have been so certain. On 6 June 1710, the porcelain manufactory began operations in the former princely residence, which was to make the "white gold" world famous. In the middle of the 19th century, the manufactory was moved to the newly built factory building and the castle stood empty again. Between 1864 and 1870, the old factory buildings were removed and the castle was rebuilt architecturally. The missing furniture was replaced by elaborate paintings on the late Gothic walls. The later well known artist Alexander Linnemann from Frankfurt was also active in this process, e. g. in designing the new doors. At the end of the 19th century Albrechtsburg Castle was also made accessible to the public and still delights many visitors from home and abroad.

Сәулет құрылымы

Бұрынғы сайлау қамалы Майссен соборынан солтүстікке қарай, Елбаға қарай тік құлаумен жартасты жазықта, ілгек пішіндес жоспар бойынша орналасқан. Барлық қабаттары күмбезделген, бұл неміс сарай сәулетінің ерекшелігі, оның құрылысына зор қаржылық және жобалау күш-жігері жұмсалды. Негізгі ғимараттың биік негізінен кейін, төменгі қабат пен екі негізгі қабат, ерекше үлкен «перде аркасы» деп аталатын терезелермен ашылады. Тағы бір қабат, ақсүйектер де пайдаланған, шатыр аймағында орналасқан және Люцерн қатарының терезелері арқылы жарық алады. Мейсен қамалының мұнара сипаты, бүгінгі күнге дейін әр жағынан көзге түсетіні, саяси мәнін көрсететін есептелген бейне болуы мүмкін. Альбрехтсбург қамалы жай ғана тұруға ыңғайлы резиденция ғана емес, сонымен қатар Веттиндердің империялық, әкімшілік және экономикалық маңыздылығы артып келе жатқан аумақтық билігінің айқын белгісі болуы тиіс еді. Осы мақсатта Арнольд фон Вестфаленнен жаңа сәулеттік тілді қалыптастыру күтілді. Сәулеттік безендіру кеш готика дәуіріне жатса, ғимарат құрылысының формасы Еуропалық Ренессанс мәдениетіне көшуді білдіреді. Бұрын мұнара сияқты пропорцияланған Альбрехтсбург қамалының жоспары жеке мұнара пішіндеріне бөлінді; фасадтың барлық жолақтары тікбұрышты форматта; жарық пен көлеңке әсерінен негізгі ғимарат көп қырлы беті бар кристал сияқты көрінеді. Алайда, аула жағындағы баспалдақ мұнарасынан басқа, Эльба жағындағы орталық аймақта орналасқан ғимарат ғана нағыз мұнараға айналады; қалған ғимараттардың барлығы күшті шатырмен біріктірілген. Шатыр аймағында люкарналар – биік тікбұрышты шатыр терезелері, еңіс сызығына тіреліп, ғимаратты қоршап тұрған мұнара пішіндерінің шөбін құрайды. Люкарнаның терезе-қойма сияқты ерекше дизайны Франциядан келген, бірақ ол 1470 жылдар шамасында Бауге және Ле Ривау қалаларындағыдай жүйелі және тұрақты қолданылмады. Мейсендегі француздық сәулет мәдениетінің тағы бір маңызды бейімделуі – 1365 жылы Лувр ауласындағы кейіннен бұзылған Ұлы спиральді баспалдақпен бірге үлгі ретінде жасалған биік баспалдақ мұнарасын пайдалану болды. Оңтүстікке қарай орналасқан үлкен баспалдақ жоғары қабаттарға кіруге мүмкіндік береді, ол орталықта ашық ойыққа айналатын қисық қадамдармен жасалған тас қалау шедеврі. Оның терезелері бастапқыда ашық болған, баспалдақпен көтерілушілер мен ауладағы көрермендерге түрлі көріністерді ұсынып тұрған. Алайда, Мейсен баспалдақ мұнарасының алдындағы галереяның жалпы пішіні мен қасбеттің көршілес бөлігі тікелей француз үлгісіне сәйкес келмейді. Аула қасбетінде, солтүстік және шығыс қанаттар арасындағы бұрышта кішкентай баспалдақ мұнарасы орналасқан.

The former electoral castle rises above a hook shaped ground plan on a rocky plateau steeply sloping towards the Elbe north of Meissen Cathedral. All storeys are vaulted, a great peculiarity of German palace construction, which required an immense financial and design effort. The high substructures of the core building are followed by a low ground floor and two main floors open with unusually large so called curtain arch windows. Another storey, which was also used by the nobility, is already located within the roof zone and is lit through the windows of the Lucerne row. The tower like character of Meissen Castle, which is still so striking from all sides, is probably a well calculated image of political significance. Albrechtsburg Castle was not only to become a residential palace that was particularly comfortable to live in, but also an unmistakable sign of the increasingly consolidating territorial rule of the Wettins, which was gaining in imperial, administrative and economic importance. For this purpose Arnold von Westfalen was probably expected to formulate a new architectural language. While the architectural decoration belongs to the Late Gothic period, the structure of the building forms already leads to the culture of the European Renaissance. The ground plan of Albrechtsburg Castle, which was already proportioned like a tower, was divided into individual tower figures; all the strips of the façade tend to be upright rectangular in format; in the effect of light and shade, the core building presents itself like a crystal with a multiply folded surface. Apart from the Staircase tower on the courtyard side, however, only one building, arranged in the central zone on the Elbe side, develops into a real tower; all other buildings are bound together again by the mighty roof. In the roof zone, however, the lucarnes, high rectangular roof dormers resting on the eaves line, form a wreath of tower figures surrounding the building. The lucarne in its typical design as a window bay window originates from France, but it was only in isolated cases (e. g. in the castles of Baugé and Le Rivau) that it was used in such a systematic and consistent manner around 1470. Another momentous adaptation of French building culture in Meissen was the use of the lofty staircase tower, as it had been formulated as a type in 1365 with the later demolished Great Spiral Staircase in the courtyard of the Louvre. The large main staircase to the south, which provides access to the upper floors used for stately purposes, is a masterpiece of stonemasonry with intricately curved steps winding up around an open eye in the centre. Its windows were originally open and allowed a variety of views between those walking on the stairs and spectators in the courtyard. However, the overall shape of the gallery in front of the Meissen staircase tower and the neighbouring section of the façade has no direct French model. A smaller stair tower is also located on the courtyard façade in the corner between the north and east wings.

Ішкі дизайн

Альбрехтсбург қамалының ішінде бас құрылысшы өте күрделі кеңістіктік бағдарламаны іске асыруға тиіс болды. Бірінші қабаттың үлкен бөлігін екі үлкен зал алып жатыр. Екеуі де бірнеше жағынан терезелермен жабдықталған, екі бөлімді және қабаттағы басқа бөлмелер сияқты күмбезделген. Ұлы сатыр мұнарасының басты кіреберісіне алып келетін орталық зал сарайдың үлкен би залы болды, ол сирек пайдаланылды. Ол жылытылмаған және күнделікті өмірде айналасындағы сатырлар мен бөлмелер, соның ішінде шағын шіркеу арасындағы байланыс орталығы қызметін атқарды. Ал Солтүстік зал, керісінше, қонақасы залы (Hofstube) болды, бұрын солтүстік-шығыс бұрышында орналасқан үлкен плиткалы пешпен жылытылатын, онда князьдерді қоса алғанда, бүкіл еркек сарайлық үйдің өкілдері күніне екі рет бас тамақ ішу үшін жиналатын. Екі залдың арасында есіктің үстінде музыканттар галереясы орналасқан, ол қажет болған жағдайда екеуіне де қызмет ете алатын. Осы екі үлкен залдың төңірегінде үш жеке пәтер топтастырылған, олар тұрғын үй және кеңсе ретінде пайдаланылды, әрқайсысы пешпен жылытылатын қонақ бөлмесінен және бір немесе бірнеше қосалқы бөлмелерден – жатын және қойма ретінде тұрды. Ең күрделі сәулеттік шешім – солтүстік-шығыстағы банкет залымен (Hofstube) іргелес орналасқан пәтер. Оның қонақ бөлмесі және оның үстіндегі жылытылмаған жатын бөлмесі, тікелей қабырға сатысы арқылы қол жетімді, ғимаратты алып жатыр, ол негізгі ғимарат сызығынан 45 градусқа бұрылып, үш еркін қабырғасымен Эльба аңғарынан жоғары көтеріледі. Осы жерде, құрылыстың күрделі және қымбат негіздерінің үстінде, сәулетші үш жаққа панорамалық көрініс ашатын бөлмелер жасады. Мұндай панорамалық көрініс сол кездегі Еуропаның барлық сарайлық құрылысында бағаланды. Алайда, Мейсендегі «желжандар көрінісі» сол кездегі Франция мен Италиядағы әдеттегі көрініс нұсқауларынан түбегейлі өзгешеленеді, онда айналаға оптикалық сілтеме көбінесе бағытталған біртұтас бейне түрінде берілді. Келесі кезеңде мұндай кеңістіктік шешімдер Орталық Еуропаның күрделі сарайлық құрылысының ерекшелігіне айналды, мысалы, Виттенберг, Торғау, Нойбург-ан-дер-Донау және Гейдельберг қалаларында. Солтүстік-шығыстағы үлкен пәтер, әлдебір жоғары лауазымды қонақтарға арналған болуы мүмкін, бірақ 16 ғасырға қарай князьдер бас тамақ ішу кезінде осы жерде жеке үстелге отыратын болды. Құрылыс кезінде, бас тамақтан бөлек отыру тек сарайдың әйелдеріне – «Frauenzimmer» деп аталатын топқа ғана қабылданды. Сәулетші олар үшін де үш терезесі бар бөлмені жобалады, бірақ бірінші қабатта, бұл топ сарайлық өмірден біршама оқшауланған. Екінші қабатта, «Frauenzimmertafelstube» және оңтүстік жағындағы тағы екі кішкентай пәтерден басқа, сайлаушының үш бөлмелі пәтері Эльба мен аулаға қарап орналасқан орталық ретінде жабдықталды. Қонақ бөлмесі, екі жағынан терезелері бар, негізгі қабылдау бөлмесі болды, ал екінші жағында жақын бөлме орналасқан, сайлаушының аңғарға қарап орналасқан кішкентай қосалқы бөлмесі де болды. Мұндай жеке бөлмелердің типтік үлгілері француз қамалдарындағы «estudes» немесе «кабинеттер», немесе итальян гуманистері таратып жүрген «studioli» болды. Италиядағы танымал мысал, шамамен сол уақытта, 1472 және 1476 жылдар аралығында Урбино герцогтік сарайында орнатылды. Мейсендегі сайлаушы пәтерінің кішкентай бөлмесі сәулеттік тұрғыдан нағыз көрнекілік ретінде жасалған, ол Эльба аңғарына әртүрлі бағыттарда бірнеше көріністер ұсынады. Сарай ауласының шу-шуынан алшақ орналасқандықтан, ол Ренессанс дәуірінің ықпалды теоретигі Леон Баттиста Альбертидің (1404-1472) мұндай бөлмелерді салу туралы кеңестеріне дәл сәйкес келеді. Екінші қабаттың жоспары үшінші қабатта, Люцерн аймағында, негізгі ерекшеліктері бойынша қайталанады. Бұл жерде сайлаушының әйелінің пәтері, оның бөлмелеріне ішкі сатырмен бірге, шатырдың бір қабаты жоғары орналасқан деп болжауға болады.

Inside Albrechtsburg Castle the master builder had to implement a highly complex spatial programme. Large areas of the first floor are taken up by two large halls. Both are generously windowed on several sides, have two naves and are vaulted like the other rooms on the floor. The centrally located hall to which the main entrance of the Great Staircase Tower leads was the large dancing hall of the palace, which was used occasionally. It was not heatable and in everyday life it fulfilled the function of a communication area between the surrounding staircases and rooms, including a chapel. In contrast, the North Hall was the banqueting hall (Hofstube), heated by a large tiled stove formerly placed at the north east corner, in which the entire male court household, including the princes, was to meet twice a day for main meals. Between the two rooms there is a musician's gallery above the connecting door, which could serve both rooms as required. Around these two large rooms are grouped three independent apartments as living and office areas, each consisting of an oven heated parlour as the main room and one or more subordinate chambers as sleeping and storage rooms. The most elaborate architectural design is that of the flat adjoining the banqueting hall (Hofstube) in the north east. Its parlour and the unheated bed chamber above it, which can be reached directly via a wall staircase, take up the building, which is turned by 45 degrees from the main building line and rises like a tower with three free standing sides above the Elbe valley. Above the elaborate and costly substructures of the basement floors, the architect has created rooms here that allow a panoramic view to three sides. The architecturally staged panoramic view itself was already valued in palace construction throughout Europe at that time. However, the multi view "fan view" in Meissen differs fundamentally from the view guides that were common in France or Italy at that time, where the optical reference to the surroundings was almost always formulated in the form of a directed uniform image. In the following period, such spatial formations were to become a characteristic feature of elaborate Central European palace construction in Wittenberg, Torgau, Neuburg a. d. Donau or Heidelberg, among others. The large northeast apartment was probably originally intended for high ranking guests, but in the course of the 16th century the princes retreated there to a separate table during the main meals. At the time of construction, separation from the total meal was only customary for the female members of the court, the so called Frauenzimmer. The master builder also designed a room with three window fronts for them, but on the first floor, where this group of people was somewhat separated from the courtly activities. On the second floor, in addition to the Frauenzimmertafelstube and two other smaller apartments on the south side, the three roomed apartment of the Elector was furnished as a centre between the Elbe and courtyard front. In addition to the parlour with windows on two sides as the main reception room and the more intimate bedroom on the other side, the elector was to have a small adjoining room on the valley side. The typological models for such a retreat room are the "estudes" or "cabinets" in French castles, or the studioli propagated by Italian humanists. A famous Italian example, almost contemporaneous, was installed between 1472 and 1476 in the Ducal Palace of Urbino. The small room of the Elector's apartment in Meissen is architecturally designed to be a real showpiece, offering multiple views across the Elbe valley in various directions. In its position away from the hustle and bustle of the palace courtyard, it corresponds exactly to the advice of the influential Renaissance theorist Leon Battista Alberti (1404 1472) for the construction of such rooms. The ground plan of the second floor is repeated in essential aspects on the third floor above in the Lucerne zone. Here one can assume that the Electrice's flat with an internal staircase to the rooms of her entourage is located one floor higher in the roof.

Көркемдік қағидалар

Альбрехтсбург қамалының өте күрделі құрылыс жұмысы үлкен шеберхана құруды және оның үздіксіз жұмыс істеуін қажет етті. Бұл шеберхана, шебер Арнольд пен оның жақын шәкірттерінің басшылығымен, аймақтық маңызы бар сәулет өнерін дамыту және білім беру орталығына айналды, бұрын мұндай нәрсе тек ірі шіркеу құрылыс цехтарында ғана кездесетін. Альбрехтсбург қамалында жасалған жасушалы күмбездер және басты терезелердің пердедей жоғарғы жабындары кеңінен тарады; кейбір жағдайларда, бастапқыда діни емес ғимараттар үшін жасалған формалар кейіннен қасиетті ғимараттарда да қолданылды. Бұл дәстүрлі өнер бағытының кері қайтылуын көрсетеді, және бұл 16 ғасырдың ағынында одан да айқын бола түсті. 1471 жылы Арнольд фон Вестфаленге жаңадан құрылған мемлекеттік бас шебер құрылысшы лауазымы берілді, осылайша ол, бұрынғы сарай суретшісінің өкілі ретінде, қалыптасып келе жатқан ерте заманауи аймақтық мемлекеттің билігі астындағы ықпалын күшейте алды.

Жалпы және келтірілген сілтемелер

Штефан Бюргер (2011): MeisterWerk. Князьдық ойлар, қызықты формалар және шебер қолдар. Альбрехтсбург Мейсендегі тұрақты көрме каталогы. Дрезден. Ханс Йоахим Мрусек (ред.) (1972): Мейсендегі Альбрехтсбург. Лейпциг.