Кіріспе

Элиас Зерхони (арабша إلياس زرهوني) (12 сәуір 1951 жылы туған) – алжирлік тегі бар американдық ғалым, радиолог және биомедициналық инженер. Ол мансабының көп бөлігін Джонс Хопкинс университетінің медицина мектебінде өткізіп, 1995 жылдан 2002 жылға дейін оның атқарушы вице-деканы қызметін атқарды. 2002 жылдың 2 мамырынан 2008 жылдың 31 қазанына дейін Джордж Буш әкімшілігі кезінде Ұлттық денсаулық сақтау институтының 15-ші директоры болды. 2009 жылы Обама әкімшілігі тұсында ол басқа елдермен ғылыми және технологиялық ынтымақтастықты күшейту үшін елдің алғашқы президенттік ғылыми елшілерінің бірі ретінде тағайындалды. Сондай-ақ, ол 2009 жылдан 2010 жылға дейін Билл мен Мелинда Гейтс қорының аға ғылыми қызметкері болды. 2011 жылдан 2018 жылдың сәуірінде зейнетке шыққанға дейін Sanofi фармацевтикалық компаниясының жаһандық зерттеулер және даму жөніндегі президенті болды.

Өмірбаян

Зерхуни Мэриленд штатының Пасадена қаласының тұрғыны, Алжирдің Недрома қаласында туған. 1975 жылы Алжир университетінің медицина мектебінде медицина докторы дәрежесін алған соң, Зерхуни Джонс Хопкинс медицина мектебінде диагностикалық радиология бойынша резиденттік лауазымға орналасу үшін АҚШ-қа көшіп барды. Ол жауапкершілік артатын лауазымдарда жұмыс істеді, оның ішінде бас резидент және профессордың көмекшісі болды. Содан кейін ол 1981 жылдан 1985 жылға дейін Шығыс Вирджиния медициналық мектебінің және оған қарасты ДеПол ауруханасының радиология кафедрасының төрағасының орынбасары болып қызмет етті. 1985 жылы Зерхуни доцент болып Джонс Хопкинске оралды. 1988 жылы МРТ бөлімінің директоры болып тағайындалды, кейін Рассел Х. Морган радиология және радиологиялық ғылым кафедрасының төрағасы, Мартин Доннер радиология профессоры және биомедициналық инженерия профессоры болды. 1996 жылы Зерхуни Джонс Хопкинс медицина мектебінің атқарушы вице-деканы болып тағайындалды және 2002 жылға дейін ғылыми-зерттеу және клиникалық істер жөніндегі деканы қызметін атқарды, содан кейін NIH директорлығына көшті. Зерхуни өз саласында көптеген жарияланымдар жасаған, өнертапқыш және кәсіпкер. Оның жұмысы компьютерлік томография (КТ) және магниттік-резонанстық томография (МРТ) саласындағы жетістіктерге әкелді, нәтижесінде 200-ден астам рецензияланған жарияланым мен 8 патент пайда болды. Осы зерттеулер мен кейінгі өнертабыстарға негізделген Зерхуни бес стартап компанияны құрды немесе бірлесіп құрды. Ол 1982 жылы Компьютерлік бейнелеу анықтама жүйелерін (CIRS) құрды, онда бірнеше жыл төраға болып қызмет етті. 1989 жылы Advanced Medical Imaging компаниясын құрды, кейін ол ірі компанияға сатылды. Ол 1997 жылы J&J сатып алғанға дейін акционерлік қоғамға айналған Biopsys Corporation компаниясының негізін қалаушы және серіктесі болды. Ол 1996 жылы American Radiology Services компаниясын құрды және 2002 жылға дейін оның төрағасы және бас директоры болып қызмет етті. Ол сондай-ақ МРТ-суреттермен басқарылатын хирургиялық компания Surgivision, Inc. компаниясының негізін қалаушы және серіктесі.

Ұлттық денсаулық сақтау институттары (2002-2008)

Зерхуниді Ұлттық денсаулық сақтау институтының (NIH) директоры етіп президент Джордж Буш тағайындады. 2002 жылдың сәуірінде Сенат бекіткен, ол 2008 жылдың қазанына дейін қызмет етті. Директор ретінде Зерхуни 21-ғасырда биомедициналық зерттеулердегі мүмкіндіктер мен олқылықтарды анықтау үшін "Медициналық зерттеулер жол картасын" құру мақсатында бірқатар кездесулер өткізді. Зерхуни сонымен қатар, NIH зерттеу инвестицияларын жұртшылыққа көрінетін онлайн жүйе – Ғылыми зерттеулер, жағдай және ауруларды жіктеу процесін (RCDC) құрды. Зерхунидің өкілеттігі кезінде Конгресс 2006 жылғы NIH реформасы туралы заңды қабылдады. Бұл заң NIH ортақ қорын және агенттіктің жаңа басқару механизмдерін заң жүзінде бекітті, сондай-ақ Бағдарламаны үйлестіру, жоспарлау және стратегиялық бастамалар бөлімін (DPCPSI) құрып, ортақ қорды басқаруды тапсырды. NIH-да қызмет еткен кезінде Зерхуни нейроғылымдар жобасын жасады және NIH-тың тәртіптік сараптама жүйесін жаңартып, жетілдірді. Қазіргі уақытта ол Ұлттық денсаулық сақтау институтының қоры басқармасында қызмет етеді.

Ғылыми кеңесші

2009 жылы Обама әкімшілігі тұсында ол басқа елдермен ғылыми және технологиялық ынтымақтастықты күшейту үшін елдің алғашқы президенттік ғылыми өкілдерінің бірі болды. 2018 жылдың маусым айында Sanofi компаниясынан зейнетке шықты.

Сыйлықтар мен халықаралық танылу

Ержүні көптеген әлемдік көшбасшыларға кеңес берді және түрлі марапаттар алды. 1985 жылы президент Рональд Рейганның кезінде Ақ үйде кеңесші болды. 1988 жылы Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының кеңесшісі қызметін атқарды. 2000 жылы Зерхуни Ұлттық ғылым академиясының Медицина институтына сайланды, ал 2013 жылы Ұлттық инженерлік академияға сайланды – бұл екі беделді ұйымға сайланған ғалымдардың санаулы бірі. 2008 жылы Франция Ұлттық орденінің «Құрмет легионы» орденін және президент Николя Саркозидің марапатын алды. Зерхуни сонымен қатар Ұлттық қатерлі ісіктер институтының ғылыми кеңесшілер кеңесінде қызмет еткен, NIH директоры болар алдында. Ол зерттеулері үшін бірнеше марапат алды, соның ішінде Американдық Рентген сәулелері қоғамы мен Солтүстік Америка радиологиялық қоғамының алтын медалін және МРТ зерттеулері үшін екі Пол Лаутербур сыйлығын иеленді. 2005 жылы Алжир университетінің құрметті доктор ғылымы дәрежесін алды. 2008 жылы Америка жетістіктері академиясының «Алтын тақта» сыйлығымен марапатталды. NIH-дан кеткеннен кейін Зерхуни Ласкер қоры, Research!America және Майо клиникасы кеңестеріне тағайындалды. 2009 жылдың қыркүйегінде ашылған Король Абдулла ғылым және технология университетінің (KAUST) қамқоршылар кеңесіне қосылды. Сондай-ақ, Мэриленд штатының губернаторы оны Мэриленд экономикалық даму комиссиясының төрағасы етіп тағайындады. 2010 жылы Зерхуни Джонс Хопкинс университетінен құрметті диплом және университет пен елге қызмет еткені үшін Вудро Вильсон сыйлығын алды. Ол Бен Франклин медалімен марапатталды. Зерхуни Америка ғылымды дамыту қауымдастығының (AAAS) Science Magazine журналының бауырлас басылымы – Science Translational Medicine журналының тұңғыш бас ғылыми кеңесшісі болды. Ол швейцариялық биотехнологиялық компания Actelion Pharmaceuticals және 20-дан астам компанияны қамтитын, өмір ғылымдары мен қоршаған орта салаларында жұмыс істейтін американдық Danaher компаниясының директорлар кеңесіне кірді. 2011 жылы Францияның College de France инновациялық кафедрасының төрағасы болып тағайындалды және 2010 жылы Француз медицина академиясының мүшесі болып сайланды.