Кіріспе

Американдық дәрігер, нефролог, ғылыми зерттеуші, Gatorade сусынын ойлап тапқан Джеймс Роберт Кейд (26 қыркүйек 1927 – 27 қараша 2007) – американдық дәрігер, университет профессоры, ғылыми зерттеуші және өнертапқыш. Техас штатының тумасы Кейд Техас университетінде бакалавр және медициналық дәрежелер алған, ал Флорида университетінде медицина және нефрология профессоры болды. Кейд медицинаның көптеген салаларында зерттеу жұмыстарын жүргізгенімен, ол ең көп танылғаны – Gatorade спорттық сусынын жасаған зерттеу тобының жетекшісі ретінде. Gatorade пациенттердегі дегидратацияны емдеуде маңызды медициналық қолданысқа ие болды және университет үшін 150 миллион доллардан астам роялти табысын әкелді. Өмірінің соңғы жылдарында Кейд белгілі қайырымдастықшыға айналды, лютеран шіркеуімен байланысты қайырымдылық ұйымдарына үлкен сомада қаржы жұмсады, стипендиялар құрды және Флорида университетіне, сондай-ақ басқа колледждер мен университеттерге еркін қайырымдық жасады, өз қайырымдылық қорларын құрды.

Ерте өмір және білім

Роберт Кейд 1927 жылғы 26 қыркүйекте Техас штатының Сан-Антонио қаласында дүниеге келген. Ол техастықтардың төртінші буыны еді. Кейд ерте жасынан-ақ спортқа қызығушылық танытып, Браккенридж орта мектебінде бір шақырымды 4 минут 20 секундта жүгірген. 1945 жылғы мамыр айында Браккенридж орта мектебін бітіріп, АҚШ Әскери-теңіз күштеріне қатарына қосылды. Ол үш жыл қызмет етті, соның ішінде Джорджия штатының Дублин қаласындағы Төртінші Әскери-теңіз медициналық зерттеу бөлімінде (1 жыл), USS Gherardi эсминецінде (1,5 жыл) және USS Rochester крейсерінде қызмет етті. 1948 жылғы қыркүйекте үшінші дәрежелі фармацевт көмекшісі шенімен әскери қызметін аяқтады. Әскери-теңіз күштерінен босатылғаннан кейін Техас университетіне түсті. Төрт жылдық бакалавр бағдарламасын екі күнтізбелік жылдың ішінде аяқтап, 1950 жылы бакалавр дәрежесін алды. Сондай-ақ ол Техас университетінде Delta Upsilon студенттік бауырластығының мүшесі болды. 1953 жылы ол медициналық мектепте оқып жүргенде танысқан, Даллас, Техас штатынан келген медбике Мэри Страсбургерге үйленді. 1954 жылы Далластағы Техас университетінің Оңтүстік-Батыс медицина мектебін медицина докторы дәрежесімен бітіргеннен кейін, Кейд Сент-Луис қалалық ауруханасында (Сент-Луис, Миссури штаты) интернатурасын аяқтады және Далластағы Паркленд мемориалдық ауруханасында ординатурадан өтті.

Гаторейдтің ашылуы

1965 жылы Кейдке Флорида футбол командасының көмекші жаттықтырушысы Дьюэйн Дуглас жаз және күздің басында Оңтүстіктің ыстық, ылғалды ауа райында жаттығулар кезінде футболшылардың қатты сусыздануы туралы сұрақ қойды. Дуглас Кейдтен футболшылардың жаттығулар мен ойындар барысында неліктен зәр шығармайтынын сұрады. Дана Ширс ол судың "дәретхана тазалағышының дәмі секілді болғанын” еске алды. Дәмді ету үшін, Кейдтің әйелінің ұсынысымен, зерттеушілер бастапқы құрамына – су, тұз, натрий цитраты, фруктоза және монокалий фосфатына лимон шырыны мен цикламат қосты. Осы кезде Кейд: "Әрине, біз бұл өнімді "Гаторейд" деп атадық" деді. Бірақ, бастапқыда "Гаторейд" емес, Флорида футбол командасы бұл сусынды "Кейдтің суы" ("Cade's Ade") және "Кейдтің коласы" ("Cade's Cola") деп атаған, кейін ғана ол "Гаторейд" деп танылды. Кейін Джорджия Техникалық институтының бас жаттықтырушысы Бобби Дод журналистерге: "Бізде Гаторейд болған жоқ, соның арқасында айырмашылыққа қол жеткіздік" деді. Ол бастапқыда банк несиесі алып, өз бизнесі арқылы "Гаторейдті" өндіруді бастады, бірақ кейін Stokely Van Camp, Inc. компаниясымен сусынды өндіру және сату туралы келісім жасады. Флорида Регенттер кеңесі, АҚШ Денсаулық сақтау, білім және әлеуметтік қамтамасыз ету департаментінің ұсынысымен, Кейдке оның зерттеулері үшін берілген шағын грантты еске алып, патент құқығын талап етті. Кейд бас тартты. Отыз бір айлық сот дауларынан кейін, 1972 жылы Кейд пен университет арасындағы дауды реттеу туралы келіссөздер өтті. Кейд өз тарапынан бірнеше стипендия құрды және келесі жылдары авторлық гонорарынан университетке үлкен үлес қосты.

Мұра

2007 жылға дейін Флорида университеті Gatorade авторлық құқығынан түскен үлесінен 150 миллион доллардан астам қаржы алды. 2015 жылы бұл сома 281 миллион долларға дейін өсті. Кейд пен оның әріптестерінің авторлық құқығынан түскен үлесі жарияланбаған, олардың көп бөлігі Stokely Van Camp компаниясына сатылды. Қазір PepsiCo компаниясына тиесілі Gatorade 80 елде 50-ден астам әртүрлі дәмде сатылады. Ол спорттық сусындар ретінде оның коммерциялық сәттілігіне таң қалғанмен, Кейдтің басқа зерттеулері гипертония, жаттығу физиологиясы, аутизм, шизофрения және бүйрек ауруларын қамтыды. Кейд өмір бойы лютеран шіркеуінің белсенді мүшесі болды және 1991 жылы шіркеу оны Виттенберг сыйлығымен марапаттады. Ол әйелімен бірге Gatorade қаржылық табысқа ие болғанға дейін сатып алған Гейнсвиллдегі үйінде тұруын жалғастырды. 2010 жылы Гейнсвиллдегі Кейд мұражайы үшін жаңа ғимарат салуға қаржы жинау басталғаны жарияланды, ал іргетасы 2015 жылға жоспарланған. Мұражай 2018 жылдың мамыр айында ашылды. 2013 жылдың 26 қыркүйегінде Флорида губернаторы Рик Скотт Кейдті Кейд мұражайында өткен салтанатты шарада қайтыс болғаннан кейін "Ұлы Флоридиан" деп таныды. Бұл сыйлық Флориданың "дамуына және игілігіне үлкен үлес қосқан" адамдарға беріледі.