Кіріспе

Колорадо штатындағы қала, АҚШ

Манкос – Колорадо штатының Монтесума округіндегі заңды қала. 2020 жылғы халық санауы бойынша халқы 1196 адамды құрайды.

Қала Колорадоның оңтүстік-батысында, Меса-Верде ұлттық паркінің етегінде орналасқан және "Меса-Вердеге қақпа" деген сауда белгісіне ие. Манкос маңында жайылымдар мен таулармен қоршалған, түрлі сыртқы демалыс мүмкіндіктері бар. Қала 1894 жылы алғашқы испан саяхатшылары Манкос өзенін кесіп өткен жерге жақын құрылған. Бұл шығыс Монтесума округінің сауда орталығы болып табылады және бір кезде округ орталығы болып қарастырылған. Қалаға 160 АҚШ федералды тас жолы және 184 штаттық тас жолы арқылы қол жеткізуге болады.

Американың түпкiлiктi тайпалары

Бұл аймақтың бақылауы ғасырлар бойы көшпелі Навахо және Уте тайпалары арасында даулы болды. 18-ғасырда испан миссионерлері мен әскерлері Нью-Мексико мен Калифорнияны байланыстыратын Ескі испан жолының бір бөлігі ретінде осы аймақтан өтіп кетті. "Манкос" атауы 1776 жылғы Домингес-Эскаланте экспедициясымен байланысты, бірақ атаудың нақты себебі әлі анықталмаған (төменде қараңыз). Расталмаған мәліметтерге сәйкес, "Манкос" атауы испан саяхатшыларының Сан-Хуан тауларын басып өтуден кейін жарақаттанған аттарына байланысты. Дәлелсіз аңыз бойынша, Манкос аңғарындағы көгал шөптер аттарды қайта жаңғыртқан. Қаланың бір жерінде экспедиция Ескі Мексикадан Калифорнияға қарай Рио-Манкос өзенін кесіп өткен орын орналасқан.

19 және 20 ғасырлар

Ескі испан жолы сауда жолы 1829 жылдан 1850-ші жылдарға дейін Манкос ауданы арқылы өтті. 1868 жылы алғашқы Юта (Уте) резервациясының бөлігі болған Манкос, 1873 жылғы Сан-Хуан иелігінің бөлігіне кірді, ал 1870-ші жылдары мал өсірушілер Манкос аңғарын қоныстандыра бастады, Сан-Хуан және Ла-Плата кен аймақтарына малмен қамтамасыз етті. Бүгінде Юта таулы үндістер резервациясының шекарасы қаладан оңтүстікке қарай шамамен 10 шақырым жерде орналасқан. Құрылған кезде Манкос шығыс Монтесума округының негізгі сауда орталығы болды, солтүстік-батыстағы Долорес қаласына бәсекелес болды. Сол кезде қазіргі округ орталығы Кортес, вагон жолының қисыны ғана еді. 1890-шы жылдары Манкос Рио-Гранде Оңтүстік темір жолының бойындағы аялдама ретінде салынды, оны Колорадоның оңтүстік-батысындағы темір жол іздеушісі Отто Мирс салды. Бұл темір жол Дурангоны шығысқа, ал Теллурид кен аймақтарын солтүстікке, Долорес арқылы жалғастырды. Манкос аңғарындағы мал өсірушілер кен аймақтарына ет, ағаш және басқа да ауылшаруашылық өнімдерін жеткізуді жалғастырды. Содан кейін, соңғы күнгі қасиеттілердің (Латтер-дей Сэйнтс) отарлаушылары аймаққа көшіп келіп, Вебер және Черри Крик сияқты фермалар мен кішкентай қауымдастарды құрды. Жергілікті шаруалар мен мал өсірушілер 1870-1880 жылдары Манкос өзенінен суды Манкос аңғарының әртүрлі бөліктеріне, егістік жерлерге және жайылымдарға жеткізу үшін суару каналдарын салуды бастады. 20-ғасырдың басында кең суару арналары мен тармақтарының желісі жұмыс істеді және бүгінге дейін (жақсартулармен) жұмыс істеуде. 2000-шы жылдардың ортасында, Манкос аңғарының тұздылығын бақылау жобасы, АҚШ-тың мелиорация бюросы, Табиғи ресурстарды сақтау қызметі және жергілікті суару және су компаниялары мен аудандарынан қаржыландырылды. 2010 жылы аяқталуға жақын жобада көптеген ашық суару арналарын құбырлармен ауыстыру көзделді, бұл суды үнемдеуге және суару суының сіңуінен және булануынан тұздың ластануын болдырмауға мүмкіндік берді. Көптеген бастапқы суару арналары, әртүрлі археологиялық ескерткіштермен бірге, Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізуге лайық деп танылды. 1894 жылы құрылған Манкос қалалық әкімшілігі тез арада өзін көрсетті, келесі жылы қалада жылдам жүруге және вагон жүргізуге тыйым салды, сондай-ақ ағаштан жасалған жаяу жолдарды (бордтақтарды) салды. 1904 жылы су және электр жүйелері, 1905 жылы өзен арқылы жаңа көпір, ал 1909 жылы бетон тротуарлар салынды. Дегенмен, қаланың көптеген қосымша көшелері асфальтталмаған күйде қалды. 1950-ші жылдары темір жолдың тоқтатылуы АҚШ 160 тас жолын қазіргі темір жол даңғылымен қатар жүргізуге мүмкіндік берді, ал қаланың басты көшесі Гранд Авеню, іскерлік маршрут ретінде қалды. АҚШ 160-тың бұрынғы маршруты қазір өзеннің оңтүстігінде және қаланың көп бөлігінде орналасқан J округтік жолы болып табылады. Меса-Верде ұлттық паркінің құрылуы Манкостың ерте дамуына да ықпал етті. 20-ғасырдың басындағы бірнеше Манкос орындары штаттық немесе ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілген. Алғашқы екеуі Колорадо штатының тарихи мүліктерінің тізімінде, ал қалғандары Ұлттық тарихи орындар тізімінде:

Америка Құрама Штаттарының халық санағы бюросы мәліметтері бойынша, Манкостың жалпы ауданы 0,6 шаршы миль (2 км2), оның барлығы жерге жатады.

Көлік

Манкос Колорадо штатының Бустанг желісінің құрамына кіреді. Ол Дуранго – Гранд-Джанкшн Outrider бағытында орналасқан.