Кіріспе
Автокөлік зеңбіректерінің сериясы
Шығу тегі
Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде неміс өнеркәсіпшісі Рейнхольд Беккер 20 мм калибрлі зеңбірек жасады, ол қазір 20 мм Беккер деп аталады. Бұл зеңбірек алдыңғы қатарлы бастауышпен инерциялық (API blowback) принципі бойынша жұмыс істеді. Ол 20×70 ммRB оқ-дәрісін пайдаланды және минутына 300 оқ ату жылдамдығына ие болды. Ол Luftstreitkräfte әскери ұшақтарында шектеулі түрде ұшаққа қарсы зеңбірек ретінде және соғыстың соңына қарай зениттік зеңбірек ретінде қолданылды. Версаль шарты Германияда мұндай қарудың одан әрі өндірілуіне тыйым салғандықтан, 1919 жылы патенттер мен жобалау жұмыстары Цюрихке жақын орналасқан швейцариялық SEMAG (Seebach Maschinenbau Aktien Gesellschaft) фирмасына берілді. SEMAG қаруды жетілдіруді жалғастырды және 1924 жылы SEMAG L зеңбірегін жасады, ол 43 кг салмақты, күштірек 20×100 ммRB оқ-дәрісін минутына 350 оқ ату жылдамдығымен атқылайтын ауыр қару болды. 1924 жылы SEMAG банкротқа ұшырады. Oerlikon фирмасы, ол орналасқан Цюрихтің Oerlikon ауданының атымен аталған, қаруға барлық құқықтарды, сондай-ақ SEMAG-тің өндірістік жабдықтары мен қызметкерлерін сатып алды.
Оерликон
1927 жылы Oerlikon S қолданыстағы өнім қатарына қосылды. Ол одан да ірі патронды (20x110RB) 830 м/с жылдамдыққа (алғашқы Becker 20x70RB зеңбірегінің 490 м/с жылдамдығына қарсы) жеткізу үшін, салмақты арттырып, ату жылдамдығын төмендету (280 айналым/мин) есебінен атты. Бұл дамытудың мақсаты – зеңбіректің танкіге қарсы және авиацияға қарсы қару ретінде тиімділігін арттыру болды, себебі оған жоғары бастапқы жылдамдық қажет еді. 1930 жылы 1S деп аталатын жақсартылған нұсқасы ұсынылды. Әртүрлі оқ-дәрілермен және ұңғыма ұзындығымен, бірақ өте ұқсас механизмдермен үш түрлі зеңбірек параллель түрде жасала берді. 1930 жылы Oerlikon зеңбірегінің ұшақтарда қолданылуын қайта қарастырып, AF және AL үлгілерін ұсынды, олар икемді орнатуларға, яғни қолмен бағытталатын зеңбірекке арналған. Бұрынғы үлгілерде қолданылған 15 оқтық қорапшалы дүңгіршек 15 немесе 30 оқтық барабанды дүңгіршекпен алмастырылды. 1935 жылы ол маңызды қадам жасады – ұшақтардың қанаттарына немесе қанаттарының астына орнатуға арналған зеңбіректерді енгізді. Flügelfest – «қанатқа орнатылған» деген мағынаны білдіретін FF деп белгіленді, бұл қарулар FF, FFL және FFS белгілерімен үш түрде қол жетімді болды. FF үлгісінің патроны AF үлгісінен сәл ірі болды – 20x72RB, бірақ бұл қарудың басты жетістігі – ату жылдамдығының айтарлықтай артуы болды. FF 24 кг салмақта, 520 айналым/мин ату жылдамдығымен 550–600 м/с бастапқы жылдамдыққа қол жеткізді. 30 кг салмақтағы FFL 500 айналым/мин ату жылдамдығымен 675 м/с жылдамдықпен оқ атты. 39 кг салмақтағы FFS 470 айналым/мин жылдамдықпен 830 м/с жылдамдықпен ұшты. Зеңбіректі қанатқа орнату және қашықтан басқару үшін конструкциялық өзгерістер енгізілгеннен басқа, ұшақта дүңгіршектерді ауыстыру мүмкін болмағандықтан үлкен барабандар қолданылды. FF сериясы үшін 45, 60, 75 және 100 (сондай-ақ сирек қолданылатын 150) оқтық барабандар қол жетімді болды, бірақ көптеген қолданушылар 30 немесе 60 оқтық барабанды таңдады. 1930 жылдар – жаһандық қайта қарулану кезеңі болды, және көптеген шетелдік фирмалар Oerlikon авиациялық зеңбірек отбасының лицензиясын алды. Францияда Hispano Suiza компаниясы FFS үлгісін Hispano Suiza HS.7 және Hispano Suiza HS.9 ретінде өз V12 қозғалтқыштарының цилиндрлері арасына орнату үшін жаңартты. Германияда Ikaria компаниясы FF зеңбірегін MG FF ретінде дамытты, ол 20x80RB оқ-дәрілерін атты. Жапон императорлық теңіз күштері үш зеңбіректі де бағалап, FF және FFL үлгілерін 99-1 және 99-2 типтері ретінде дамытуға тапсырыс берді. FFS үлгісінің жетілдірілген мүмкіндіктерін жаңа авиацияға қарсы зеңбірекке енгізу нәтижесінде 1938 жылы Oerlikon SS зеңбірегі жасалды. Oerlikon 1942 жылғы 1SS және 1945 жылғы 2SS үлгілерінде 650 айналым/мин ату жылдамдығына жетіп, ату жылдамдығын одан әрі жақсартты. Дегенмен, SS зеңбірегінің бастапқы үлгісі авиацияға қарсы зеңбірек ретінде кеңінен қолданылды, әсіресе Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде одақтас теңіз күштері тарапынан. Бұл зеңбірек 400 грандық (26 грамм) IMR 4831 түтiнсiз ұнтақ зарядын қолданып, 2000 грандық (130 грамм) снарядты секундына 850 метр жылдамдықпен қозғалтады.
Hispano Suiza HS.9, for installation between the cylinder banks of its V 12 engines. In Germany, Ikaria further developed the FF gun as the MG FF, firing 20x80RB ammunition. And the Imperial Japanese Navy, after evaluating all three guns, ordered developments of the FF and FFL as the Type 99 1 and Type 99 2. The incorporation of the improvements of the FFS in a new anti aircraft gun produced, in 1938, the Oerlikon SS. Oerlikon realized further improvements in rate of fire on the 1SS of 1942, and the 2SS of 1945 which achieved 650 rpm. However, it was the original SS gun which was widely adopted as anti aircraft gun, being especially widely used by
Allied navies during World War II. This gun used a 400 grain (26 gram) charge of IMR 4831 smokeless powder to propel a 2,000 grain (130 gram) projectile at 2,800 feet (850 meters) per second.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Oerlikon FF 1930-жылдардың кейбір ұшақтарында, мысалы, поляк PZL P.24G-да қару ретінде орнатылған. Жергілікті өндірісте Оерликонның туындылары ұшақтарда, кемелерде және құрлықта кеңінен қолданылды. Ауада Икария MG FF бірнеше неміс ұшақтарында қару ретінде қолданылды, олардың ең танымал - Мессершмитт Bf 109. Жапон әскери-теңіз флоты FF-нің көшірмесін де қолданды, ол 99 Mark 1 типті пушканы Mitsubishi A6M Zero-ды қоса алғанда, бірқатар типтерге тағайындады. Соғыстың соңында олар Zero-ды қоса алғанда, ұшақтарды Type 99 Mark 2 типті, күшті және жылдам атылатын Oerlikon FFL нұсқасымен жабдықтады. Француздық Hispano Suiza компаниясы авиациялық қозғалтқыштар өндіруші болды және ол цилиндрлер арасында орнатылған H. S.7 немесе H. S.9 пушкасы бар 12X және 12Y қозғалтқыштарының моторлы пушка комбинациясын сатты. Пушка қуыс винт білігі арқылы атылды, бұл дизайн бойынша коленвалдан жоғары көтерілді. Мұндай қару-жарақ Morane Saulnier M. S.406 және басқа да үлгілерге орнатылған. Германияда MG FF-тің ұқсас қондырғылары сәтті болған жоқ. Оерликон теңіз қолданысында ең жақсы танымал болды. Бастапқыда Корольдік теңіз флоты Оерликонды қысқа қашықтықтағы ұшаққа қарсы қару ретінде жақсы қабылдамады. 1937-1938 жылдары Лорд Луис Маунтбеттен, сол кезде Корольдік теңіз флотының капитаны, Оерликон 20 мм пушкасы бойынша әділ сынақ жүргізуді ұсынды, бірақ сәттілікке жетпеді. Маунтбеттеннің күш-жігері тек үй флотының бас қолбасшысы адмирал сэр Роджер Бэкхауз бірінші теңіз лорды болып тағайындалғанда ғана жеміс берді. 1939 жылдың бірінші жартысында Швейцарияда 1500 пушкаға келісімшарт жасалды. Алайда, кешігулер және 1940 жылдың маусымында Францияның құлауына байланысты, Ұлыбританияға тек 109 пушка жетті. 1940 жылы Швейцариядан әкелінген барлық Оерликон пушкалары әртүрлі шассилерге орнатылып, құрлықтағы жеңіл ұшаққа қарсы қару ретінде пайдаланылды. Франция құлағанға дейін бірнеше апта бұрын Оерликон зауыты өз пушкасын Ұлыбританияда лицензия бойынша өндіруге рұқсат берді. Корольдік теңіз флоты Цюрихтен қажетті суреттер мен құжаттарды алып шыға алды. 1940 жылдың соңында Лондонның Руислип қаласында алғашқы британдық Оерликон пушкаларын шығару басталды. Бірінші пушкалар 1941 жылдың наурыз немесе сәуір айында Корольдік теңіз флотына жеткізілді. RAF полкі ұшаққа қарсы ролінде Оерликон пушкаларын кеңінен қолданды. Бұл 1943 жылдан бастап Бофорс 40/L60 40 мм пушкасы енгізілгенге дейін Солтүстік Африка, Таяу Шығыс, Италия және Солтүстік-Батыс Еуропадағы жеңіл ұшаққа қарсы эскадрильялар үшін негізгі қару-жарақ болды, бірақ көптеген эскадрильялар 2-ші дүниежүзілік соғыстың соңына дейін қару-жарақ қоспасын сақтады. Қиыр Шығыстағы эскадрильялар тек Оерликонмен жабдықталған. Оерликон пушкалары 1942 жылдан бастап АҚШ әскери-теңіз кемелерінде орнатылды. Ол қашықтығы мен атыс қуаты жоқ M2 Браунинг пулеметін алмастырды және 1.1"/75 калибрлі пушканы алмастырды, ол ауыр және механикалық сенімділігі төмен болды. Ол теңіз ұшаққа қарсы қорғаныс ретінде танымал болды, қысқа қашықтықта тиімді қорғаныс жасады (тәжірибеде 1,5 км-ге дейін), онда ауыр қарулар нысананы табуда қиындыққа тап болды. Ауыр ұшақтарға қарсы және Тынық мұхит соғысы кезінде жапондық камикадзе шабуылдарына қарсы тоқтату қабілетінің жоқтығына байланысты, қаруды әуеге қарсы қару ретінде қолданбай қалды. Ол негізінен Бофорс 40 мм және 3"/50 Mark 22 пушкаларымен алмастырылды. Ол кейбір ұшақтарға бейімделіп орнатылған кезде .50 калибрлі пулеметке қарағанда отын қуатын пайдалы арттырды. Алайда, оның оқ-дәрі қоректендіруіне кедергі келтіретін кейбір проблемалары болды. Канаданың Корольдік теңіз флоты Оерликонды кемеге қарсы және су асты кемелеріне қарсы қару ретінде кеңінен қолданды. Ол үлкен кемелердің бронясына қарсы тиімді болмағанмен, U- қайықтарына және үлкен кемелердің палубаларына қарсы кеңінен және тиімді қолданылды. Соғыстың соңында бірнеше корветке қару орнатылды, бірақ ол көбінесе фрегат пен эсминдерде пайда болды. Оерликон сондай-ақ Польстен пушкасының негізі ретінде қолданылды, оны Ұлыбританияда сүрген поляк инженерлері жасаған. Пушка 1944 жылы қолданысқа енгізілді және 1950 жылдары, басқа мақсаттармен қатар, Кромвель танкілерінде және Centurion танкілерінің алғашқы үлгілерінде қолданылды. Румыния Екінші дүниежүзілік соғыстың бірінші жартысында Германиядан 45 дана сатып алды.
Соғыстан кейінгі
Ол әлі күнге дейін кейбір теңіз күштерінде қолданылып келеді, негізінен соңғы шара ретінде әуе шабуылына қарсы қару ретінде, бірақ көбінесе ескерту оқтарын атуға немесе кішкентай кемелерді тоқтатуға пайдаланылады.
Сипаттама
Көптеген қуатты автопушкалардан айырмашылығы, Оерликон және оның туындыларында кері соққы механизмі бар: оқ атылған кезде бұранда қаптамаға бекітілмейді. Кіргізілмейтін, қарапайым кері соққы дизайны кіші калибрлі жартылай автоматты пистолеттер сияқты әлдеқайда жеңіл қаруларда жиі кездеседі. Мұндай төмен қуатты патрондарда бұранданың немесе бұранда мен сырғанақтың статикалық инерциясы – ауыр компоненттердің жылдам үдеуге қарсы тұруға физикалық бейімділігі – снарядтың қанатын тастап, оқпандағы газ қысымы қаптама ашылғанға дейін қауіпсіз деңгейге дейін төмендеуін қамтамасыз ету үшін жеткілікті (бұранда серігі де қаптаманың ашылуына қарсы тұрады, бірақ іс жүзінде оның үлесі маңызды емес). Ал 20 мм-лік патрон тым қуатты, ал автопушканың ұзындығы өте ұзын, сондықтан Oerlikon бұранданың кедергісін арттыру үшін Advanced Primer Ignition (API) жүйесін қолданады. API кері соққы қаруларында оқ шынысы оқты оқпандағы газдың қысымымен атып, бұранда әлі алға жылжып бара жатқанда, газ қысымы бұранданың алға жылдамдығын жеңіп, оны артқа итеруге дейін күш түсіреді. Бұны жеңілдету үшін Oerlikon камерасы патронға қажеттіден ұзын, ал қаптама диаметрімен бірдей болттың алдыңғы ұшы оқ атылғанға дейін патронның артындағы кеңейтілген камераға кіреді. Нәтижесінде, атыс кезінде болт пен серіп алға қарай күштері қозғалтқыш газдардың күштеріне қарсы әрекет етеді, содан кейін соңғылары біріншісін жеңіп, корпусты, болтты және серіпті артқа қарай итеріп жібереді. Егер бұранда камераның аузында тоқтаған болса, бұл импульс бейтараптандырылатын еді; керісінше, үздіксіз қозғалыс импульс қозғалтқыш газдарға қарсы әрекет етеді және патрон мен бұранданың артқа қарай жылжуын баяулатады. Бұл ерекше орналасудың тағы бір артықшылығы – бұранда мен корпустың бұранда ұшы пайда болғанға дейін және корпус камерадан шыға бастағанға дейін артқа қарай қысқа, бірақ маңызды қашықтыққа өтуі; және бұл артқа қарай жылжуды баяулатумен бірге газ қысымының қажетті қауіпсіз деңгейге түсуіне жеткілікті уақыт береді. Бұл жүйе кері соққыны әдеттегіден әлдеқайда қуатты қаруларда қолдануға мүмкіндік береді. Дегенмен, бұғаттағыш механизмі бар қарумен салыстырғанда, өте ауыр бұранда қолданылуы керек; бұл ауыр бұранданың жеткілікті жылдамдығын беру үшін үлкен серіп қажет (және Оерликонның бұл компоненті ұңғыларымен оралған). Бұл ерекшеліктер, егер басқа шаралар қолданылмаса, мұндай қарудың атыс жылдамдығын шектейді, мысалы, жапондық 99 Mark 2 соңғы үлгісінде. Бұл ерекше камера мен бұранда дизайны ерекше пішінді патронның қолданылуын талап етеді: корпустың тік қабырғалары, өте аз мойны және кеңейтілген жиегі бар. Тік қабырғалар корпустың цилиндрлік камерада алға-артқа жылжуына мүмкіндік береді. Ату кезінде мойын тірегі ұсталмайды, сондықтан корпус кеңейеді, ал кеңейтілген жиек бұранда бетіне, оның жиекке ілінген тырнағымен, камераға кіруге мүмкіндік береді. Корпустың қозғалысын жеңілдету үшін оқ-дәрілерді майлау қажет болды, бұл Оерликонның кемшілігі болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жасалған балама – флатталған камера, оның саңылаулары бар, бұл қозғалтқыш газдың камера қабырғасы мен корпус арасында сіңіп кетуіне мүмкіндік береді, ол майдың рөлін алады. Оқ-дәрілер әдетте 60 дөңгелек барабандық магазин арқылы қарудың үстінен беріледі. Ұзақ уақыт бойы ату кезінде журналды жиі ауыстыру керек, бұл атыс жылдамдығын азайтады. Осы шектеуді жеңу үшін қарудың белдікпен жабдықталған нұсқалары жасалды. Оң қолмен ұсталатын қағыштың көмегімен отты басқаруға болады. Пайдаланылған патрондар қаптаманың астынан шығарылады. Әр түрлі елдер мен қызметтер бір негізгі қару үшін бірнеше монтаждау түрлерін қолданды. Әдеттегі бір баррельді теңіз нұсқасында ол тұрақты тұғырға орнатылған, экипажды қорғауға арналған жалпақ брондалған қалқанмен еркін айналмалы. Мерген қаруды қарапайым түрінде сақина мен бұрандалы нысананы қолдана отырып, нысанаға бағыттап, атып жібереді. Мерген қаруға бел белбеуімен және иық тіректерімен бекітіледі. Осы себепті кейбір орнатулар биіктігін реттеу мүмкіндігімен әртүрлі өлшемі бар мергендерді өтеуге арналған. "Бөлім жетекшісі" нысаналарды белгілейді, ал қоректендіруші тозған журналдарды ауыстырады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде екі және төрт бұрышты Оерликон монументтері жасалды. Британдық әскери-теңіз флоты гидравликалық қос пушкалы қондырғыны қолданды. АҚШ әскери-теңіз флоты Elco Naval Division, Electric Boat Company компаниясымен PT қайықтары үшін жасалған төрттік қондырғыны қолданды, ол Elco "Thunderbolt" қондырғысы деп аталды. Үлгілер 1942 жылдың соңында жасалып, сынақтан өткізілді және Жерорта теңізіндегі бірнеше Elco PT қайықтарында қолданылды. Ол сондай-ақ тәжірибелік түрде Arkansas, Colorado, Maryland, West Virginia, Washington, Massachusetts және Wyoming оқу қайықтарына орнатылды.
Газбен жұмыс істейтін үлгілер
Екінші дүниежүзілік соғыста кері импульсті қарулар маңызды рөл атқарғанмен, әсіресе жоғары атыс жылдамдығына деген үлкен қажеттілік болғандықтан, одан да жақсы нәрсе қажет екені анық болды. Осы қажеттілікке жауап ретінде Oerlikon "қуат қорымен зарядтау" механизмін жасап, құлсаны ашу үшін газды пайдаланатын жүйені енгізді. Соғыс аяқталғаннан кейін бұл жоба бойынша жасалған қару 5ТГ деп аталды, қазіргі уақытта KAB. Бұл Беккердің бастапқы конструкциясынан түбегейлі өзгешеленген алғашқы Oerlikon конструкциясы болды. Соғыстан кейін көп ұзамай Oerlikon тағы бір газды пайдаланатын автокөлікті, 204 Gk, қазіргі KAA-ны әзірлеуді бастады. 5ТГ (KAB) және 204 Gk (KAA) екеуі де 1943 жылы Oerlikon компаниясы әзірлеген 20 мм×128 оқ-дәрісін пайдаланады.