Кіріспе

Cladophora – торлы жіпшелік жасыл балдырлар туысы.

Таксономия

Cladophora fascicularis – хлорофиттер бөліміне жататын жасыл макротоңба. Кладофора туысының 183-тен астам түрі бар, оларды ажырату және жіктеу өте қиын, себебі олардың сыртқы пішіндерінде үлкен айырмашылықтар болады, бұл олардың өсетін ортасына, жасына және қоршаған орта жағдайларына байланысты.

Сипаттамасы мен сыртқы түрі

Кладофораның түсі жарық жасыл, бұл хлорофилл a және хлорофилл b-ге байланысты, олардың арақатынасы жоғары өсімдіктердегідей, сонымен қатар β каротин мен ксантофиллдерді де қамтиды. Таль тармақтары негізгі осьтен кіші, екіге бөлінетін, құрылысы кедір-бұдыр және ұштары тар болады. Кладофора жасушаларында көптеген пиреноидтар, ірі және көп ядролы, сондай-ақ қабырғалық дөңгелек хлоропласттар болады, олар көбінесе тор тәрізді құрылымға бірігеді. Температура, су ағындары және толқындар олардың метаболизмі мен морфологиясына, сонымен қатар тармақтану схемаларына әсер етеді. 15–20 °C температурада тармақтар кезектесіп өседі, ал 25 °C-тан төмен температурада олар мүлдем болмауы мүмкін.

Қорғау

Акинет деп аталатын қалың қабырғалар, қысқа фотопериод, төмен температура немесе қоректік заттардың жетіспеуі кезінде вегетативтік жасушалардан түзіледі. Кладофора түрлерінің жасуша қабырғалары көбінесе целлюлоза мен пектиннен тұрады, олар беріктік және икемділік қасиеттерін қамтамасыз етеді. Қалың қабырғалар мен қабықшалары шырышты болады. Олардың ерекше жасуша қабырғасы құрылымы және металдармен байланысу қабілеті судан уытты металл иондарын сіңіріп, тазалауға мүмкіндік береді, әсіресе қоректік заттар мен ауыр металдарды сіңіру процесінде. Бұл Cladophora-ның фиторемедиациядағы мүмкіндіктеріне қызығушылық тудырады.

Фиторемедиация

Кейбір Cladophora түрлері, соның ішінде Cladophora fascicularis, фиторемедиацияда қолдану мүмкіндігі зерттелді. Cladophora fascicularis ластанған су экожүйелерінде су сапасын жақсартуға көмектесе алады. Бұл балдырлар сонымен қатар биологиялық белсенді. Cladophora судағы ауыр металдар мен ластаушы заттарды сүзуге және азот пен фосфор сияқты қоректік заттарды тиімді сіңіруге ерекше қабілетті. Дегенмен, Cladophora түрлері маңызды мәселе тудыруы мүмкін, әсіресе фосфор мөлшерінің артуына байланысты, су түбі жағдайларын өзгертуге себеп болады.

Маусымдық гүлдер

Cladophora гүлдену белсенділігімен танымал, ол маусымдық (көктемнің басынан жазға дейін) және олардың эвтрофиялық қабілеттерін көрсетеді, сондай-ақ олар өсетін ортада ластану болуы мүмкін екенін де көрсетеді.

Тығыз кілемдер

Кладофоралар тармақты, жіп тәрізді хлорофит құрылымды құрайды, оның ірі цилиндрлі жасушалары ұзын, реттелген тармақталған өсінділерді жасайды. Жіпшелер өте ұзын болуы мүмкін және су ортасында тығыз төсендер немесе шоғырлар құрауы мүмкін. Кладофора өскен тастық субстраттан ажыраған кезде, ол жағалауда жиналып, оның торлы құрылымдарын (тығыз төсендерін) бақылаушыларға көрінеді. Тығыз төсендер пайда болғанда, бұл су экожүйелеріндегі жарық пен оттегі деңгейіне әсер етеді. Сондай-ақ, төсендер әртүрлі су организмдері үшін мекенжай және тамақ ретінде қызмет етеді.

Өсу және мекендеу

Кладофора тропикалық және қоңыржай климатты, тұщы су, сарқыма су және теңіз су экожүйелерінде, сондай-ақ көлдерде, тоғандарда, тоғандардағы су қоймаларында, ірі өзендерде және жағалау аймақтарында, тіпті мұхиттың тереңдігінде (температураны, жарық мөлшерін және оттегінің қолжетімділігін анықтайтын, соңғысы шектеуші факторға айналуы мүмкін) таралған. Бұл таксонға нитраттар, ортофосфаттар, 7–10 аралығындағы pH деңгейімен қатты су ортасы, жоғары жарық интенсивтілігі және табиғатта мол кездесетін қоректік заттар қажет. Cladophora су астындағы тастар немесе басқа су асты субстраттары сияқты беттерге жабысып, кеңістікті пайдалану арқылы өсуін жылдамдата алады (басқа шектеуші фактор және түр ішіндегі, түрлер арасындағы және түрлер аралық бәсекелестіктің көзі).

Дүниежүзілік таралу

Еуропада тұщы суда өсетін кладофораның тек 15 түрі ғана белгілі. Кладофора Африка, Азия, Тынық мұхиты аралдары, Австралия, Еуропа, Атлантика аралдары, Солтүстік Америка, Жаңа Зеландия және Кариб теңізінде таралған. Азияның кейбір елдерінде адамдардың диетасының шамамен 5 пайызы балдырлардан құралады, сондай-ақ оны тұтыну Франция, Таиланд және Гавай аралдарында танымал.

Қолданылуы

Кладофораны тағам ретінде жеуге болады, ол кептірілген немесе жаңа түрінде қолданылуы мүмкін (бірақ өңдеу артуымен және генетикалық өзгертулермен бірге тағамдық құндылығының бір бөлігі жоғалады), медициналық мақсатта пайдаланылады, тұтыну кезінде көмірсу болып саналады, фармакологиялық әсерлері бар, косметикалық қолдануға жарамды, тыңайтқыш ретінде, мал азырауына қоспа ретінде және шикі түрінде биоотын ретінде қолдануға болады. Биоотын: Кладофораның трансэстерификациясы оны биодизельге айналдыру үшін қолданылады. Бұл реакцияны жасау үшін спирттер, ферменттер және кладофора майлары пайдаланылады, бірақ өндіріс көбінесе майдың мөлшеріне байланысты. Фармакология және денсаулыққа пайдасы: Кладофораның дәрілік құрал ретінде фармакологиялық қолданысы бар. Кладофораның антимикробтық, антигистаминдік, вирустыққа қарсы, антиоксиданттық, антисклероздық, қабынуға қарсы және салмақ тастау қасиеттері бар, сондай-ақ диабет, гипертония, қатерлі ісіктерде қолданылатын екіншілік метаболиттері мен биоактивті компоненттері бар және ол паразиттерден қорғауға көмектеседі. Дегенмен, 2023 жылдың желтоқсанына дейін Кладофора коммерциялық түрде фармакологиялық агент ретінде қолданылмады. Коммерциялық қолданыс: Кладофораға биомасса өнімділігі үшін қосымша сұраныс бар, оны құндылығы жоғары өнімдердің материалы ретінде коммерциялық тұрғыда пайдалануға болады.

Кладфора шаштары

Кладофора шарлары фотосинтез жасайтын балдырдың жіпшелерінен пайда болады. Мұндай шарлардың көп саны Англияның Девон аймағында жағаға шығарылды. Олардың орташа диаметрі 2,5 см болды және бірнеше миллион шар қабат құрайтын болды. Бұл маримомен жаңылыстырмау керек, ол бұрын Кладофораның бір бөлігі болған, бірақ қазір Aegagropila linnaei деп аталады.

Лаостың Меконг бұтасы

Лаоста Cladophora spp. (ໄຄ "өзен балдыры" немесе дәлірек айтқанда ໄຄຫີນ "тасқа өсетін өзен балдыры") көбінесе деликатес ретінде желінеді және әдетте ағылшын тілінде "Меконг балдыры" деген атпен белгілі. Бұл балдырлар су астындағы тастарда өсіп, Меконг өзенінің алабындағы таза сулы жерлерде гүлдейді. Олар жылына 1-5 ай жиналады және көбінесе кептірілген жапырақтар түрінде (ໄຄແຜ່ນ kaipen kháy жапырақтары), қытай теңіз балдырына немесе жапон нориіне ұқсас, бірақ олардың пішімі одан да қарапайым болып келеді. Луанг Прабангтың арнайысы – күрішпен бірге кептірілген хаи (кайпен), ал Ванг Вьенг пісірілген хаи жапырақтарымен танымал. Оларды апетиттік ретінде жолақтарда, тамақпен бірге немесе Beer Lao ішімдігімен қоса жеуге болады. Луанг Прабангтың кхаи жапырақтары – Меконг балдырының ең оңай табатын түрі және бүкіл елде, сондай-ақ көршілес Исан аймағында кеңінен танымал, бірақ Вьентьяннан тыс жерлерде табу қиын. Меконг балдырын шикі күйінде, сорпаға немесе буда пісірілген карриге де қосуға болады.

Кладофораның пайдасы мен зияны

Cladophora туысы космополиттік, сондықтан оның таралуы көбінесе инвазивті деп қарастырылмайды. Олар кездесетін жерлерде әр түрлі уақытта пайдалы, зиянды немесе тікелей зиянкес ретінде қарастырылуы мүмкін. Cladophora-ның шамалы өсуі көбінесе зиянсыз болады; өсім көптеген балықтар мен басқа да су жануарлары үшін маңызды тағам болып табылады, судағы қоректік заттарды сіңіру үшін буферлік рөл атқарады және кейбір су организмдерін күн сәулесінің ультракүлгін сәулесінен қорғайды. Cladophora зиянкеске айналатын жағдайлар әдетте ерекше жағдайлардың нәтижесінде туындайды, олар өте күшті өсуға, балдырлардың гүлденуіне және жүзбелі қабаттардың пайда болуына әкеледі. Типтік мысалдарға гипертрофикация немесе бәсекелес организмдердің жоғары деңгейде қырылуы, нәтижесінде еріген фосфордың концентрациясының артуы жатады. Жүзбелі қабаттардың кең аумағы терең судың ауа алмасуы үшін қажетті айналымды бұғаттайды және жарықты тосып, төменгі жағындағы фотосинтез жасайтын организмдерді өлтіреді. Бұл қабаттар балық аулау индустриясына кедергі келтіреді, торларды бітеп, желілерді пайдалануды қиындатады. Олар жағаға шайылып келгенде, шіритін материалдың көп мөлшері АҚШ-тың Ұлы көлдері сияқты су қоймаларының жағалаундағы жылжымайтын мүліктің құнын төмендетеді. Cladophora гүлдеген кезде Quagga мидиясының популяциясы да айтарлықтай өсті, бірақ олардың арасындағы экологиялық байланыс әлі толық анықталмаған және күрделі болуы мүмкін.