Кіріспе
Сэмми Киз – роман. Сэмми Киз – Венделин Ван Драаненнің 10–16 жас аралығындағы балаларға арналған детективтік романдар сериясы. Серия Саммидің әуесқой детектив ретіндегі оқиғаларына негізделген. Кітаптар Саммидің өзінің баяндауымен жазылған, оларда детективтік жанр мен комедия элементтері бар. Самми алғашқы кітапта жетінші сыныпта оқиды, ал серия ол сегізінші сыныпты бітіргенде аяқталады. Серия он сегіз кітаптан тұрады.
Орнату
Сэмми Киз романдары Калифорния штатындағы Санта-Мартина ойдан шығарылған қалашығында өрбиді. Санта-Мартина, серияда қолданылған көше аттары мен танымал орындарға дейін, Санта-Мария, Калифорнияның нақты қаласына өте ұқсас. Басқа да ойдан шығарылған қалалар жиі айтылады: Санта-Луиза (Сан-Луис-Обиспо) және Сисквен (Сисквок). Сонымен қатар, бір рет Ломпок қаласына сілтеме жасайтын Помлок қаласы да еске алынады. Бұл аталған жерлердің бәрі Санта-Мария қаласының жанында орналасқан. Сэмми – жеке өмірі, отбасы және қарым-қатынастармен айналысып, құпияларды шешетін ресми емес жасөспірім детектив.
Негізгі кейіпкерлер
Саманта Жозефина "Сэмми" Киз – анасы Голливудта актриса болу арманының қуымен кетіп, оны әжесінің қолында заңсыз қалдырған қыз. Ол өте ерке, сарказмды және зейінге қатысты, қаласында және басқа да жерлердегі құпияларды шешеді. Мектепте де, көшеде де басқа балалар мен кездесетін адамдар оны мазалап, оның сезімдерін сынап бағдарлайды. Ол достары Холли, Марисса және Дотпен бірге әкесіне тиесілі софтбол қолғабын қолдана отырып, мектеп софтбол командасында ұстап қалушы болып ойнайды. Сериал "Сэмми Киз және қонақ үй ұрысы" кітабынан басталады, Сэммидің Уильям Роуз орта мектебінде жетінші сыныпқа келген күнінен. "Сэмми Киз және Әділет күші" Джекі кітабында ол орта мектептің соңғы жылының жартысына жеткен. Оның анасына деген жеккөрушілігінің көптеген себептері бар. "Он төртінші" туған күні келгенде, анасы оның жасы он үшке ғана толып екенін айтты, себебі анасы оны төрт жасында балабақшаға ерте беріп, оның дайын екенін ойлап, туған күні туралы куәлігін жалғандаған. Сэммиді сыныптан қалдыру туралы айтқанда, Лана Сэммидің шын жасын айтудан бас тартты, оның бәрін айтып қояды деп қорыққандықтан. Ең бастысы, Сэмми – қызықты, ерекше және "әдеттен тыс" 13 жасар қыз. Рита Киз – Сэммидің әжесі және қамқоршысы, ол Сэммиді өте жақсы көреді. Сэмминің оқиғаларына араласа бастағанда, ол туралы уайымдауды ешқашан тоқтатпайды. Алайда, екеуі өте жақын, Сэммидің анасына қарағанда әлдеқайда жақын. Ағалар үйінде балаларға тұруға рұқсат жоқ, сондықтан Сэмми үй мекенжайы мен өмір сүру жағдайы туралы жиі өтірік айтуға мәжбүр болады. Екеуі сондай-ақ кішкентай отбасын үйден шығару үшін көршілерінен (Грейбилл ханым және кейінірек серияда Веджвуд ханым) қашып жүруі керек. Лана Киз – Сэммидің жауапкершіліктен тыс, абайсыз анасы. Ол жалғыз қызынан үнемі құпия сақтап, Сэммиді әжесіне қалдырып, Голливудта актриса болады. Ол Сэммидің әкесі туралы "Сэмми Киз және Күнә қаласындағы айқас" кітабында ашты. Ол сондай-ақ Сэммидің шын жасын Сэммиден жасырып, өзінің жеке басын және жасын жас көріну үшін өзгертті. Сэмми анасының оны тастап кетуіне наразы және оған ренішпен қарайды. Ол сериалда "есте жоқ және жақсы дос" Жүгер рөлінде ойнайды. Ол Газдан тыс әйел және Лэди Лана деп белгілі, немесе Сэмми онымен жақсы қарым-қатынаста болған кезде (бұл жиі емес), анасы деп атайды. "Сэмми Киз және Әділет күші" Джекі кітабынан кейін Лана Кейсидің әкесімен кездесіп, оның сериалы тоқтатылғандықтан жұмыссыз қалды. Марисса МакКензе – Сэммидің ең жақын досы, ол өте бай және жұмысқа батыл ата-анасының арқасында Сэммиден гөрі тәуелсіз. Оның Майки есімді інісі бар, ол қоқыс тағамдары мен алтын балықтарға тәуелді. "Сэмми Киз және Салқын қатты ақша" кітабынан кейін Майкидің ашытқыға деген сүйіспеншілігі төмендеп, ол баяу салмақ жоғалта бастайды. Марисса үрейленіп қалғанда, "Маккензи биін" орындайды, ол шегелерін шағып, балерина сияқты секіріп тұрады. Марисса сондай-ақ сегізінші сынып оқушысы Дэнни Урбанскиге ғашық. Марисса байлығын тым көп көрсетпейді, кейде ата-анасын тым көп жұмыс істегендері және балаларына жеткілікті көңіл бөлмегендері үшін сынға алады. Кейінірек Марисса мен оның отбасында қаржылық қиындықтар туындап, Марисса ағасына жақындай бастайды. Брэндон МакКензе – Мариссаның туысы және Сэммидің жақсы досы. Ол жоғары мектепте оқыса да, Сэмми ертерек кітаптарда оған деген сезімдері бар сияқты, бірақ Кейсиге деген сезімдері күшейгеннен кейін оның жанында жай-күйі жақсара бастады. Брэндон жүзу командасында, ол жиі Марисса мен Сэммиді өзінің жарыстарына шақырады. Ол сауда орталығында сусын сатады. Ол да Марисса сияқты бай отбасынан шыққан, өйткені оның әкесі қалада танымал дәрігер. Маргарет "Дот" ДеВрис екінші кітапта таныстырылды, "Сэмми Киз және скелет адамы". Оның лақап аты оның бетінде бар сұлулық белгісінен алынған; оның әкесі де бар. Дот алғаш рет үлкен отбасына сыятын "жіңішке" екі қабатты үйде тұрды; бесінші кітапта, "Сэмми Киес және Мұстах Мэридің қарғысы", ол Сисквендегі үлкен үйге көшіп барды. Оның ата-анасы Голландияда тұрады, ал анасы "иә" дегеннің орнына "жа" деп жиі айтады. "Сэмми Киз және скелет адамы" кітабында Сэмми Хизердің Хэллоуин мейрамына Доттың туысы ретінде кіріп, оны "неғұрлым сенімді" ету үшін жалған сұлулық белгісін қосты. Холли Джанквелл үшінші кітапта таныстырылды, "Сэмми Киз және Мейірімділік әйел бауырлары". Сэмми ерікті қызмет кезінде (мектептің қоғамдық сөйлеу жүйесін дұрыс қолданбағаны үшін ұсталған уақытын өтеу үшін) өзіне ерекше ұқсастығы бар қызды байқайды. Оның қызығушылығы оянып, Сэмми осы қыз туралы мүмкіндігінше көп нәрсе білуге тырысады. Ақырында, Сэмми Холлидің үйсіз, жетім қыз екенін және нашар қарым-қатынас салдарынан тәрбие үйінен қашқан, құрғаған өзен жағасында холодильник қорабында тұрғанын біледі. Сэмми Холлиге Вера мен Мег Талбрук анасы мен қызы басқаратын "Pup Parlor" итті күтім салонында үй табады. Талбруктердің мейірімділігіне жауап ретінде Холли мектептен кейін "Pup Parlor" да жұмыс істейді. Бастапқыда Холли қоқыс іздеуге бейім, бірақ кейінірек ол бұл әдеттен құтылады. 2006 жылы Ван Драанен Холлидің қашқан өмірі туралы жазылған "Runaway" атты кітап шығарды. Хизер Акоста – Сэммидің өміріндегі жау. Олардың бір-біріне деген өшпенділігі алғашқы кездесулерінде пайда болды: Хизер Мариссаның байлығынан пайдалануға тырысып, одан ақша сұрайды, содан кейін Сэммиді инемен шаншиды. Ашуға мініп, Сэмми Хизердің мұрнына соққы береді, ал Хизер мұрны сынғанын айтады. Жаза ретінде Сэмми мектептен бір күнге шығарылады. Бірақ кейінірек Сэмми Хизердің аяныш іздеуін (соның ішінде "Help Heal Heather Fund" атты жалған қайырымдылық қорын) ашады және Хизер жазаланады. Хизердің өте ақымақ екі досы бар, олар оның бұйрығын орындау үшін ғана бар сияқты. Хизер мен оның достары темекі шегіп, сыра ішетіні белгілі. Оның Кейси есімді інісі бар, олардың ата-анасы ажырасқан; Хизер анасымен қаланың ішінде, ал Кейси әкесімен Сисквеннің шетінде тұрады. "Сэмми Киз және Психо-мысық патшайымы" кітабында олардың Сэммимен бірдей туған күні екені белгілі болады, бұл оларды қорқытады. Кітаптардың барысында ол Сэммидің беделін жоқ етуге тырысады, сондай-ақ оны кемінде бір рет физикалық тұрғыдан шабуылдайды. Бірақ кейінірек Сэмми мен Хизер достасқан сияқты, "Сэмми Киз және Күнә қаласындағы айқас" кітабында, бір-біріне ата-аналарын табуға көмектескеннен кейін (Лана және Уоррен). Кейси Акоста Хизердің інісі Кейси бесінші кітапта таныстырылды, "Сэмми Киз және Мұстах Мэридің қарғысы", және оның қарындасынан толыққанды өзгеше екенін көрсетеді. Ол Хизерді ұнатпайды, мысалы, Хадсон оның Хизердің інісі екенін сұрағанда, ол: "Мен оның інім екенімді мойындамайтын факті" деп жауап берді. Ол Сэммимен жақсы қарым-қатынаста және оны қорғайды. Сэмми оның қарым-қатынасын түсінбейді, себебі Кейси оны білуге дейін ұнатқан. Екеуі "Сэмми Киз және Анық белгі" кітабында мектепке бірге барды. "Сэмми Киз және жабайы жандар" кітабында Сэмми оған ғашық бола бастайды және олар жақындасады. Кейси сериал бойында Сэммиге деген сезімін білдіреді. Сэммидің достары олардың қарым-қатынасы туралы оны әзілдейді. "Сэмми Киз және тойға барушы" кітабында Сэмми олардың қарым-қатынасы аяқталды деп ойлады, себебі ол одан "кері қайт" деген қатал хабарлама алды, бірақ ол Хизер осы хабарламаны жібергенін білді. Кітаптың соңында екеуі сүйіседі. "Сэмми Киз және бас сүйектерінің түні" кітабында олар ресми жұп болады және...
Марапаттар
Сэмми Киз және қонақ үй ұрысы 1999 жылы балаларға арналған ең жақсы детективтік шығарма үшін Эдгар сыйлығын жеңіп алды. Осы серия бес рет осы сыйлыққа ұсынылған. Ұсынылған кітаптар: «Сэмми Киз және Мұстах Мэридің қарғысы», «Сэмми Киз және жылан көздерін іздеу», «Сэмми Киз және алдау өнері» және «Сэмми Киз және жабайы нәрселер».