Кіріспе
Көп мақсатты қамқорлық ұшақ
Бериев Бе-200 Altair (Бериев Бе-200) – реактивтік қозғалтқышпен жұмыс істейтін, Бериев авиациялық компаниясы жобалаған және құрастырған, пайдалы типтегі қамқорлық ұшақ. Өрт сөндіру, іздеу-құтқару операциялары, теңіздік патрульдеу, жүк және жолаушы тасымалы үшін арналған деп сатылатын бұл ұшақтың су сыйымдылығы шамамен 12 тоннаны құрайды, немесе 72 жолаушыға дейін тасымалдай алады. "Altair" атауы 2003 жылы Бериев және Иркут қызметкерлері арасында өткен сайыстан кейін таңдалды. Бұл атау Бүркіт шоқжұлдызындағы альфа жұлдызының атын алған, сондай-ақ "Ал" бөлігі Бериев А-40 Albatross қамқорлық ұшағының атынан алынған, ол Бе-200 ұшағын жасаудың негізі болды; "та" – Таганрог қаласын, ал "ир" – Иркутск қаласын білдіреді.
Даму
1989 жылы Александр Явкиннің басшылығымен, Бериевтің әскери А-40-тан кіші азаматтық ұшақ-қайықтың қажеттілігін қанағаттандыру мақсатында, Бе-200 ұшағының компоновкасы А-40-қа ұқсас, бірақ салмағы шамамен жартысына тең. 1990 жылдың 8 желтоқсанында судан өрт сөндіруге арналған мақсатты ұшаққа Ресей үкіметінің келісімі берілді. Жобаның мәліметтері жарияланды және 1991 жылғы Париж әуешолуында оның моделі көрсетілді. Перестройка дәуірінде Бериевке жаңа ұшақты дамыту үшін қаржы қажет болды, сондықтан ол Иркутск ұшақ өндіріс бірлестігіне (қазіргі Иркут корпорациясының құрамында) жүгінді, ол азаматтық жобаларға көшуді жоспарлап, Бе-200 ұшағын дамытуға және құрастыруға көмектесуге ниеттенді. Бериев прототиптерді әзірлеу, жобалау және құжаттамасын жасау, жүйелерді, статикалық, ұшу және шаршау сынақтарын жүргізу, өндірістік үлгілерді сертификаттау және қолдау жұмыстарын жүзеге асырды. Иркуттың міндеттеріне өндіріс дайындығы, құрал-жабдықтарды жасау, төрт прототиптік және өндірістік ұшақтарды құрастыру, сондай-ақ қосалқы бөлшектерді өндіру кірді. Қазіргі таңдағы екі компания да мемлекеттік меншіктегі «Біріккен ұшақтар корпорациясының» (United Aircraft Corporation) құрамына кіреді, ал оның акцияларының 92%-дан астамы Ресейдің мемлекеттік авиациялық гиганты «Ростехке» (Rostec) тиесілі. Бериев Бе-200 үшін ерекше өрт сөндіру жабдығын жасады, ол ұшақ су бетінен 90-95% ұшу жылдамдығымен су жинауға мүмкіндік береді. Бұл жүйе арнайы модификацияланған Be-12P ұшағында, «12 Yellow» кодымен сынақтан өтті. Өрт сөндіру жүйесі орнатылғаннан кейін, ұшақ RA 00046 тіркелді және Be-12P 200 деген атау алды. Бұл модификацияланған Be-12 өрт сөндіру жүйесін және оны пайдалану әдістерін әзірлеу үшін қолданылды. Бе-200 ұшағының құрлықтан алғашқы ұшуы 1997 жылға жоспарланған, бірақ ол 1998 жылдың 24 қыркүйегінде бірінші прототиптік ұшақпен жүзеге асырылды. Ұшақ 26,5 сағат ұшқаннан кейін 1999 жылдың 10 қыркүйегінде Таганрогқа жеткізілді және судан алғашқы ұшу осы қалада орындалды. Екінші Be-200 ұшағы 2002 жылдың 27 тамызында ұшты. Бұл ұшақ Be-200ES ретінде салынды және алғашқы тапсырыс беруші EMERCOM, Ресейдің Төтенше жағдайлар министрлігінің талаптарына сәйкес жабдықталды. 2001 жылы маркетингтік бағдарлама аясында Бе-200 Тынық мұхиты аймағындағы екі ірі көрмеде көрсетілді: Малайзиядағы LIMA'01 халықаралық теңіз және аэроғарыш көрмесі және Оңтүстік Кореядағы KADE'01 корей аэроғарыш және қорғаныс көрмесі. 2002 жылы Бе-200 халықаралық авиациялық көрмелерге қатысып, Франция мен Грекиядағы әлеуетті клиенттерге өзінің мүмкіндіктерін 15 демонстрациялық ұшумен (сегізі судан) көрсетті. Еуропа бойынша жалпы ұшу сағаты 1500 сағаттан асты. 2002 жылдың мамыр айында Irkut және EADS бірлескен нарық зерттеуін жүргізу және халықаралық сертификаттау шарттары мен құны және бүкіл әлем бойынша сатудан кейінгі қызмет көрсету логистикасын анықтау үшін өзара түсіністік туралы меморандумға қол қойды. Зерттеу 2003 жылдың шілдесінде аяқталды, нәтижесінде 20 жыл ішінде 320 ұшаққа сұраныс болатыны болжалды. Екі компания, Rolls Royce Deutschland компаниясымен бірлесіп, Батыс сертификатын алуды және Батыс нарықтарына Rolls Royce BR715 қозғалтқышы бар ұшақтарды ұсынуды жоспарлады. Алайда, 2004 жылы өткізілген бірлескен зерттеуде BR715 қозғалтқышының салмағы мен тұзды судың коррозиясы салдарынан ауқымды қайта құру қажеттігі анықталғандықтан, Rolls Royce нұсқасын дамыту тоқтатылды. Бірінші өндірістік ұшақ 2003 жылдың 31 шілдесінде EMERCOM-ға жеткізілді. 2010 жылы өндірісті Таганрогтағы су астында ұшуға арналған ұшақтар мен ұшақ-қайықтар құзыреттілік орталығына көшіру туралы шешім қабылданды. Иркутск қаласындағы (Сібір) негізгі өндіріс орнынан алынған құрал-жабдықтар мен жабдықтарды пайдалана отырып, құрастыру желісі құрылды. Бұл Иркут корпорациясына басқа да табысты жобаларға назар аударуға мүмкіндік берді. Бе-200 ұшағының өндірісі «Біріккен ұшақтар корпорациясының» бақылауында қалды. Таганрогта жасалған алғашқы ұшақ 2017 жылдың басында жеткізілді. 2018 жылдың сәуірінде, Ресей Федерациясының Қырымды аннексиялауына байланысты Украина Ресейге Progress D 436 авиациялық қозғалтқыштарын жеткізуге тыйым салғаннан кейін, Safran және UEC Saturn Be 200 ұшағын Sukhoi Superjet ұшағынан алынған PowerJet SaM146 қозғалтқышымен қайта жабдықтауға келісті. SaM146 қозғалтқышы халықаралық сертификаттаудан өткендігі және болашақ ИКАО талаптарына сәйкес келетіндігіне үміт болды, бұл ұшақты Еуропа және Америка нарықтарына толыққанды енгізуге мүмкіндік береді. 2019 жылдың сәуірінде Ресейдің өнеркәсіп және сауда министрлігі Be 200ChS 146 жобасына қарсылық білдірді, өйткені жаңа қозғалтқыштарда НАТО елдерінің компоненттері бар. Жоба тоқтатылған жоқ, бірақ уақытша тоқтап қалды. Алайда, 2022 жылы Украинаға қарсы Ресейдің басып кіруі салдарынан халықаралық санкциялар Ресей ұйымдарына ұшақтар мен ұшақ бөліктерін, сондай-ақ технологияларды сатуды, жеткізуді, беруді немесе экспорттауды тыйымдайды. Ресей премьер-министрі Михаил Мишустин мемлекеттік Rostec компаниясына PD 14 қозғалтқышының PD 8 нұсқасын дамыту жұмыстарын жеделдетуді және PD 8 қозғалтқышын Бе-200, Sukhoi Superjet және Il 212 ұшақтарында пайдалануды тапсырды. Бұл қозғалтқыш, соның ішінде автоматты басқару жүйесі (Батыста FADEC деп аталады), тек отандық материалдар мен компоненттерден құрастырылады, бұл халықаралық санкциялар мен эмбаргоға қатысты мәселелерді болдырмайды. Мишустин 2022 жылдың қараша айында «Біріккен қозғалтқыштар корпорациясына» 44 миллиардтан астам федералды рубль инвестиция жасауды жариялады және 2 жыл ішінде 50 PD 8 қозғалтқышын (басқа түрлерімен қатар) өндіруді талап етті. PD 8 қозғалтқышының сертификатталуы, бастапқыда 2023 жылға жоспарланған, әлі күтілуде.
2024 жылдың 8-9 наурыз күндері аралығында қосымша қиындық туындады, Бе-200 ұшақтарын өндіретін және Бериев А-50 ерте ескерту ұшақтарын жөндеумен айналысатын Таганрогтағы Бериев зауыты украин дронының шабуылынан зардап шекті деген хабар тарады.
Дизайн
Be 200 – бұл Т-тұйықталған, биік қанатты моноплан. Корпусы жоғары ұзындығы мен енінің қатынасы бар бір қадамды конструкциядан тұрады, бұл судағы тұрақтылық пен басқарылуына көмектеседі. Be 200 ұшағының фюзеляжы алюминий қорытпасынан жасалған, коррозиядан қорғаумен жабдықталған. Титан, композиттер және басқа да коррозияға төзімді материалдар таңдап қолданылады. Қанаттардың астында тұрақтандырғыш жүзу құралдары орнатылған. Гидравликалық түрде басқарылатын, кері тартылатын шассилер артқа қарай жиналады, әрбір бөлігі екі дөңгелекті. Суда бағытталған руль су үстінде жүргенде басқаруды қамтамасыз етеді. Be 200 амфибиялық су тамшыру өрт сөндіруші конфигурациясында, кабина еденінің астындағы орталық фюзеляж бөлімінде орналасқан сегіз темір-алюминий қорытпасынан жасалған су резервуарларына су құйып, өрттерді сөндіреді. Фюзеляж қадамының алдында және артында орналасқан екі-екіден су жинағыш, 14 секунд ішінде барлығы суды жинауға мүмкіндік береді. Су резервуарларын жердегі су құбырынан немесе цистернадан толтыруға болады. Су резервуарларын жүк тасымалдау үшін жылдам алып тастауға болады. Суды бір рет немесе сағатымен сегіз рет тізбектей құюға болады. Ұшақ өрт сөндіруге арналған химиялық заттарға арналған алты қосымша резервуарды алып жүреді. Ұшақ өрт орнынан 0,8–1,0 секунд ішінде су резервуарларын босата алады. Ұшақ 150 сағат ұшқан, 63 миссияны, оның ішінде паромдық рейстерді және 435 қасықпен су тамшыларын орындаған, олардың жалпы массасы 2006 жылы, ұшақ Португалияның өртке қарсы қызметтеріне (SNBPC – Serviço Nacional de Bombeiros e Protecção Civil) орман өрттері маусымында бағалау үшін жалға берілді. 2006 жылдың 6 шілдесінде Португалия жалға алған Be 200 ұшағының ресейлік экипажы Санта-Комба-Дау маңындағы Агуэйра тоғанынан су жинап жатқанда, олар ағаштардың басын кесіп өтіп, Progress D 436TP қозғалтқыштарының кем дегенде біреуі зақымданып, тоқтатылуға мәжбүр болды. Ұшақ Монте-Реал әуе базасына қауіпсіз қонды, содан ұшуды бастады. Жөндеу жұмыстарынан кейін ұшақ Португалияда маусымды аяқтады. Португалияда 42 ұшу орындалды, олардың жалпы ұшу уақыты 119 сағатқа жетті. Ұшақ 301 рет су жинап, өртке су құйды. 2006 жылдың қазан айында екі Be 200ES ( және ) өртке қарсы 45 күн бойы күресу үшін EMERCOM Индонезияға жалға берді. Бұл операциялар Индонезия үкіметі екі Be 200 сатып алуға келіскенін, олардың әрқайсысының бағасы Бериевке тең екенін хабарлады, бірақ бұл хабарламалар расталған жоқ. Бірінші науқанның табысы соншалық болды, екі Be 200ES Португалияға жалға берілді. Осы кезеңде 58 өрт сөндіру рейсі орындалды, жалпы ұшу уақыты 167 сағаттан асты. Судың құйылуы болды. Бериев жаңадан құрылған Португалияның мемлекеттік кәсіпорны EMA (Empresa de Meios Aéreos) өкілдері Бериевпен және Португалиядағы Be 200-мен ұзақ мерзімді ынтымақтастыққа қызығушылық танытқандығын мәлімдеді. Екі Be 200ES 2007 жылы Грекияда да жұмыс істеді, 2007 жылғы орман өрттерімен бүкіл маусым бойы күресті және 2008 жылдың сәуірінде Әзірбайжан Ресейден бір Be 200ES сатып алып, Be 200 үшін алғашқы шетелдік клиент болды. Ұшақ (бұрынғы), Әзірбайжан Төтенше жағдайлар министрлігімен жұмыс істейді және өрт сөндіру, жүк және 43 орындық жолаушылар ұшағы ретінде жұмыс істей алады. 2010 жылдың шілде-тамызында ол Ресейде бүкіл елге таралған орман өрттері кезінде қолданылды. 2010 жылдың желтоқсан айының басында екі Be 200ES ұшағы Хайфа, Израиль маңындағы 2010 жылғы Кармел тауындағы орман өртімен күресу үшін пайдаланылды. Сербияда Ресейдің Төтенше жағдайлар министрлігіне тиесілі бір Be 200 әуе кемесі жаз айларында Ниш Константин Ұлы әуежайында орналасқан. Ұшақ 2012 және 2013 жылдары пайдалануға берілген. Ресей 2015 жылдың қаңтар айында Индонезияның AirAsia 8501 рейсі Ява теңізінде жоғалғаннан кейін іздеу және қалпына келтіру операцияларына көмек көрсету үшін Be 200 ұшағын жіберді. 2015 жылдың 20 қазанында Индонезия үкіметі Суматрадағы орман өртін сөндіру үшін екі Be 200 ұшағын қолданды. 2016 жылдың тамызында екі Be 200 ұшағы Португалияға орман өрттерін сөндіруге көмек сұрағаннан кейін жіберілді. Бір кеме Португалиядағы Лейрия қаласының маңында ағаштардың басына құлап, аздап зақымдалған. Алайда, 2017 жылғы келісім-шарт ешқашан аяқталмаған. АҚШ-тың Калифорния штатындағы Санта-Мария қоғамдық әуежайында орналасқан International Emergency Services ("IES") деп аталатын фирма кем дегенде 2009 жылдан бері Be 200-ті өрт сөндіру рөлінде АҚШ-қа әкелуге тырысты. Алайда, USAFAC веб-сайты 2021 жылдың аяғында жай ғана тоқтатылды, ал Колорадоның Мемлекеттік хатшысының жазбалары USAFAC-тың мерзімі өткенін көрсетеді. Сондай-ақ, 2016 жылдың қазан айында Санта-Мария мекенжайында IES, Seaplane Global Air Services ("SGAS") және Airbus серіктестікте орналасқандығы туралы ақпарат болды. Алайда, бұл ұсыныстан нақты нәтиже шыққан жоқ. Сонымен қатар, 2018 жылдың қыркүйегінде SGAS өндірушіден төрт Be 200ES ұшағын, ал опция бойынша тағы алты ұшақты тапсырыс берді. Бірінші екі ұшақ D 436TP қозғалтқыштарымен, ал қалған сегіз ұшақ SaM146 қозғалтқыштарымен жабдықталуы керек болды. Кейбір хабарларға сәйкес, SGAS IES серіктестігімен су бомбалаушыларын жалдауды жоспарлаған, АҚШ, Еуропа елдері және Австралияны қоса алғанда бірнеше елде қызметтер ұсынған. Алайда, 2022 жылдың наурыз айына қарай IES веб-сайты тек «Шот тоқтатылды» деген жазбасы бар бетке сілтеме береді, ал Калифорнияның Мемлекеттік хатшысының веб-сайты International Emergency Services тоқтатылғанын көрсетеді. 2020 жылдың маусым-қазан айларында Be 200ES Түркияда өрт сөндіру қызметтерін ұсынды. 2021 жылдың жазында бір ұшақ Грекияда қолданылды. Be 200-дің еуропалық сертификаты 2022 жылдың 14 наурызында күшін жойды. Грекия үкіметі алдағы өрт маусымын Be 200 ұшақтарынсыз шешуді жоспарлады. 2023 жылдың ақпанында EMERCOM Түркиядағы Искендерун портындағы үлкен өртті сөндіру үшін Be 200 ұшағын жіберді, ол Түркия мен Сирияны қамтыған күшті жер сілкінісінен кейін басталды.
The partnership was renewed in 2005, with Be 200ES based at Sardinia between July and September. The aircraft flew 150 hours covering 63 missions, including ferry flights, and 435 scoops and drops of water, the total mass of which exceeded
In 2006, aircraft was again leased by the Portuguese Fire Fighting Services (SNBPC – Serviço Nacional de Bombeiros e Protecção Civil) for evaluation during the forest fire season. On 6 July 2006, the Russian crew of the Be 200 leased by Portugal were carrying out a water pick up from the Aguieira dam near Santa Comba Dão, when on climbing away they clipped treetops and at least one of the Progress D 436TP engines suffered ingestion damage and had to be shut down. The aircraft recovered safely to land at Monte Real air force base, from which it had been operating. After repairs, the aircraft completed the season in Portugal. In total, 42 flights were performed during operations in Portugal, with a total flying time of 119 hours. The aircraft performed 301 water scooping operations and dropped of water on fires. In October 2006, two Be 200ES ( and ) were leased to Indonesia by EMERCOM, fighting fires for 45 days. This reportedly cost Indonesia around These operations prompted press reports that the Indonesian government had agreed to purchase two Be 200s, each with a projected price of Beriev, however has not confirmed these reports. Such was the success of the first campaign that two Be 200ES were again leased by Portugal from During this period 58 fire fighting flights were conducted with a total flying time of over 167 hours. of water was dropped. Beriev claims that representatives of the newly formed Portuguese government enterprise EMA (Empresa de Meios Aéreos) have expressed their interest in a long term cooperation with Beriev and the Be 200 in Portugal. Two Be 200ES also operated in Greece, fighting the 2007 forest fires for the whole season and from
In April 2008, Azerbaijan became the first foreign customer for the Be 200, purchasing one Be 200ES from Russia. The aircraft (, formerly ) is operated by the Azerbaijan Ministry of Emergency Situations and can be operated as a fire fighting, cargo and 43 seater passenger aircraft. In July—August 2010 it was used in Russia during the wildfires that spread across the country. In early December 2010, two Be 200ES aircraft were used to fight the 2010 Mount Carmel forest fire near Haifa, Israel. In Serbia one Be 200 belonging to Russian Ministry of Emergency Situations is stationed in summer on Niš Constantine the Great Airport. Aircraft has already operational history in 2012 and 2013. A Be 200 was dispatched by Russia in January 2015 to assist in search and recovery operations following the loss of Indonesia AirAsia Flight 8501 in the Java Sea. On October 20, 2015, two Be 200s were used by the Indonesian government to fight a forest fire in Sumatra. In August 2016 two Be 200 aircraft were sent to Portugal after being asked for help in extinguishing forest fires. One sustained minor damage during a drop near Leiria, Portugal when it hit treetops. However, the 2017 contract was never completed. A firm called International Emergency Services ("IES"), housed at the Santa Maria Public Airport in California, US tried since at least 2009 to bring the Be 200 to the United States in its fire fighting role. However, the USAFAC website address was simply parked by late 2021, and the Colorado Secretary of State records show USAFAC has expired. There was also discussion at a Santa Maria Public Airport District meeting in October 2016 of IES, Seaplane Global Air Services ("SGAS") and Airbus partnering to build the aircraft at the Santa Maria airport. Regardless, there was no concrete on the ground result from this proposal. Meanwhile, in September 2018, SGAS ordered from the manufacturer four Be 200ES aircraft with an option for six more. The first two aircraft were to be equipped with D 436TP engines, the eight others with the SaM146 engines. According to some reports, SGAS had plans to wet and dry lease the water bombers in partnership with IES, offering services in several countries, including the US, European nations, and Australia. However, as of March 2022, the IES website address leads only to a page marked: “Account Suspended,” and the California Secretary of State website shows International Emergency Services as terminated. In June–October 2020, Be 200ESs were extensively used to provide fire fighting service in Turkey. During the summer of 2021 one aircraft was used in Greece. The Be 200’s European certification was revoked on 14 March 2022. The Greek government then began planning to address the upcoming fire season without use of any Be 200 aircraft. In February 2023 the EMERCOM dispatched a Be 200 to extinguish a large fire at the Turkish Iskenderun port, which began after a powerful earthquake hit Turkey and Syria.
Оқиғалар
2021 жылдың 8 тамызында Түркия Ресейден Бе-200 ұшағын 2021 жылғы түрік орман өрттерімен күресу үшін жалдады. 14 тамызда ол Адана қаласының жанында құлап, бортындағы 5 ресейлік әскери қызметкер мен 3 түрік азаматы бар 8 адам қаза болды. 2024 жылдың 11 сәуірінде Ресей теңіз күштеріне тиесілі Бе-200 ұшағы украиндық дрон шабуылында Ейск әуежайында зардап шекті, бұл әуежай Ресей теңіз авиациясының 859-шы жауынгерлік қолдану және экипажты даярлау орталығының орналасқан жері. Кемінде сол қанаттың консолі зақымдалып, жанармай ағып шықты.