Кіріспе

Көп мақсатты қамқорлық ұшақ

Бериев Бе-200 Altair (Бериев Бе-200) – реактивтік қозғалтқышпен жұмыс істейтін, Бериев авиациялық компаниясы жобалаған және құрастырған, пайдалы типтегі қамқорлық ұшақ. Өрт сөндіру, іздеу-құтқару операциялары, теңіздік патрульдеу, жүк және жолаушы тасымалы үшін арналған деп сатылатын бұл ұшақтың су сыйымдылығы шамамен 12 тоннаны құрайды, немесе 72 жолаушыға дейін тасымалдай алады. "Altair" атауы 2003 жылы Бериев және Иркут қызметкерлері арасында өткен сайыстан кейін таңдалды. Бұл атау Бүркіт шоқжұлдызындағы альфа жұлдызының атын алған, сондай-ақ "Ал" бөлігі Бериев А-40 Albatross қамқорлық ұшағының атынан алынған, ол Бе-200 ұшағын жасаудың негізі болды; "та" – Таганрог қаласын, ал "ир" – Иркутск қаласын білдіреді.

Даму

1989 жылы Александр Явкиннің басшылығымен, Бериевтің әскери А-40-тан кіші азаматтық ұшақ-қайықтың қажеттілігін қанағаттандыру мақсатында, Бе-200 ұшағының компоновкасы А-40-қа ұқсас, бірақ салмағы шамамен жартысына тең. 1990 жылдың 8 желтоқсанында судан өрт сөндіруге арналған мақсатты ұшаққа Ресей үкіметінің келісімі берілді. Жобаның мәліметтері жарияланды және 1991 жылғы Париж әуешолуында оның моделі көрсетілді. Перестройка дәуірінде Бериевке жаңа ұшақты дамыту үшін қаржы қажет болды, сондықтан ол Иркутск ұшақ өндіріс бірлестігіне (қазіргі Иркут корпорациясының құрамында) жүгінді, ол азаматтық жобаларға көшуді жоспарлап, Бе-200 ұшағын дамытуға және құрастыруға көмектесуге ниеттенді. Бериев прототиптерді әзірлеу, жобалау және құжаттамасын жасау, жүйелерді, статикалық, ұшу және шаршау сынақтарын жүргізу, өндірістік үлгілерді сертификаттау және қолдау жұмыстарын жүзеге асырды. Иркуттың міндеттеріне өндіріс дайындығы, құрал-жабдықтарды жасау, төрт прототиптік және өндірістік ұшақтарды құрастыру, сондай-ақ қосалқы бөлшектерді өндіру кірді. Қазіргі таңдағы екі компания да мемлекеттік меншіктегі «Біріккен ұшақтар корпорациясының» (United Aircraft Corporation) құрамына кіреді, ал оның акцияларының 92%-дан астамы Ресейдің мемлекеттік авиациялық гиганты «Ростехке» (Rostec) тиесілі. Бериев Бе-200 үшін ерекше өрт сөндіру жабдығын жасады, ол ұшақ су бетінен 90-95% ұшу жылдамдығымен су жинауға мүмкіндік береді. Бұл жүйе арнайы модификацияланған Be-12P ұшағында, «12 Yellow» кодымен сынақтан өтті. Өрт сөндіру жүйесі орнатылғаннан кейін, ұшақ RA 00046 тіркелді және Be-12P 200 деген атау алды. Бұл модификацияланған Be-12 өрт сөндіру жүйесін және оны пайдалану әдістерін әзірлеу үшін қолданылды. Бе-200 ұшағының құрлықтан алғашқы ұшуы 1997 жылға жоспарланған, бірақ ол 1998 жылдың 24 қыркүйегінде бірінші прототиптік ұшақпен жүзеге асырылды. Ұшақ 26,5 сағат ұшқаннан кейін 1999 жылдың 10 қыркүйегінде Таганрогқа жеткізілді және судан алғашқы ұшу осы қалада орындалды. Екінші Be-200 ұшағы 2002 жылдың 27 тамызында ұшты. Бұл ұшақ Be-200ES ретінде салынды және алғашқы тапсырыс беруші EMERCOM, Ресейдің Төтенше жағдайлар министрлігінің талаптарына сәйкес жабдықталды. 2001 жылы маркетингтік бағдарлама аясында Бе-200 Тынық мұхиты аймағындағы екі ірі көрмеде көрсетілді: Малайзиядағы LIMA'01 халықаралық теңіз және аэроғарыш көрмесі және Оңтүстік Кореядағы KADE'01 корей аэроғарыш және қорғаныс көрмесі. 2002 жылы Бе-200 халықаралық авиациялық көрмелерге қатысып, Франция мен Грекиядағы әлеуетті клиенттерге өзінің мүмкіндіктерін 15 демонстрациялық ұшумен (сегізі судан) көрсетті. Еуропа бойынша жалпы ұшу сағаты 1500 сағаттан асты. 2002 жылдың мамыр айында Irkut және EADS бірлескен нарық зерттеуін жүргізу және халықаралық сертификаттау шарттары мен құны және бүкіл әлем бойынша сатудан кейінгі қызмет көрсету логистикасын анықтау үшін өзара түсіністік туралы меморандумға қол қойды. Зерттеу 2003 жылдың шілдесінде аяқталды, нәтижесінде 20 жыл ішінде 320 ұшаққа сұраныс болатыны болжалды. Екі компания, Rolls Royce Deutschland компаниясымен бірлесіп, Батыс сертификатын алуды және Батыс нарықтарына Rolls Royce BR715 қозғалтқышы бар ұшақтарды ұсынуды жоспарлады. Алайда, 2004 жылы өткізілген бірлескен зерттеуде BR715 қозғалтқышының салмағы мен тұзды судың коррозиясы салдарынан ауқымды қайта құру қажеттігі анықталғандықтан, Rolls Royce нұсқасын дамыту тоқтатылды. Бірінші өндірістік ұшақ 2003 жылдың 31 шілдесінде EMERCOM-ға жеткізілді. 2010 жылы өндірісті Таганрогтағы су астында ұшуға арналған ұшақтар мен ұшақ-қайықтар құзыреттілік орталығына көшіру туралы шешім қабылданды. Иркутск қаласындағы (Сібір) негізгі өндіріс орнынан алынған құрал-жабдықтар мен жабдықтарды пайдалана отырып, құрастыру желісі құрылды. Бұл Иркут корпорациясына басқа да табысты жобаларға назар аударуға мүмкіндік берді. Бе-200 ұшағының өндірісі «Біріккен ұшақтар корпорациясының» бақылауында қалды. Таганрогта жасалған алғашқы ұшақ 2017 жылдың басында жеткізілді. 2018 жылдың сәуірінде, Ресей Федерациясының Қырымды аннексиялауына байланысты Украина Ресейге Progress D 436 авиациялық қозғалтқыштарын жеткізуге тыйым салғаннан кейін, Safran және UEC Saturn Be 200 ұшағын Sukhoi Superjet ұшағынан алынған PowerJet SaM146 қозғалтқышымен қайта жабдықтауға келісті. SaM146 қозғалтқышы халықаралық сертификаттаудан өткендігі және болашақ ИКАО талаптарына сәйкес келетіндігіне үміт болды, бұл ұшақты Еуропа және Америка нарықтарына толыққанды енгізуге мүмкіндік береді. 2019 жылдың сәуірінде Ресейдің өнеркәсіп және сауда министрлігі Be 200ChS 146 жобасына қарсылық білдірді, өйткені жаңа қозғалтқыштарда НАТО елдерінің компоненттері бар. Жоба тоқтатылған жоқ, бірақ уақытша тоқтап қалды. Алайда, 2022 жылы Украинаға қарсы Ресейдің басып кіруі салдарынан халықаралық санкциялар Ресей ұйымдарына ұшақтар мен ұшақ бөліктерін, сондай-ақ технологияларды сатуды, жеткізуді, беруді немесе экспорттауды тыйымдайды. Ресей премьер-министрі Михаил Мишустин мемлекеттік Rostec компаниясына PD 14 қозғалтқышының PD 8 нұсқасын дамыту жұмыстарын жеделдетуді және PD 8 қозғалтқышын Бе-200, Sukhoi Superjet және Il 212 ұшақтарында пайдалануды тапсырды. Бұл қозғалтқыш, соның ішінде автоматты басқару жүйесі (Батыста FADEC деп аталады), тек отандық материалдар мен компоненттерден құрастырылады, бұл халықаралық санкциялар мен эмбаргоға қатысты мәселелерді болдырмайды. Мишустин 2022 жылдың қараша айында «Біріккен қозғалтқыштар корпорациясына» 44 миллиардтан астам федералды рубль инвестиция жасауды жариялады және 2 жыл ішінде 50 PD 8 қозғалтқышын (басқа түрлерімен қатар) өндіруді талап етті. PD 8 қозғалтқышының сертификатталуы, бастапқыда 2023 жылға жоспарланған, әлі күтілуде.

2024 жылдың 8-9 наурыз күндері аралығында қосымша қиындық туындады, Бе-200 ұшақтарын өндіретін және Бериев А-50 ерте ескерту ұшақтарын жөндеумен айналысатын Таганрогтағы Бериев зауыты украин дронының шабуылынан зардап шекті деген хабар тарады.

Дизайн

Be 200 – бұл Т-тұйықталған, биік қанатты моноплан. Корпусы жоғары ұзындығы мен енінің қатынасы бар бір қадамды конструкциядан тұрады, бұл судағы тұрақтылық пен басқарылуына көмектеседі. Be 200 ұшағының фюзеляжы алюминий қорытпасынан жасалған, коррозиядан қорғаумен жабдықталған. Титан, композиттер және басқа да коррозияға төзімді материалдар таңдап қолданылады. Қанаттардың астында тұрақтандырғыш жүзу құралдары орнатылған. Гидравликалық түрде басқарылатын, кері тартылатын шассилер артқа қарай жиналады, әрбір бөлігі екі дөңгелекті. Суда бағытталған руль су үстінде жүргенде басқаруды қамтамасыз етеді. Be 200 амфибиялық су тамшыру өрт сөндіруші конфигурациясында, кабина еденінің астындағы орталық фюзеляж бөлімінде орналасқан сегіз темір-алюминий қорытпасынан жасалған су резервуарларына су құйып, өрттерді сөндіреді. Фюзеляж қадамының алдында және артында орналасқан екі-екіден су жинағыш, 14 секунд ішінде барлығы суды жинауға мүмкіндік береді. Су резервуарларын жердегі су құбырынан немесе цистернадан толтыруға болады. Су резервуарларын жүк тасымалдау үшін жылдам алып тастауға болады. Суды бір рет немесе сағатымен сегіз рет тізбектей құюға болады. Ұшақ өрт сөндіруге арналған химиялық заттарға арналған алты қосымша резервуарды алып жүреді. Ұшақ өрт орнынан 0,8–1,0 секунд ішінде су резервуарларын босата алады. Ұшақ 150 сағат ұшқан, 63 миссияны, оның ішінде паромдық рейстерді және 435 қасықпен су тамшыларын орындаған, олардың жалпы массасы 2006 жылы, ұшақ Португалияның өртке қарсы қызметтеріне (SNBPC – Serviço Nacional de Bombeiros e Protecção Civil) орман өрттері маусымында бағалау үшін жалға берілді. 2006 жылдың 6 шілдесінде Португалия жалға алған Be 200 ұшағының ресейлік экипажы Санта-Комба-Дау маңындағы Агуэйра тоғанынан су жинап жатқанда, олар ағаштардың басын кесіп өтіп, Progress D 436TP қозғалтқыштарының кем дегенде біреуі зақымданып, тоқтатылуға мәжбүр болды. Ұшақ Монте-Реал әуе базасына қауіпсіз қонды, содан ұшуды бастады. Жөндеу жұмыстарынан кейін ұшақ Португалияда маусымды аяқтады. Португалияда 42 ұшу орындалды, олардың жалпы ұшу уақыты 119 сағатқа жетті. Ұшақ 301 рет су жинап, өртке су құйды. 2006 жылдың қазан айында екі Be 200ES ( және ) өртке қарсы 45 күн бойы күресу үшін EMERCOM Индонезияға жалға берді. Бұл операциялар Индонезия үкіметі екі Be 200 сатып алуға келіскенін, олардың әрқайсысының бағасы Бериевке тең екенін хабарлады, бірақ бұл хабарламалар расталған жоқ. Бірінші науқанның табысы соншалық болды, екі Be 200ES Португалияға жалға берілді. Осы кезеңде 58 өрт сөндіру рейсі орындалды, жалпы ұшу уақыты 167 сағаттан асты. Судың құйылуы болды. Бериев жаңадан құрылған Португалияның мемлекеттік кәсіпорны EMA (Empresa de Meios Aéreos) өкілдері Бериевпен және Португалиядағы Be 200-мен ұзақ мерзімді ынтымақтастыққа қызығушылық танытқандығын мәлімдеді. Екі Be 200ES 2007 жылы Грекияда да жұмыс істеді, 2007 жылғы орман өрттерімен бүкіл маусым бойы күресті және 2008 жылдың сәуірінде Әзірбайжан Ресейден бір Be 200ES сатып алып, Be 200 үшін алғашқы шетелдік клиент болды. Ұшақ (бұрынғы), Әзірбайжан Төтенше жағдайлар министрлігімен жұмыс істейді және өрт сөндіру, жүк және 43 орындық жолаушылар ұшағы ретінде жұмыс істей алады. 2010 жылдың шілде-тамызында ол Ресейде бүкіл елге таралған орман өрттері кезінде қолданылды. 2010 жылдың желтоқсан айының басында екі Be 200ES ұшағы Хайфа, Израиль маңындағы 2010 жылғы Кармел тауындағы орман өртімен күресу үшін пайдаланылды. Сербияда Ресейдің Төтенше жағдайлар министрлігіне тиесілі бір Be 200 әуе кемесі жаз айларында Ниш Константин Ұлы әуежайында орналасқан. Ұшақ 2012 және 2013 жылдары пайдалануға берілген. Ресей 2015 жылдың қаңтар айында Индонезияның AirAsia 8501 рейсі Ява теңізінде жоғалғаннан кейін іздеу және қалпына келтіру операцияларына көмек көрсету үшін Be 200 ұшағын жіберді. 2015 жылдың 20 қазанында Индонезия үкіметі Суматрадағы орман өртін сөндіру үшін екі Be 200 ұшағын қолданды. 2016 жылдың тамызында екі Be 200 ұшағы Португалияға орман өрттерін сөндіруге көмек сұрағаннан кейін жіберілді. Бір кеме Португалиядағы Лейрия қаласының маңында ағаштардың басына құлап, аздап зақымдалған. Алайда, 2017 жылғы келісім-шарт ешқашан аяқталмаған. АҚШ-тың Калифорния штатындағы Санта-Мария қоғамдық әуежайында орналасқан International Emergency Services ("IES") деп аталатын фирма кем дегенде 2009 жылдан бері Be 200-ті өрт сөндіру рөлінде АҚШ-қа әкелуге тырысты. Алайда, USAFAC веб-сайты 2021 жылдың аяғында жай ғана тоқтатылды, ал Колорадоның Мемлекеттік хатшысының жазбалары USAFAC-тың мерзімі өткенін көрсетеді. Сондай-ақ, 2016 жылдың қазан айында Санта-Мария мекенжайында IES, Seaplane Global Air Services ("SGAS") және Airbus серіктестікте орналасқандығы туралы ақпарат болды. Алайда, бұл ұсыныстан нақты нәтиже шыққан жоқ. Сонымен қатар, 2018 жылдың қыркүйегінде SGAS өндірушіден төрт Be 200ES ұшағын, ал опция бойынша тағы алты ұшақты тапсырыс берді. Бірінші екі ұшақ D 436TP қозғалтқыштарымен, ал қалған сегіз ұшақ SaM146 қозғалтқыштарымен жабдықталуы керек болды. Кейбір хабарларға сәйкес, SGAS IES серіктестігімен су бомбалаушыларын жалдауды жоспарлаған, АҚШ, Еуропа елдері және Австралияны қоса алғанда бірнеше елде қызметтер ұсынған. Алайда, 2022 жылдың наурыз айына қарай IES веб-сайты тек «Шот тоқтатылды» деген жазбасы бар бетке сілтеме береді, ал Калифорнияның Мемлекеттік хатшысының веб-сайты International Emergency Services тоқтатылғанын көрсетеді. 2020 жылдың маусым-қазан айларында Be 200ES Түркияда өрт сөндіру қызметтерін ұсынды. 2021 жылдың жазында бір ұшақ Грекияда қолданылды. Be 200-дің еуропалық сертификаты 2022 жылдың 14 наурызында күшін жойды. Грекия үкіметі алдағы өрт маусымын Be 200 ұшақтарынсыз шешуді жоспарлады. 2023 жылдың ақпанында EMERCOM Түркиядағы Искендерун портындағы үлкен өртті сөндіру үшін Be 200 ұшағын жіберді, ол Түркия мен Сирияны қамтыған күшті жер сілкінісінен кейін басталды.

Оқиғалар

2021 жылдың 8 тамызында Түркия Ресейден Бе-200 ұшағын 2021 жылғы түрік орман өрттерімен күресу үшін жалдады. 14 тамызда ол Адана қаласының жанында құлап, бортындағы 5 ресейлік әскери қызметкер мен 3 түрік азаматы бар 8 адам қаза болды. 2024 жылдың 11 сәуірінде Ресей теңіз күштеріне тиесілі Бе-200 ұшағы украиндық дрон шабуылында Ейск әуежайында зардап шекті, бұл әуежай Ресей теңіз авиациясының 859-шы жауынгерлік қолдану және экипажты даярлау орталығының орналасқан жері. Кемінде сол қанаттың консолі зақымдалып, жанармай ағып шықты.