Бірінші дүниежүзілік соғыстағы британдық өзі жүретін артиллериясы

Кіріспе

Британдық өздігінен жүретін артиллерия

Gun Carrier Mark I – Бірінші дүниежүзілік соғыстағы британдық машинасы. Бұл қару тасымалдағыш 6 дюймдік гаубицаны немесе 60 фунттық зеңбірекпен шабуылдан кейін тез арада алға жылжытып, жаяу әскерге көмек көрсету үшін жобаланған. Қару тасымалдағыштар алғаш рет Пилкем қырқасы шайқасында (31 шілде – 2 тамыз 1917) Ипрдің үшінші шайқасында (31 шілде – 10 қараша 1917) қолданылды. Бұл көліктер қару-жарақ пен жабдықты тасымалдады, бірақ соғыстың қалған бөлігінде негізінен атыс жүріп жатқан аймақтарда жабдықтар мен керек-жарақтарды тасымалдау үшін пайдаланылды, онда ашық жердегі көмекшілер көптеген жарақаттар алған болар еді. 6 дюймдік гаубица тікелей көлік үстінен атылу мүмкіндігіне ие болды, бұл Gun Carrier Mark I-ді алғашқы заманауи өздігінен жүретін зеңбірекке айналдырды – тәуелсіз әрекет етуге және майданда тактикалық жылдамдыққа қабілетті қару.

Өмірбаян

1916 жылдың басында Батыс майданындағы тактикалық жағдайлар, позицияны басып алған жаяу әскерді шаршатып, дезорганизацияға түсіріп, жабдықтау жетіспей, байланыс үзіліп, қарсы шабуылды тойтаруға қабілетсіз қалдыруы мүмкін еді. Одақтас әскерлердің артиллериясы тракторлармен тасымалданды, ал бронетранспорттық құрылғы артиллерияны неміс отына ұшыраған аймақтарда жылжытуға мүмкіндік беретін еді. Metropolitan, Carriage, Wagon and Finance компаниясының инженері майор Джон Грег, Tank Mark I танкісінің бөліктерін пайдаланып, арнайы механикаландырылған артиллерия құруды ұсынды. Грег 7 наурызда Tank Mark I танкісінде жұмыс істеген өнертапқыш майор Уолтер Уилсонмен бірге жобалау жұмыстарын бастады. Алғашқыда BL 6 дюймдік гаубицаны, 8 дюймдік гаубицаны немесе 60 фунттық (5 дюймдік) зеңбіректі тасымалдау көзделген, бірақ 8 дюймдік гаубицаны тасымалдау туралы идеядан бас тартылды. 1917 жылдың 3 наурызында прототип Oldburyде басқа да тәжірибелік көліктермен бірге танк сынақ күнінде сынақтан өтті.

Дизайн

Прототип Gun Carrier Mark I (соғыс департаменті сериялық нөмірі GC 100) 9,14 метрлік, және Tank Mark I басқару құйрығын қамтыды; құйрығы мен қаруымен бірге жабдықтың ұзындығы 13,11 метрді құрады. Көліктің ені 3,35 метр, ал биіктігі 2,74 метр болды. Қару тасымалдағыш кеңдігі шамамен 1,52 метрлік және жолдармен қозғалды. Бос салмағы құрады, ал көлік Daimler қозғалтқышымен (тоннасына 3,9 а.к.) қозғалды. Көлік құралында Tank Mark I берілісі, екі алға және бір артқа жылдамдыққа ие негізгі беріліс қоры болды; әр жолға екі жылдамдықты қосалқы берілістер қарастырылған. Қару тасымалдағышпен командир, жүргізуші және екі оператор жұмыс істеді. Көліктің артқы жартысын қоршаған брондалған жәшік, жолдардың арасынан өтетін кеңістік арқылы жолдардан шығып тұрды. Машинаның алдыңғы жартысында қару орнатуға арналған платформа және екі брондалған кабина орналасқан, біреуі жүргізушіге, екіншісі командирге арналған, екі жақтағы жолдардың үстінде. Көліктің жұмыс істеу уақыты шамамен он бір сағатты құрады, жазық жерде ең жоғары жылдамдығы болды және 3,35 метрге дейін ені бар окоптарды кесіп өте алатын. Жол тіреуіштерін бекітуге орын болған жоқ, ал сынақтар көрсеткендей, саз бен қоқыс жолдарды бітеп, жоғарғы құрылысты тесіп, олардың үстіндегі радиаторларды зақымдады. 6 дюймдік гаубица немесе 60 фунттық зеңбірек алдыңғы қару платформасына кері тартылып, бекітілуі мүмкін, доңғалақтары алынып, қару тасымалдағыштың екі жағына ілінді. Әр зеңбірек үшін 60 оқтан тұратын оқ-дәрі жиынтығы тасымалданды, бұл 6 дюймдік гаубицаның салмағын құрады, ал 60 фунттық зеңбіректің салмағын құрады. Арқадағы брондалған жәшікте сегіз адамдық қару экипажы орналастырылды және әр көлікте бір машиналық зеңбірек болды.

Марка I қару тасымалдаушы

Грег пен Уилсонның жұмысы 1916 жылдың 7 наурызында басталды, бірақ тек Бас штабтың (GHQ) мақұлдауымен, ол 1916 жылдың 17 мамырында алынды. Артиллериялық кеңес 1916 жылдың 15 маусымында жобаны мақұлдаудан бас тартты, ал "Жер кемесі" комитетінің хатшысы Альберт Стерн, оқ-дәрі министрі Дэвид Ллойд Джорджқа жүгінді. Ллойд Джордж кеңестің шешімін жоққа шығарып, келесі күні біржақты түрде елу көлікке тапсырыс берді. 1917 жылдың 29 мамырында Соғыс министрлігі

Прототип Metropolitan Carriage, Wagon & Finance Co. компаниясымен салынды және 1917 жылдың 1 қаңтарында аяқталды. Лидстегі Kitson & Co компаниясына 49 қару тасымалдаушыға тапсырыс берілді (1917 жылдың 16 қазанында 47 қару тасымалдаушыға және екі құтқару машинасына өзгертілді). Прототиптің сынақтары 1917 жылдың 2 ақпанына қарай басталды және Shoeburyness полигонында 60 фунттық зеңбірек тасымалдаушыдан оқ атылды. Алты қару тасымалдаушы және екі құтқару машинасы 1917 жылдың екінші тоқсанында, 14 – үшінші тоқсанында, 29 – төртінші тоқсанында және соңғы бес 1918 жылдың бірінші тоқсанында армияға жеткізілді. Тасымалдаушылардың құны 168 000 фунт стерлинг, ал екі құтқару машинасының құны 10 000 фунт стерлинг болды.

Құтқару көліктері

Екі алдыңғы жүргізу кабинасы алынып тасталды, жүк тасу платформасы жабылды және жүк көтеруге арналған қол кран, иілгіш тіреулермен немесе жуып салу арқылы орнатылды. Қораптың алдында кабина болды, одан кейін сым арқанмен сүйреуге қозғалтқышқа қосылған барабан орналасқан; екі көліктің құны 10 000 фунт стерлинг болды. Желтоқсан айында үшінші көлік Priestman Brothers clamshell бумен жұмыс істейтін ұстағышпен жабдықталды. Дэвид Флетчер бұл прототиптік "Орудие тасушының" шассиі болған деп санайды.

Mark II қару тасымалдауышы

Қару тасымалдаушы Mark II қайта жобаланды, бірақ тек макеті ғана жасалды. Корпусы көліктің ұзындығының үштен екі бөлігін құрады, ал жүк платформасы артқа жылжытылды. Алдыңғы бөлігі Tank Marks IV және V үлгілерімен ұқсас конструкциямен салынды, іздер алдыңғы жағында кедергілерді еңсеру үшін көтерілген. Көліктің қозғалтқышы Рикардо двигателі эпициклдік беріліс арқылы жұмыс істеуі тиіс еді. Қарулар артқы жағына орналастырылып, дөңгелектерін сақтайтын, бірақ көліктен оқ ату мүмкін емес еді.

1917 жыл

GC 100 қару-жарақ тасымалдағышы Францияға Үшінші Ипр шайқасынан (31 шілде – 10 қараша 1917) бұрын жетті және далалық сынақтар үшін XVIII корпусына қосылды. Қару-жарақ тасымалдағышы алғаш рет Пилкем қырқасы шайқасында (31 шілде – 2 тамыз 1917) қолданылды және басқару құйрығынан тез бас тартылды. Фландриядағы шайқас барысында тасымалдағыш бірнеше жүз тонна оқ-дәрі және бірнеше 60 фунттық зеңбірек жеткізді. Кем дегенде бір рет GC 100-ден 6 дюймдік гаубица атылды, содан кейін немістерді жаңылыстыру үшін орны ауыстырылды. 1-ші қару-жарақ тасымалдағыш ротасы 6 қыркүйекте құрылды және жабдықты тасымалдауды қатты жеңілдетті, әр тасымалдағыш 290 адамдық тасымалдау тобымен тасымалдайтын жүк көлемін тасыды. Жыл соңына қарай Францияда 44 қару-жарақ тасымалдағыш болды. Жабдықтау танкілері ретінде, қару-жарақ тасымалдағыштары Mark I және Mark IV танкілерінен әлдеқайда артық сыйымдылыққа ие болды және үнемі сұранысқа ие болды. 1917 жылғы 20 қарашада Камбре шайқасының басталуына жеті қару-жарақ тасымалдағыш қол жетімді болды.

1918 жыл

1918 жылдың маусым айында екі қару-жарақ тасымалдаушы ротасы жабдықтау роталарына айналдырылып, 3-ші және 5-ші танк бригадаларына қосылды. Хамель шайқасында (1918 жылдың 4 шілдесі) капитан Джеймс Смит 1-ші қару-жарақ тасымалдаушы ротасының төрт машинасын инженерлік жабдықтарымен бірге соңғы мақсатқа дейін, оны басып алғаннан кейін отыз минут ішінде алға жетеледі. Көліктер қайтып келгенде экипаждар жетпіс жараланған әскерді жинап, оларды медициналық пунктке жеткізді. Төрт офицер мен он алты сарбаз 1200 адамдық жүк көлемін, шамамен екі жаяу әскер батальонына тең жабдық пен мүліктерді тасымалдады. Бір қару-жарақ тасымалдаушы 133 орамды сым, 450 бұрандалы тіреу, 45 толқынды темір парақ, елу банка су, 150 минометтік снаряд, 10 000 оқ және жиырма қол гранатасын тасыды. 1-ші және 2-ші жабдықтау роталары Францияға жеткенде, олар 1-ші және 4-ші танк бригадаларына қосылды, ал 3-ші, 4-ші және 5-ші жабдықтау роталары Бермикурға жақын Блингель лагеріне орналастырылды, онда жүргізу және техникалық қызмет көрсету мүмкіндіктері болды. Шілде айының соңында 3-ші және 5-ші жабдықтау роталары Mark IV жабдықтау танктерімен және жабдықтармен толтырылған шаналарды тартуға жабдықталған Mark IV танктерімен қайта жабдықталды. Тамыз айына қарай 1-ші қару-жарақ тасымалдаушы ротасы 5-ші танк бригадасына, ал 2-ші рота 3-ші танк бригадасына қосылды. 1-ші қару-жарақ тасымалдаушы ротасының 22 қару-жарақ тасымалдаушы кемесі Амиен шайқасы кезінде (1918 жылдың 8-12 тамызы) Австралия корпусына бөлінді. 6/7 тамыз түнінде 1-ші қару-жарақ тасымалдаушы ротасы Виллерс-Бретоннеудың батысындағы жеміс бағына жарылғыш заттарды тасыды. Чипилли маңындағы неміс батареясынан атылған снаряд тасымалдаушылардың біріндегі маскировкалық желіні тұтатты, тығыз түтін көтерілді және неміс артиллериясы жеміс бағын бомбалады. Көлік экипаждары мен бірнеше австралиялық артиллерияшылар үш тасымалдаушыны құтқарып, оларды қауіптен шығарды, бірақ қалғандары жарылды; 1-ші қару-жарақ тасымалдаушы ротасының командирі майор В. Партингтон жарақат алды. Танкілерге қолдау көрсету қажет болмағанда, қару-жарақ тасымалдаушылар инженерлік жабдықтар мен жаяу әскерге арналған оқ-дәрілерді тасыды, бұл машиналық мылтықпен атқан аймақтарда өте пайдалы болды. 2-ші қару-жарақ тасымалдаушы ротасы түнде немістерді жаңылыстыру үшін айналып өте отырып, 6 дюймдік гаубицаны мазалау үшін алға жылжытты. Бірнеше газ шабуылдары Livens проекторларымен және дөңгелекті көліктерге жарамсыз жерде газ бомбаларын тасыған қару-жарақ тасымалдаушылармен жүзеге асырылды. Қару-жарақ тасымалдаушылардың қиырға тарамды жерде жүруге қабілеті қараңғыда көбірек бомбалар атуға және таң атпай-ақ аумақтан кетуге мүмкіндік берді. Соғыстың қалған бөлігінде дөңгелекті көліктерге жарамсыз жерде танк жабдықтарын тасымалдау үшін қару-жарақ тасымалдаушыларға үлкен сұраныс болды. 18 қыркүйекте, жүз күндік шабуыл кезінде, Хинденбургтің аванпостына қарсы операциялар кезінде австралиялық жаяу әскерлердің саны жеткіліксіз болғандықтан, екі қару-жарақ тасымалдаушы бірінші мақсатқа жабдықтарды жеткізді. Он бір күннен кейін 17 тасымалдаушысы бар 5-ші танк жабдықтау ротасы Гинденбург желісінде Австралия корпусын қолдады.

In June 1918, the two gun carrier companies were converted to supply companies and attached to the 3rd and 5th Tank Brigades. At the Battle of Hamel (4 July 1918), Captain James Smith led the four machines of the 1st Gun Carrier Company forward with of engineer stores to within of the final objective, within thirty minutes of its capture. As the vehicles returned the crews picked up seventy wounded soldiers and transported them to a dressing station. Four officers and sixteen men transported the equivalent of 1,200 man loads, the equivalent of about two infantry battalions' worth of stores and equipment. One gun carrier moved 133 rolls of barbed wire, 450 screw pickets, 45 corrugated iron sheets, fifty tins of water, 150 mortar bombs, 10,000 rounds of ammunition and twenty boxes of hand grenades. When the 1st and 2nd Supply companies reached France, they joined the 1st and 4th Tank Brigades and the 3rd, 4th and 5th Supply companies were posted to Blingel Camp, near Bermicourt which had driving and maintenance facilities. In late July the 3rd and 5th Supply companies were re equipped with Mark IV supply tanks and Mark IVs with fitments to haul sledges full of supplies. By August the 1st Gun Carrier Company was attached to the 5th Tank Brigade and the 2nd Company to the 3rd Tank Brigade. The 22 gun carriers of the 1st Gun Carrier Company were allotted to the Australian Corps during the Battle of Amiens (8–12 August 1918). On the night of 6/7 August, the 1st Gun Carrier Company drove to an orchard on the west of Villers Bretonneux carrying explosives. A shell from a German battery near Chipilly ignited a camouflage net on one of the carriers, thick smoke rose and German artillery bombarded the orchard. The vehicle crews and some Australian gunners rescued three carriers which were driven out of danger but the rest exploded; Major W. Partington, commander of the 1st Gun Carrier Company was wounded. When not needed for tank support, the gun carriers shifted engineer stores and ammunition for the infantry, being of great use in areas swept by machine gun fire. The 2nd Gun Carrier Company carried forward a 6 inch howitzer to conduct harassing fire at night, moving around to deceive the Germans. Several gas attacks were carried out by gun carriers moving Livens projectors and gas bombs over ground too cut up for wheeled vehicles. The cross country mobility of the gun carriers enabled more bombs to be fired in the dark and the carriers to vacate the area before dawn. For the remainder of the war, gun carriers were in great demand to carry tank supplies over ground unfit for wheeled vehicles. On 18 September, during the Hundred Days Offensive, Australian infantry were so understrength during operations against the Hindenburg outpost line, that two gun carriers moved supplies to the first objective. Eleven days later, the 5th Tank Supply Company, with 17 carriers, supported the Australian Corps at the Hindenburg Line.

Талдау

Қару арқанмен кемеге көтеріліп, көлденең арқалыққа бекітілгеннен кейін, ол әдеттегі атыс позициясына жақын келді. 2013 жылы жарық көрген басылымда Джон Гланфилд бұл көлікті "өздігінен жүретін қару және қару тасымалдаушы" деп сипаттады. Көлік 6 дюймдік гаубица мен 60 фунттық Mk II қаруы үшін жобаланған, олардың ешқайсысы 1917 жылы Францияда болған жоқ, ал Mk I-ді ату үшін түсіру қажет болды. Жабдықтау көлігі ретінде қару тасымалдаушылар өте жақсы жұмыс істеді, өйткені ауыр жүктерді платформада, түрлендірілген танк ішінде ыңғайсыз орналастырудың орнына тасымалдай алды.