Кіріспе
Вине – Англияның Гэмпшир графтығында, Басингсток қаласының жанындағы Шерборн Сент-Джон приходында орналасқан XVI ғасырға жататын, I санаттағы тарихи маңызы бар ауылдық үй. Үйдің құрылысы алғаш рет 1500-10 жылдар шамасында Уильям Сэндис, 1-ші барон Сэндис, король Генрих VIII-нің Лорд-камергери, Тюдор стилінде салынды. 17 ғасырда үй классикалық сарайға ұқсату үшін қайта жаңартылды. Бүгінде, өлшемдері кішірейгенімен, үйде Тюдор дәуіріне тән шіркеуі мен сол заманға сай әйнектер сақталған. Солтүстік жағындағы классикалық портик 1654 жылы Иниго Джонстың шәкірті Джон Веббтің жобасы бойынша салынды және бұл ағылшын үй сәулетіндегі алғашқы портик ретінде танымал. 18 ғасырдың ортасында үй сәулет өнерінің алғашқы қадамдарын жасаған Хораций Уолполдың жақын досы Джон Чалонер Чутеге тиесілі болды. Ол императорлық баспалдақтары бар, әсем безенділген баспалдақ залын жобалады, оның көлемі кішкентай болғанымен, зәулімдігіне қарамастан, кеңдігін көрсетпейді. 1958 жылы Вине үйі Чарльз Чуттан Ұлттық қорға мұра ретінде берілді.
The Vyne is a Grade I listed 16th century country house in the parish of Sherborne St John, near Basingstoke, in Hampshire, England. The house was first built circa 1500–10 in the Tudor style by William Sandys, 1st Baron Sandys, Lord Chamberlain to King Henry VIII. In the 17th century it was transformed to resemble a classical mansion. Today, although much reduced in size, the house retains its Tudor chapel, with contemporary stained glass. The classical portico on the north front was added in 1654 to the design of John Webb, a pupil of Inigo Jones, and is notable as the first portico in English domestic architecture. In the mid 18th century the house belonged to John Chaloner Chute, a close friend of the architectural pioneer Horace Walpole, who designed the principal stair hall containing an imperial staircase the grand scale of which belies its true small size. In 1958 The Vyne was bequeathed by Charles Chute to the National Trust.
Номенклатура
Вина бір атасы бар ортағасырлық сарайдың орнында тұр. 1268 жылы сақталған есімнің шығу тегі белгісіз; бір теория бойынша ол Римдік жол станциясы Виндомиске сілтеме жасайды, ал екіншісі Англияда алғашқы жергілікті өсірілген жүзімдіктердің орны болған деп есептейді. Алғашқы тарихында үй және оның төңірегі "Вайн жасылы" деп аталған, мүмкін, кішкентай сарай, оның жеке капелласы және түрлі шаруашылық ғимараттары ауылдың жасыл алаңына ұқсас төртбұрыш төңірегінде орналасқан. Бұл ғимараттар біртіндеп біріктіріліп, қазіргі үйдің негізін құрады.
Тарих
Он төртінші ғасырда қазіргі орнындағы үй Файфхайдтар отбасының иелігіндегі Шерборн-Коудрейдің шаруашылық үйі болды. Үй Сандис отбасына қайтарылғанмен, олардың ырысы құлдырап, ешбір мүшесі жоғары лауазымға тағы да ие бола алмады. Азамат соғысы кезінде үй Кавалер полковнигі Генри Сэндистің резиденциясы болды, ал жақын орналасқан Базинг Хаусының құлауынан кейін, Вине парламенттік әскерлермен басылды. Полковник Сэндис Шеритон шайқасынан алған жараларынан қайтыс болды, ал тоғыз жыл өткен соң, 1653 жылы оның ұлы, 6-шы барон Уильям, Вине үйін өркендеген заңгер және кейіннен парламент депутаты болған Chaloner Chute-қа сатты.
Чут отбасы
Чут отбасы 1653 жылдан бастап ХХ ғасырдың ортасына дейін «Вине» үйіне ие болды және үйдің қазіргі күйіне олар көп үлес қосты. «Вине» үйін сатып алған Чаллонер Чут, 1659 жылдың 27 қаңтарында Халық палатасының спикері болып сайланды және «Вине» үйінде бұзу және қайта құру бағдарламасын бастады. Ол Сэндистердің үлкен Тюдор сарайының көп бөлігін алып тастап, қалған бөлігін кішкентай классикалық үйге айналдырды. Көрерменге Чуттың таңдаған стилі палладиандық стильге ұқсайды; бұл стиль Англияда Азамат соғысынан бұрын қысқа ғана уақытқа танымал болған, бірақ соғыс тоқтағаннан кейін роялистік деп есептелген архитектура түрі. Шындығында, осы стильді ағылшын сарайына енгізген Иниго Джонс жақын жердегі Бейсинг Хаусы құлағанда тұтқынға алынып, үй тоналғанда жалаңаш және ар-намысы жоқ қалпында тұтқынға түсті. Сондықтан, көрнекті парламентарий Чуттың үйін сәннен шыққан стильде қайта жаңғыртуы және Джонстың бұрынғы шәкірті Джон Веббті сәулетші ретінде таңдауы таңқаларлық жайт. 18 ғасырда Чаллонердің ұрпағы Джон Чут үйді маңызды жөндеуден өткізді, оның ішінде капелланың жаңа интерьерін жасау, мазар салу және баспалдақ орнату жұмыстары болды. Джонның дизайн таңдауларына оның досы Хорас Уолполдың идеялары әсер етті, ол 1740 жылдары Флоренциядағы Хорас Манннің үйінде болғанда онымен танысқан. Ол 1776 жылы баласыз қайтыс болды, ал мүлік оның туысы Томас Лоббқа өтті, ол Чут есімін қабылдады. Лобб үйге иелік еткен кезеңде маңызды өзгерістер жасаған жоқ. Оның да мұрагері болмады және 1837 жылы мүлік тағы бір туысы Уильям Виггетке өтті, ол да Чут есімін алды. Уильям Виггеттің жөндеу жұмыстары үйдің ішкі бөлігіне емес, шаруашылық жеріне және шатырына бағытталды. 1879 жылы қайтыс болғаннан кейін үй оның ұлы Чаллонер В. Чутқа өтті. 1888 жылы Чаллонер В. Чут «Вине тарихы» атты еңбегін жариялады, онда ғасырлар бойындағы мүліктің, оның тұрғындары мен жинақтарының тарихы баяндалған. 1956 жылға дейін үй Чут отбасының меншігінде болды, содан кейін сэр Чарльз Чут оны Ұлттық трастқа тапсырды. Оның мүлігіне үй, оның ішіндегі заттар, 1124 акр жер және қаржылай қаражат кірді.
XVI ғасыр
Вильям Сэндидің «Вайн» үйіндегі жаңа үйінің нақты мәліметтері бұлыңғыр. Жақындағы археологиялық зерттеулер қазіргі үйден солтүстік-батысқа қарай кеңінен созылған, төрт ауланың айналасында салынған алып сарайды көрсетті. Бұл, жоғары мәртебелі Тюдор сарайларына тиесілі жақсы құжатталған үйлермен үйлеседі. Автор Морис Ховард өзінің «Вайн» кітабында бұл үйдің патшаның сүйіктісі кардинал Вулсидің сарайы – Хэмптон-кортқа тең келген болуы мүмкін екенін айтады. Бұл пікірді 16 ғасырдың антиквары Джон Лиландтың жазбалары да растайды, ол үйді «Гэмпширдегі ең сәнді және ұлы үйлердің бірі» деп сипаттаған. Құрылыс 1500 жылы басталды және 1510 жылға қарай «Вайн» үйінің үлкен әрі ыңғайлы сарай болғанына сенімді түрде болжауға болады, себебі сол жылы Сэнди король Генрих VIII-ді патшалық сапарында қабылдаған. 1541 жылы жасалған тізімде үйде 57 «аталған бөлме» бар екені көрсетілген, яғни көптеген атаусыз бөлмелер де болған. Аталған және белгілі бөлмелердің арасында ағылшын үйлеріндегі осындай галереялардың ең ертегілерінің бірі – ұзын галерея болды. Үйде сонымен қатар тұрғындарына сол кездегі Тюдор үйлерінде сирек кездесетін жеке өмірдің деңгейін ұсынатын шағын қонақ бөлмелері мен жатын бөлмелері де болды. Бұл бөлмелерді әшекейлеген әдемі зығырлы панельдердің көп бөлігі бүгінгі күнге дейін үйдің ең көне бөліктерінде сақталған.
17 ғасыр
Сатып алғаннан кейін Чут бірден радикалды қайта жобалауға кірісті, бұрынғы үйдің негізгі ауласын және солтүстікке қарай жатқан барлық аумақтарын – бүгінде көгалдар мен көл орналасқан жерді алып тастады. Сандистер үйінің тек бір қанатын қалдырды, онда Ұзын галерея, зал және қабылдау бөлмелері сақталды. Тюдор стиліндегі асимметриялық терезелер алынып, олардың орнына тас жақтаулары бар классикалық тіктөртбұрышты терезелер орнатылды. Бұл терезелер қабырғаларды бір-бірінен тең арақашықтықта тесіп, дерлік, бірақ толық емес симметрияны қамтамасыз етті. Солтүстік фасадының ортасында Вебб Англиядағы жеке үйлер арасында алғашқы портик құрды. Алғашқы көрініс Палладиандық стильде болды, бірақ бұл шын мәнінде солай емес. Ол Карл I тұсындағы Палладиандық стильге, мысалы, Уайтхоллдағы банкет залына, Гринвичтегі королева үйіне немесе тіпті лорд Берлингтон бастаған Палладиандық стильге ұқсамайтын. Портик Палладиандық стилінің маңызды элементі болған, бірақ ол әлі жетпіс жылдан кейін пайда болды. Тіпті Вебб Иниго Джонстың рухында нағыз Палладиандық үйді жасағысы келсе де, Тюдор үйін толық қайта жасамастан Палладиандық стильді көшіру мүмкін емес еді. Бар болған ғимараттың ерекшеліктері Веббтің классицизмін дизайнға емес, үйлесімділік пен біртүтас көрініс жасауға бағыттады. Шынайы симметрияға қол жеткізуге кедергі келтірген ең үлкен факторлардың бірі – қызыл Тюдор кірпіштеріне боялған көк түстің ромбы тәрізді өрнектері болды. Бұл қабырғалардағы үлкен ромб пішінді суреттер симметриялық түрде орнатылған жаңа терезелермен үйлеспеді. Веббтің портигі Бёрфорд тасынан жасалған Коринфтік капителдері бар, сыланған кірпіштен тұрғызылған. Алайда, оның жобасында тәжірибелі сәулетшіге тән емес аномалиялар бар. Портиктің бүйірлік ашылулары тіктөртбұрышты және кірпіштен қаланған, ал әдеттегідей қанатты және гипстен жасалмаған. Педменті де тас емес, боялған ағаштан жасалған. Архитектуралық сыншы Найджел Николсон портик Вебб жоспарлағандай аяқталмаған деген пікірді қолдайды. Портиктің архитектуралық артықшылықтары қандай болмасын, ол Англиядағы жеке үйлер арасындағы алғашқы портик ретінде маңызды. Симметриялық Палладиандық әсерді үйдің шығыс жағындағы шапель қанатын ағаштармен жабу арқылы күшейтті, ол 19 ғасырға дейін сақталды.
Шатыр
Антечапель, ортағасырлық күйінде сақталған бөлмелердің бірі, Джованни Доменико Ферреттидің «Соңғы кешкі ас» суретін қамтиды, оны Уолполл Хуте атынан Хорас Маннтан сұраған. Бұған қоса, онда Басингстоктегі Уильям Сэндистің қираған Киелі Рух шіркеуінен қалған боялған шыны сынықтары бар. Шіркеуге іргелес жеке бөлме – қабір палатасы, Джон Чуттың үйге жасаған готикалық өзгерістерінің ең ірісі болып табылады және Томас Картердің классикалық стильде салған Шалонер Чутқа арналған ескерткішін орналастырған. Шіркеудің өзі Уильям Сэндис салған, ол бұрынғы құрылысты алмастырған, және бүгінде 16 ғасырдың қабырғалы төбелері мен күрделі өрнектелген орындықтары сақталған.
Тас галереясы
Тас галереясы ұзын галереяның астындағы барлық кеңістікті алып жатыр. Архитектура тарихшысы Марк Жируар бұл галереяның бастапқыда ашық лоджия, жоғарыдағы жабық галереяға жазғы балама болған деген теорияны алға тартты. Егер Виннің төменгі галереясы ашық болса, онда ол 16-шы ғасырдың соңында салынған Хэтфилд үйіндегі қанаттарды жалғастыратын ашық галереяға үлгі болар еді. 18-ші ғасырда ол жабық галерея болғандығы белгілі, алайда оның Тюдор стиліндегі төбесі де, галереяның Портленд тасы мен мәрмәр едені де тек 18-ші ғасырда жасалған деп саналады. Тас галереясының маңызды ерекшелігі – каминнің үстіне орнатылған Император Пробтың терракота медальоны. Италияда, мүмкін Джованни да Майано жасаған, бұл Ұлыбританиядағы ең көне медальондардың бірі. Мұндай медальондар ағылшын Ренессансының қысқа ғасырында сыртқы сәндеудің кең таралған элементіне айналды. Осындай медальондарды Хэмптон Корт сарайының қабырғаларында көруге болады, ал Монтакут үйінің бұрынғы басты кіреберісінде мұндай медальондарға арналған бірнеше дөңгелек ойықтар бар, бірақ олар ешқашан іске асырылмаған. Бұл медальон Сэндистердің Винедегі сарайының қабырғаларын безендірген болуы мүмкін, бірақ нақты дәлел жоқ. Ол 1754 жылғы тізімде көрсетілмеген, және Джон Чут оны Уайтхоллдың Холбейн қақпасын бұзудан кейін сатып алған деген болжам бар.
Бірінші қабат
Бірінші қабатқа императорлық баспалдақ арқылы көтерілуге болады. Үйдің ортасында орналасқан, ол түпнұсқа Тюдор үйіндегі залдың орнындағы кеңістікті алып жатыр. Баспалдақ 1769 және 1771 жылдар аралығында салынған. Гораций Уолпол оны орнатуды ұсынған, бірақ Джон Чут Уолполдің ұнататын готикалық стилінен бас тартып, көп ойластықтан кейін Палладиан стилінде баспалдақ жобалады. Бұл баспалдақ үйдің ең көрнекті ерекшеліктерінің бірі саналады. Ғарыш салыстырмалы түрде кіші болғандықтан, баспалдақ бір ұшумен галереялы жартылай алаңға көтеріледі, ал одан кейін төрт қысқа ұшумен колонналы алаңдар мен галереяларға жол ашады. Жалпы эффекті жарық, кеңістік және перспективамен жұмыс істеудегі театрлық сипаттамаға ие. Емен галереясы Англиядағы ең танымал бөлмелердің бірі деп есептеледі. Түпнұсқа терезелер классикалық рамалармен ауыстырылған, бірақ өзгертулер кезінде панельдерді кесу және өңдеудің іздері көрінбейді. 19 ғасырда панельдер гипске жабылып, қоңыр түске боялған, бұл "зор қателік" деп сипатталған. 20 ғасырда бояуды жоюға жасалған әрекеттердің қымбатқа түсетіні және панельдерге зиян келтіруі мүмкін екені анықталды. 19 ғасырдың ортасында бөлменің ұзындығы оңтүстік жағына қосылған ернеулі терезе арқылы сәл ұзартылды. Сонымен қатар, галереяға жаңа еден төселді, ал гипстік төбедегі өрнектің мәнерлігі түйіршікті бояумен күшейтілді.
Негіздер
Сегізінші ғасырда аумақ, Капабиллити Браунның және кейін Хэмфри Рептонның еңбектерімен көрнекті болған, жаңадан танымал болған табиғи саябақ стилінде ландшафтталды. Үйге жақын өтетін Боу-Брук өзенінің бастауындағы шағын арнаға бөгет салынып, көл құрылды.