Ян Бодуэн де Куртенэ: польск. лингвист, создатель теории фонемы және дауыстық өзгерістер. Қазан, Дерпт, Краков, Санкт-Петербург және Варшава университеттерінде сабақ берген. 🇵🇱📚
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Польша тілшісі (1845–1929)
Polish linguist (1845–1929)
Ян Нецислав Игнатий Бадуэн де Куртенэ, сондай-ақ Иван Александрович Бадуэн де Куртенэ (Иван Александрович Бодуэн де Куртенэ; 13 наурыз 1845 – 3 қараша 1929) – орыс және польша тілшісі, славист, ең белгілісі фонема және фонетикалық өзгерістер теориясымен танымал. Бадуэн де Куртенэ өмірінің көп бөлігін Ресей империясының университеттерінде өткізді: Казань (1874–1883), Дорпат (қазіргі Эстония) (1883–1893), Австрия-Мажарстан құрамындағы Краков (1893–1899) және Санкт-Петербург (1900–1918). 1919–1929 жылдары ол қайта құрылған Варшава университетінде профессор болып жұмыс істеді.
Jan Niecisław Ignacy Baudouin de Courtenay, also Ivan Alexandrovich Baudouin de Courtenay (Иван Александрович Бодуэн де Куртенэ; 13 March 1845 – 3 November 1929) was a Russian and Polish linguist and Slavist, best known for his theory of the phoneme and phonetic alternations. For most of his life Baudouin de Courtenay worked at Imperial Russian universities: Kazan (1874–1883), Dorpat (now Estonia) (1883–1893), Kraków (1893–1899) in Austria Hungary, and St. Petersburg (1900–1918). In 1919–1929 he was a professor at the re established University of Warsaw in a once again independent Poland.
Өмірбаян
Ол Польша Конгресінің Варшава губернаторлығында (Ресей империясымен жеке одақта болған мемлекет) Радзимин қаласында алыс француз тегінен шыққан отбасында дүниеге келді. Бұл терминді 1873 жылы француз тіл білгірі А. Дюфриш Деженетт ұсынды, оны неміс тіліндегі "sprachlaut" сөзінің бір сөздік баламасы ретінде қарастырды. Э. Ф. К. Кёрнердің сөзіне сәйкес, фонетикалық өзгерістер теориясы бойынша оның еңбектері Фердинанд де Соссюрдың жұмысына әсер еткен болуы мүмкін. Оның физиофонетикалық (фонологиялық) және психофонетикалық (морфофонологиялық) өзгерістер арасындағы айырмашылығынан 20 ғасырдың үш маңызды фонология мектебі тікелей пайда болды: Ленинград фонология мектебі, Мәскеу фонология мектебі және Прага фонология мектебі. Үш мектеп те Бадуанның алмасу дихотомиясының мәні туралы әртүрлі пікірде болды. Прага мектебі славян тіл білімінен тыс жерлерде жақсы танылды. Өмірі бойы ол польша, орыс, чех, словен, итальян, француз және неміс тілдерінде жүздеген ғылыми еңбектер жариялады.
He was born in Radzymin, in the Warsaw Governorate of Congress Poland (a state in personal union with the Russian Empire), to a family of distant French extraction. which had been coined in 1873 by the French linguist A. Dufriche Desgenettes who proposed it as a one word equivalent for the German Sprachlaut. His work on the theory of phonetic alternations may have had an influence on the work of Ferdinand de Saussure according to E. F. K. Koerner. Three major schools of 20th century phonology arose directly from his distinction between physiophonetic (phonological) and psychophonetic (morphophonological) alternations: the Leningrad school of phonology, the Moscow school of phonology, and the Prague school of phonology. All three schools developed different positions on the nature of Baudouin's alternational dichotomy. The Prague School was best known outside the field of Slavic linguistics. Throughout his life he published hundreds of scientific works in Polish, Russian, Czech, Slovenian, Italian, French and German.
Көзқарастар
Тарихшы Норман Дэвистің айтуынша, Бадуан де Куртенэ 19-20 ғасырлар тоғысындағы ең көрнекті польшалық ойшылдардың бірі болды. Дэвис былай деп жазады: "Ол бейбітшілдік жақтас, қоршаған ортаны қорғау күресін қолдаған, феминист, білім беру саласындағы прогреске ұмтылған, еркін ойлаушы және өз заманының көптеген әлеуметтік және интеллектуалдық нормаларына қарсы болған." Бадуан де Куртенэ атеист болған және өмірінің көп бөлігінде Католик шіркеуінің мүшесі деп санамаған. Ол Польшалық еркін ойлаушылар қауымдастығының төрағасы болды. Бадуан де Куртенэ Екінші Польша Республикасындағы барлық еврей мектептерінде польша ғылымын, ал барлық польша мектептерінде идиш тілін оқытуды жақтады. Ол көпшілік алдында антисемитизмді және ұйымдасқан шетелге қарсы көзқарастың көріністерін ашық сынады, осы себепті ол бірнеше рет шабуылға ұшырады.
According to historian Norman Davies, Baudouin de Courtenay was one of the most extraordinary Polish thinkers at the turn of the 19th and 20th centuries. Davies writes:
"He was a pacifist, an advocate of the fight for environmental protection, a feminist, a fighter for progress in the field of education, and a free thinker, and he was against most of the social and intellectual conventions of his day. "Baudouin de Courtenay was an atheist and did not consider himself a member of the Catholic Church for most of his life. He was Chairman of the Polish Association of Freethinkers. Baudouin de Courtenay was in favor of introducing Polish science to all Jewish schools in the Second Polish Republic, and Yiddish to all Polish schools. In his public appearances, he openly criticized anti semitism and manifestations of organized xenophobia, for which he was repeatedly attacked.
Мұра
Оның қызы, Сезария Бадуин де Куртенэй Еренкрейц Жендрезевицова поляк этнологиясы мен антропологиясы мектебінің негізін қалаушылардың бірі және Вильнюс және Варшава университеттерінде профессор болды. Оның тағы төрт баласы болды: суретші және мүсінші Зофия, заңгер және дипломат Святослав, тарихшы Евелина және заңгер Мария. Ол Джозеф Скибеллдің 2010 жылғы "Емдеуге болатын романтик" романында кейіпкер ретінде бейнеленеді.
His daughter, Cezaria Baudouin de Courtenay Ehrenkreutz Jędrzejewiczowa was one of the founders of the Polish school of ethnology and anthropology as well as a professor at the universities of Vilnius and Warsaw. He had four other children: Zofia, a painter and sculptor; Świętosław, a lawyer and diplomat; Ewelina, a historian; and Maria, a lawyer. He appears as a character in Joseph Skibell's 2010 novel, A Curable Romantic.