Кіріспе

Оппортунистік инфекция – бұл патогендердің (бактериялардың, саңырауқұлақтың, паразиттердің немесе вирустардың) әдетте қол жетімді емес мүмкіндікті пайдаланып туындайтын инфекция. Мұндай мүмкіндіктер әртүрлі себептерден туындауы мүмкін, мысалы, әлсіреген иммундық жүйе (әсіресе қабылданған иммуножеткіліксіздік синдромында немесе иммунодепрессанттармен емдеу кезінде, мысалы, қатерлі ісіктерді емдеуде), микробиомның өзгеруі (ішек микробиотасының бұзылуы сияқты) немесе организмнің қорғаныш қабықшаларының бұзылуы (тесіп өту жарақатында). Көптеген патогендер иммундық жүйесі бұзылмаған сау организмде ауру тудырмайды және кейбір жағдайларда иммундық жүйенің тепе-теңдігі бұзылғанша симбионт ретінде танылуы мүмкін. Оппортунистік инфекцияларға сау адамдарда жеңіл ауруға себеп болатын, бірақ иммундық жүйесі әлсіреген организмге әсер ету мүмкіндігі туғанда ауыр ауруға әкелетін патогендер де жатады.

Оппортунистік инфекциялардың түрлері

Опортюнистік инфекцияларға түрлі-түрлі патогендер қатыстырылады және олар да сол сияқты кең ауқымдағы патологияларға себеп болуы мүмкін. Опортюнистік патогендер мен олармен байланысты клиникалық көріністердің ішінара тізімі:

Бактериялар

Clostridioides difficile (бұрын Clostridium difficile деп аталатын) – асқазан-ішек инфекциясын қоздыратын бактериялар түрі, көбінесе аурухана жағдайларымен байланысты. Legionella pneumophila – легионер ауруын, яғни тыныс алу жолдарының инфекциясын тудыратын бактерия. Mycobacterium avium complex (MAC) – M. avium және M. intracellulare бактерияларынан тұратын топ, олар көбінесе бірдей жұқтырып, Mycobacterium avium intracellulare инфекциясы деп аталатын өкпе инфекциясына әкеледі. Mycobacterium tuberculosis – туберкулезді, тыныс алу жолдарының инфекциясын қоздыратын бактериялардың бір түрі. Pseudomonas aeruginosa – тыныс алу жолдарының инфекциясын тудыратын бактерия. Ол жиі муковисцидозбен және ауруханада жұқтырылған инфекциялармен байланысты. Salmonella – асқазан-ішек инфекциясын қоздыратын бактериялар туысы. Staphylococcus aureus – тері инфекциясы және сепсис сияқты ауруларға себеп болатын бактерия. Ерекше айта кетерлік жайт, S. aureus бірнеше дәріге төзімді штаммдарды, оның ішінде MRSA-ны да дамытты. Streptococcus pneumoniae – тыныс алу жолдарының инфекциясын қоздыратын бактерия.

Саңырауқұлақтар

Аспергилл – көбінесе тыныс алу жолдарының инфекциясымен байланысты саңырауқұлақ. Candida albicans – ауыз қуысының кандидозы және асқазан-ішек жолдарының инфекциясымен байланысты саңырауқұлақтың бір түрі. Coccidioides immitis – кокцидиоидомикозды, көбінесе "Аңғар қызуы" деп аталатын саңырауқұлақ. Cryptococcus neoformans – криптококкозды тудыратын саңырауқұлақ, ол өкпе инфекциясына, сондай-ақ менингит сияқты нерв жүйесінің инфекцияларына әкелуі мүмкін. Histoplasma capsulatum – гистоплазмозды тудыратын саңырауқұлақтың бір түрі, ол әртүрлі симптомдармен көрінеді, бірақ көбінесе тыныс алу жолдарының инфекциясын қамтиды. Pseudogymnoascus destructans (бұрын Geomyces destructans деп аталған) – жартастарда ақ мұрын синдромын тудыратын саңырауқұлақ. Микроспоридиялар – жануарлар әлемінің түрлерін жұқтыратын саңырауқұлақтар тобы, олардың бір түрі иммундық жүйесі әлсіреген адамдарда микроспоридиозды тудырады. Pneumocystis jirovecii (бұрын Pneumocystis carinii деп аталған) – пневмоциста пневмониясын, тыныс алу жолдарының инфекциясын тудыратын саңырауқұлақ.

Паразиттер

Криптоспоридиум – асқазан-ішек жолына инфекция тарататын қарапайымды организм. Токсоплазма гонди – токсоплазмоз ауруын қоздыратын қарапайымды организм.

Вирустар

Цитомегаловирус – мүмкіндікті пайдаланатын вирустардың бір туысы, көбінесе тыныс жолдарының инфекциясымен байланысты. Адам полиомавирусы 2 (әрі JC вирусы деп те аталады) прогрессивті көп ошақты лейкоэнцефалопатияны (PML) қоздырады. Адам герпес вирусы 8 (Кэпоси саркомасымен байланысты герпес вирусы деп те аталады) – Капоси саркомасымен байланысты вирус, ол қатерлі ісіктің бір түрі.

Себептер

Иммунодефицит немесе иммунодепрессия – иммундық жүйенің құрамындағы элементтердің жоқтығымен немесе бұзылуымен ерекшеленеді, нәтижесінде иммундық функция мен патогендерге қарсы иммунитет қалыпты деңгейден төмендейді.

Опортюнистикалық инфекция және ВИЧ/СПИД

АИТВ – иммундық жүйенің Т-клеткаларын зақымдайтын вирус. Сондықтан АИТВ инфекциясы прогрессивті иммунодефицитке алып келуі мүмкін, бұл мүмкіндік инфекцияларының дамуы үшін өте қолайлы жағдай жасайды. Осы себепті, тыныс алу және орталық нерв жүйесінің мүмкіндік инфекциялары, оның ішінде туберкулез және менингит, сондай-ақ көптеген басқа жұқпалы аурулар ВИЧ инфекциясының соңғы сатыларымен байланысты. Вирусқа байланысты қатерлі ісік – Капоси саркомасы ВИЧ-жұқтырған науқастарда жалпы халықтан гөрі жиірек кездеседі. Иммундық функция төмендегенде және АИТВ инфекциясы ЖҚС-қа (АЙДС) прогрессиялағанда, адамдардың иммундық жүйелері тиісті жауап бере алмайтын мүмкіндік инфекцияларына шалдығу қаупі артады. Осыған байланысты, мүмкіндік инфекциялары ВИЧ/ЖҚС-тан (АЙДС-тан) болатын өлімнің басты себебі болып табылады.

Алдын алу

Опортюнистік инфекциялар ауыр ауруларға себеп болуы мүмкін болғандықтан, инфекцияның алдын алу шараларына ерекше мән беріледі. Ондай стратегия әдетте иммундық жүйені мүмкіндігінше жылдам қалпына келтіру, жұқпалы агенттермен қарым-қатынасты болдырмау және нақты инфекцияларға қарсы микробқа қарсы препараттарды ("профилактикалық препараттар") қолдануды қамтиды.

Емдеу

Емдеу оппортунистік инфекцияның түріне қарай болады, бірақ көбінесе түрлі антибиотиктер қолданылады.