Кіріспе

Жұлдыздық желе (астромиксин, астральдық желе деп те аталады) – кейде шөпте, сирек ағаш бұтақтарында кездесетін желе тәрізді зат. Халық әңгімелерінде, ол метеор шашыраған кезде Жерге түседі деп есептеледі. Ол "түскеннен" кейін көп ұзамай буланып кететін, мөлдір немесе сұрғылт ақ түсті желатин ретінде сипатталады. Түсіндірмелер әртүрлі: бақалардың, тобалардың немесе құрттардың қалдықтары, цианобактериялардың қосалқы өнімдері, желелі саңырауқұлақтардың жеміс дененің немесе амебалардың жиынтығы – шылымқайыптар. Төртінші ғасырға жататын латын тіліндегі медициналық сөздікте улиго деген жазу бар, ол "Жерден шығатын белгілі бір майлы зат, әдетте 'түскен жұлдыз' деп аталады" деп сипатталған. Сонымен қатар, 1440 жылға жататын ағылшын-латын сөздігінде "sterre slyme" деген жазу бар, оның латынша баламасы assub (араб тіліндегі ash shuhub сөзінің аудармасы, орта ғасырлық латын тілінде "құлап жатқан" немесе "атқан" жұлдыз термині ретінде қолданылады). Уэльс тілінде ол "жұлдыздан шіріген" деген мағынаны білдіретін "pwdre ser" деп аталады. Оксфорд ағылшын сөздігі жоғарыда аталған 1440 жылға жататын ағылшын-латын сөздігіне сілтеме жасай отырып, осы заттың көптеген басқа да атауларын тізімдейді: жұлдыз құлаған, жұлдыз түскен, жұлдыздық желе, жұлдыз атып кеткен, жұлдызды шылым, жұлдызды шлам, жұлдызды шлюббер, жұлдызды шашыраған, жұлдызды сойыл. Мексиканың Веракрус штатындағы жергілікті тұрғындар Enteridium lycoperdon шылымқайыпты "caca de luna" ("айдың нәжісі") деп атайды. Тағы бір теория бойынша, жұлдыздық желе бақалар мен тобалардың жұмыртқа жолдарындағы бездерінен пайда болады. Құстар мен сүтқоректілер жануарларды жейді, бірақ жұмыртқа жолдарына тимейді, олар ылғалға тигенде ісіп, бұрмаланып, кейде "сойыл желесі" деп те аталатын желе тәрізді заттың үлкен үйіндісін қалдырады.

Ғылыми талдаулар мен теориялар

Myxarium nucleatum, шіріген ағашқа өсетін мөлдір, желатинді саңырауқұлақ. Шотландиядағы жұлдызды желе туралы жасалған байқаулар, жұлдызды желедің бір түрінің қосмекенділерді жейтін жануарлар құсып шығарған бақа немесе тобағының уылдырынан пайда болған деген теорияны қолдайды. Неміс тіліндегі Sternenrotz (жұлдыз шырышы) және Meteorgallerte (метеорит желесі) терминдері, жыртқыштар құсып шығарған, жартылай сіңген бақа уылдырына қатысты қолданылады (Schlüpmann 2007). Ұлттық географиялық қоғам тапсырысымен жүргізілген зерттеулерде АҚШ-та табылған үлгілерде ДНК табылмады. Nostoc – тұщы судың көк-жасыл балдыры (цианобактерия), ол жасуша жіпшелерінен тұратын сфера тәрізді колониялар құрайды және желатин тәрізді қабықшамен қапталған. Көбінесе ол жерде көрінбейді, бірақ жаңбырдан кейін ісіп, жұлдызды желе деп аталатын көзге түсетін желе тәрізді массаға айналады. Лаймықтар да себеп болуы мүмкін, олар кенеттен пайда болып, бастапқыда өте желатин тәрізді болып көрінеді, кейін жаңбыр мен желдің әсерімен шаңға айналып таралады. Түстері Enteridium lycoperdon сияқты керемет таза ақтан, Lycogala epidendrum сияқты қызғылт, күлгін, ашық сары, қызғылт сары және қоңыр түстерге дейін өзгереді.