Жалпақ қалпақша саңырауқұлағы (Chlorophyllum rhacodes) – Солтүстік Америка, Еуропа, Оң Африкада кездесетін саңырауқұлақ түрлері. Таксономиясы, сипаттамасы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
taxobox
| name = Shaggy parasol
| image = Chlorophyllum rhacodes LC0093.jpg
| regnum = Fungi
| divisio = Basidiomycota
| classis = Agaricomycetes
| ordo = Agaricales
| familia = Agaricaceae
| genus = Chlorophyllum
| species complex = Chlorophyllum rhacodes complex
Жұмсақ қалпақша – Солтүстік Америкада, Еуропада және Оңтүстік Африкада (соңғы түрі Австралияда да кездеседі) таралған үш жақын туысқан саңырауқұлақ түрінің – Chlorophyllum rhacodes, C. olivieri және C. brunneum – жалпы атауы.
taxobox
| name = Shaggy parasol
| image = Chlorophyllum rhacodes LC0093. jpg
| regnum = Fungi
| divisio = Basidiomycota
| classis = Agaricomycetes
| ordo = Agaricales
| familia = Agaricaceae
| genus = Chlorophyllum
| species complex = Chlorophyllum rhacodes complexShaggy parasol is the common name for three closely related species of mushroom, Chlorophyllum rhacodes, C. olivieri and C. brunneum, found in North America, Europe and Southern Africa (the latter species is also found in Australia).
Таксономия
Хлорофиллий rhacodes, C. olivieri және C. brunneum бұрын Macrolepiota rhacodes немесе Lepiota rhacodes деп аталатын, бірақ молекулалық филогенетикалық зерттеулер нәтижесінде олардың Chlorophyllum molybdites-ке Macrolepiota procera-дан жақын екені анықталғандықтан атауы өзгертілді. Macrolepiota rhacodes var. brunneum түршесі де Chlorophyllum brunneum ретінде түр мәртебесіне көтерілді. Chlorophyllum olivieri – бұл жақын туысқан түр, ол да "Жұмсақ қалпақша" деп аталды. Көптеген анықтамалық еңбектерде эпитетті "rachodes" деп жазады, "rhacodes" емес. "Rachodes" жазуын Виттадини 1835 жылы бұл түрді алғаш жариялағанда қолданған, бірақ грек сөзі rhakos 'мақта матаның бөлігі' "rhacos" деп транскрипциялануы тиіс болғандықтан бұл қате болды. Index Fungorum түпнұсқа автордың "rachodes" жазуын сақтайды.
Chlorophyllum rhacodes, C. olivieri and C. brunneum were formerly known as Macrolepiota rhacodes or Lepiota rhacodes, but the name was changed on the basis of molecular phylogenetic evidence demonstrating a closer relationship to Chlorophyllum molybdites than to Macrolepiota procera. The subspecies Macrolepiota rhacodes var. brunneum was also elevated to species status as Chlorophyllum brunneum. Chlorophyllum olivieri is a closely related species that is also eaten as the "Shaggy Parasol". Many reference works spell the epithet "rachodes" rather than "rhacodes". The spelling "rachodes" was used by Vittadini when he first published the species in 1835, but was erroneous as the Greek word rhakos 'piece of cloth' should be transcribed as rhacos. Index Fungorum keeps to the original author's spelling, "rachodes".
Сипаттама
Шашқақ көк шатырша - ірі және көзге түсетін агарик, оның қалың қоңыр қабыршақтары мен ет тәрізді ақ қалпағының үстінде дөңгелек өсінділер бар. Жалпақтары мен споралардың түсі ақ. Сабағы жіңішке, бірақ төменгі жағында икемді, түсі біркелкі және ешқандай сурет жоқ. Ол ет тәрізді, кесілгенде қызғылт немесе қоңыр түске өзгереді және өткір иіс шығарады. Жұмыртқа пішіндес қалпақтар жетілгенде кеңірек және жазық болады. C. brunneum түрінің сабағы биікке дейін өседі және диаметрі 2-3 сантиметрге жетеді. Қалпағының еніне дейін өседі.
The shaggy parasol is a large and conspicuous agaric, with thick brown scales and protuberances on its fleshy white cap. The gills and spore print are both white in colour. Its stipe is slender, but bulbous at the base, is coloured uniformly and bears no patterns. It is fleshy, and a reddish, or maroon discoloration occurs and a pungent odour is evolved when it is cut. The egg shaped caps become wider and flatter as they mature. The stipe of C. brunneum grows to tall and has a diameter of 2 to 3 centimetres. The cap grows to across.
Тамақ ішуге жарамдылығы
Шаңға толы көк шамды көпшілік жеуге жарамды саңырауқұлақ деп мақтайды. Дегенмен, оның құрамында асқазанды ауырлататын уларлар бар, ал кейбір адамдар тіпті пісіргеннен кейін де күшті аллергиялық реакцияны сезінеді. Chlorophyllum rhacodes және C. olivieri барлық жерде жеуге жарамды саналса, Chlorophyllum brunneum кейбір Еуропа елдерінде улы деп есептеледі, себебі ол қатты асқазан бұзылысын тудырады, тіпті осы саңырауқұлақта нақты улар табылған жоқ. Сонымен қатар, жас шаңға толы көк шамдар улы Chlorophyllum molybdites-ке (Солтүстік Америкада жыл сайын ең көп улануды қоздыратын саңырауқұлақ) өте ұқсас. C. molybdites-тің спорасы жасыл болғандықтан (ескі үлгілерде жапырақшалары аздап жасыл түсті болады), ақ спора басып шыға ма, жоқ па, тексеру өте қажет. Осы себепті, бұл саңырауқұлақты тәжірибесіз саңырауқұлақ терушілерге ұсынуға болмайды.
The shaggy parasol is popularly praised as an edible mushroom. However, it contains toxins which can cause gastric upsets and some individuals show a strong allergic response even after cooking. While Chlorophyllum rhacodes and C. olivieri are considered edible everywhere, Chlorophyllum brunneum is considered toxic in some European countries, as it causes severe gastric upset, even though no concrete toxin was found in this mushroom. Furthermore, young shaggy parasols look identical to the poisonous Chlorophyllum molybdites (the mushroom that causes the most poisonings in North America yearly). Checking for a white spore print is essential as C. molybdites print is green (older specimens having slightly green gills). As a result, this mushroom is not recommended for inexperienced hunters.
Ұқсас түрлер
Қалың түкті күлдіреуш саңырауқұлақ, Macrolepiota procera сияқты, сондай-ақ жеуге жарамды күлдіреуш саңырауқұлаққа ұқсас. Бірақ соңғысы айтарлықтай ірі болады және C. rhacodes-қа қарағанда ашық жерлерде жиі кездеседі, ол көбінесе көлеңкелі жерді ұнатады және ашық жайылымдар мен егістіктерді жақтырмайды. Тағы бір айырмашылық – C. rhacodes-тің сабағында M. procera-дағы сияқты қоңыр жолақтар болмайды.
The shaggy parasol is similar in appearance to the similarly edible parasol mushroom, Macrolepiota procera. The latter grows considerably larger however, and is more likely to be found in the open than C. rhacodes which prefers more shade and dislikes open pastures and fields. Another distinguishing feature is that C. rhacodes lacks the brown bands that are on the stem of M. procera.