Кіріспе

Peltigeraceae тұқымдасына жататын лихенизацияланған саңырауқұлақтар туысы.

Автоматты таксобокс
| сурет = Filtlav (Peltigera canina) i Skymlagårdens mark, Sörby sn 2619. jpg
| сурет сипаттамасы = Peltigera canina
| таксон = Peltigera
| автор = Willd. (1787)
| типтік түр = Peltigera canina
| типтік түр авторы = (L.) Willd. (1787)
| бөлімше деңгейлері = Түрлер
| бөлімше =
| синонимдер сілтемесі =

Peltigera түрлерінің көпшілігінде басты фотобионт ретінде Nostoc цианобактериясы кездеседі, бірақ кейбіреулерінде Coccomyxa балдыры болады. Жасыл балдыр мен цианобактерияның бірдей болуы кейбіреулерін үшжақты етеді; осы жағдайда олар үшінші серіктес – Nostoc-ты қамтитын цефалодиум өсімдерін көрсетеді. Атмосферадан азотты бекіте білу қабілетінің арқасында, мұндай лишайлар топырақтың құрамы мен жаралуына ықпал етеді.

Сипаттама

Peltigera түрлері жапырақшалы, кең жапырақтары бар. Таломның мөлшері түрлі және түрге байланысты болғанымен, кейбір түрлерінде диаметрі 30 см-ге дейін жетеді. Жоғарғы бетінің түсі көңілсіз сұр, қоңыр немесе жасыл болуы мүмкін. Төменгі беттері әдетте қабықшасыз (басқа жапырақшалы лишайлардан өзгеше), мақта тәрізді, көбінесе саңырауқұлақ гифалары бірігіп тамырлар желісін құрайды. Кейбір түрлерінде изидиялар, соредийлер немесе жапырақшалар сияқты көбейткіш құрылымдар кездесуі мүмкін. Peltigera түрлерінің барлығы азотты бекітетін цианобактерия Nostoc-пен симбиоз байланыста болады. Peltigera-ны Nephroma сияқты ірі және жапыраққа ұқсас лишайдан тамырлы төменгі қабықшасы арқылы ажыратуға болады; ал Nephroma керісінше, тегіс және ашық төменгі қабықшаға ие.

Тіршілік ету ортасы

Peltigera негізінен жерде өседі, бірақ мүктерде немесе шіріген ағаштарда да кездеседі. Кейін, 1787 жылы Вильденов Peltigera туысын белгілеп, P. aphthosa және P. canina түрлерін қайта сипаттады. Туыс атауы латын тіліндегі pelta (кішкентай қалқан) сөзінен шыққан және осы түрлердің қалқан тәрізді таллосына сілтеме жасайды. Халық арасындағы атауы – ит лишайкасы, бұл P. caninus-тың итке еске салғанымен байланысты.

Филогения

Морфологиялық және химиялық ерекшеліктерінің, сондай-ақ ірі ядролық рибосомалық ДНК тізбектерінің салыстырмалы талдауы нәтижесінде Peltigera туысының монофилеттік екендігі анықталды. P. canina сияқты бірнеше түр бір топқа біріктірілді, себебі бір атпен бірнеше түрлер тіркелген болып көрінеді.

Тарату

Пельтигералар кеңінен тараған және барлық құрлықтарда кездеседі. Солтүстік Америкада 34 түрі, Еуропада 30 түрі, Оңтүстік Америкада 25 түрі және Жаңа Зеландияда 16 түрі бар. Қытайда Peltigera-ның 27 түрі тіркелген. P. apthosa жөтелді және балалардың ауыз қуысының қабынуын емдеу үшін қолданылған. P. furfuracea жоғары антиоксиданттық белсенділік және тотығуға қарсы күшті қабілет көрсеткен. Сонымен қатар, Гавайи және Исландиядан алынған Peltigera үлгілері де айқын антиоксиданттық белсенділікке ие екені хабарланған.

Тамақ көзі

Кейбір хабарламаларда карибу мен бұғылардың Пельтигера таллилерімен қоректенгені айтылса да, жалпы алғанда, Пельтигера түрлері сүтқоректілер үшін тамақ көзі ретінде кеңінен қолданылмайды. Құрлық бақа жабыны Cantareus aspersa және Limax түрлерінің жайылымдық әдеттерін зерттеу, олардың екіншілік метаболиттері аз болатын Peltigera түрлерін (мысалы, P. praetextata) жеуге бейім екенін көрсетті.

Биоактивті қосылыстар

Peltigera leucophlebia құрамында 15 липоксигеназа ферментін тежеуге қабілетті тенуиорин және метил орселлинаты бар. Тенуиорин сондай-ақ P. apthosa, P. malacea және P. neckeri түрлерінде де кездеседі. P. aphthosa-дан метил және этил орселлинаттарының қоспасы анықталды, олар грам-оң және грам-теріс бактерияларға қарсы антибактериялық әсерге ие. Жаңа, ақуыз емес аминқышқылдары – солоринин және пельтигерин Peltigera түрлерінің әртүрлі нұсқаларында табылды.