Кіріспе

Орталық аңғар (Lang es) – Коста-Риканың орталық бөлігіндегі плато және географиялық аймақ. Аңғардағы жер бірнеше таулар мен жанартаулармен қоршалған болса да, салыстырмалы түрде жазық, соның ішінде Орталық тау жотасының бір бөлігі. Бұл аймақта Коста-Рика халқының үштен екісіне жуығы тұрады, оның ішінде елорда және ең көп халқы бар Сан-Хосе қаласы бар. Аңғар Алахуэла, Хередия, Сан-Хосе және Картаго провинцияларымен бөлісілген. Аймақ 11,366 км² аумақты алып жатыр, бұл елдің бесіден бірін құрайды, және батыс жағынан Тарколес өзені, ал шығыс жағынан Ревентазон өзенімен суға толады.

Географиялық өлшемдері

Орталық аңғар әдетте батыстағы Алахуэладағы Сан-Рамон қаласынан шығыстағы Картагодағы Параисо қаласына дейін созылады деп есептеледі. Аңғардың солтүстігіндегі таулар Орталық жотаның бөлігі болып табылады. Аңғардың солтүстігінде Поас, Барва, Иразу және Турриальба деген төрт негізгі жанартау орналасқан. Оңтүстіктегі таулар Таламанка жотасының бір бөлігін құрайды. Сан-Хосе және Картаго провинцияларының шекарасымен солтүстіктен оңтүстікке қарай созылатын Карпинтера төбелері деген кішкентай жота аңғарды екіге бөледі. Батыс бөлігі көбінесе "Батыс аңғары" немесе нағыз "Орталық аңғар" деп аталады, ал шығыс бөлігі Шығыс аңғары немесе "Валле дель Гуарко" деп аталады. Бұл кішкентай жота екі аймақтың климаты мен экожүйелеріне де әсер етеді, Батыс аңғар Коста-Риканың Тынық мұхитының климатына, ал Шығыс аңғар Кариб теңізінің климатына көбірек тәуелді.

Климат

Жоғары орналасқандықтан, Орталық аңғардағы температура, негізінен тауларға қарайтын орнына байланысты өзгереді (теңіз деңгейінен биіктігі 800 м мен 1500 м аралығында). Аңғардың батыс бөлігіне жазда пассат желдері әсер етеді, ал Кариб теңізі аймағын есептемегенде, елдің қалған бөлігінде жасыл және құрғақ екі анық климаттық маусым бар. Аңғардың шығыс бөлігіне Кариб теңізінің ауа райы күштірек әсер етеді, ол көбінесе тұрақсыз болады. Аймақтағы жылдық жауын-шашын мөлшері Павас сияқты қалалық және орталық жерлердегіден Фрайханес сияқты ауылдық және таулы жерлердегідейін өзгереді. Ылғалдылық Паваста 75% (10% ауытқумен) Фрайханесте 87%-ға дейін (сирек 80%-дан төмен түседі) өзгереді.

Экономикалық маңызы

Орталық аңғар дәстүрлі түрде коста-рикалықтардың таңдаған жері болған, тіпті бүгінгі күнге дейін елдің халқы оның аумағына шаққанда тең емес үлестірілімді қамтиды. Бұл аймақтағы жердің құнарлылығына, жанартаулар мен аңғар арқылы өтетін өзендердің ықпалына байланысты. Ауа райы да ауыл шаруашылығы және фермерлік қызметке қолайлы. Халықтың жиналуының нәтижесінде аңғар сауда, өнеркәсіп және қызмет көрсету орталығы болып табылады, оны екі жағалаудағы порттар мен Гуанакастедегі Либерия (Алахуэладағы Хуан Сантамария әуежайынан басқа халықаралық әуежайы бар) қолдайды, бұл осы аймандарда ұқсас экономикалық қозғалысқа ие. Үлкен қалалық аймақ (GAM) – елдің ең көп халқы бар қалалық агломерациясы болып табылады және шамамен Орталық аңғардың аумағымен тең келеді.