Кіріспе

Адам ақуызы

Плазминоген активаторының ингибиторы 1 (PAI 1), сондай-ақ эндотелиялық плазминоген активаторының ингибиторы (серпин E1) деп те аталады, адамдарда SERPINE1 генімен кодталады. PAI 1 деңгейінің жоғарылауы тромбоз және атеросклероз үшін тәуекел факторы болып табылады. PAI 1 – плазминогенді және оның нәтижесінде фибринолизді (қан қыстың физиологиялық ыдырауын) белсендіретін тіндік плазминоген активаторын (tPA) және урокиназаны (uPA) негізгі ингибиторы қызметін атқаратын серин протеаза ингибиторы (серпин). Бұл серин протеаза ингибиторы (серпин) ақуызы (SERPINE1) болып табылады. Басқа ПАИ, плазминоген активаторының ингибиторы 2 (PAI 2) плацентадан бөлінеді және жүктілік кезінде ғана маңызды мөлшерде кездеседі. Сонымен қатар, протеаза нексині tPA және урокиназаның ингибиторы ретінде әрекет етеді. Дегенмен, PAI 1 плазминоген активаторларының басты ингибиторы болып табылады.

Генетика

PAI-1 гені SERPINE1, 7-хромосомада (7q21.3-q22) орналасқан. Промотор аймағында 4G/5G деп аталатын кең таралған полиморфизм бар. 5G аллелі 4G аллеліне қарағанда сәл аз транскрипциялық активтілікке ие.

Функция

ПАИ-1-нің негізгі функциясы урокиназа плазминоген активаторын (uPA) тежеу болып табылады, бұл фермент плазминогенді плазминге ыдыратуға жауапты. Плазмин клеткадан тыс матрицаның ыдырауын өзі немесе матрицалық металлопротеиназалармен бірлесіп жүзеге асырады. Осыған байланысты, ПАИ-1 активті ортаға байланысу арқылы плазминнің түзілуін тежейді, соның салдарынан uPA-ны ингибициялайды. Қосымша тежеу PAI-1-нің uPA/uPA рецептор кешенімен байланысуы арқылы жүзеге асады, бұл кешеннің ыдырауына әкеледі. Осылайша, ПАИ-1 серин протеазалары tPA және uPA/урокиназаны тежегіш ретінде қарастырылады, демек ол фибринолиздің ингибиторы болып табылады – бұл физиологиялық процесс қан қыстықтарын ыдыратады. Бұдан өзге, ПАИ-1 базальді мембрана арқылы қатерлі жасушалардың инвазиясында маңызды рөл атқаратын матрицалық металлопротеиназалардың активтілігін де тежейді. ПАИ-1 негізінен эндотелий (қан тамырларын жабатын жасушалар) арқылы өндіріледі, бірақ майлы тіндер сияқты басқа да тіндер арқылы да секрецияланады.

Аурудың пайда болуындағы рөлі

ПАИ-1-нің туа біткен жетіспеушілігі туралы хабарланған; фибринолиз тиісті түрде тежелмегендіктен, ол геморрагиялық бейімділікке (қан кетуге деген ұмтылысқа) алып келеді. PAI-1 әртүрлі ауру жағдайларында (мысалы, қатерлі ісіктердің бірнеше түрінде), сондай-ақ семіздік және метаболикалық синдромда жоғары деңгейде кездеседі. Бұл жағдайлардағы пациенттерде тромбоздың көбеюімен байланысты. PAI-1 жасушалық қарттықты тудыруы мүмкін. PAI-1 сондай-ақ қарттыққа байланысты секреторлық фенотиптің (SASP) құрамдас бөлігі болуы мүмкін. Фибрин тіндерде жинақталатын қабыну жағдайларында PAI-1 фиброзға (шектің патологиялық қалыптасуына) қарай прогрессияда маңызды рөл атқарады. Деңгейі төмен PAI фибринолиздің нашарлауына және, керісінше, фибриннің жылдам ыдырауына әкелер деп болжам жасауға болады. Ангиотензин II плазминоген активаторының ингибиторы-1 синтезін күшейтеді, сондықтан атеросклероздың дамуын үдетеді.

Фармакология

Типлаксинин (PAI 039) – артериялық гипертензия және ренин-ангиотензин жүйесінің белсенділігі салдарынан болатын қан тамырларының қайта құрылуын (ремоделирленуін) баяулату мақсатында зерттеліп жатқан шағын молекулалы ингибитор. Анонацинон – аннонацея тұқымдасына жататын өсімдіктерде табиғи түрде кездесетін ПАИ 1 ингибиторы. TM5441 – зерттеулерде қолданылатын тағы бір шағын молекулалы ПАИ 1 ингибиторы.

Өзара әрекеттесулер

Плазминоген активаторының ингибиторы 1 ORM1-мен өзара әрекеттесетіні көрсетілген.