Кіріспе
Жануарлардың мінез-құлқының каталогы. Этограмма – этиологияда қолданылатын жануарлардың мінез-құлқының каталогы немесе тізімі. Этограммадағы мінез-құлықтар әдетте бір-бірінен бөлек және объективті түрде анықталады, олардың мүмкін мақсатына қатысты субъективтілік пен функционалдық интерпретациядан аулақ тұрады. Мысалы, түрдің болжамды қауіп-қатер көрсетуі этограммада «басты алға жылжыту» немесе «көкке соққы беру» сияқты сипаттамалық атаумен беріледі, «басты алға жылжыту қаупі» немесе «көкке соққы беру қаупі» емес. Мұндай объективтілік деңгейі қажет, себебі «ұсыну» сияқты көрінетін мінез-құлықтың мүлдем басқа функциясы болуы мүмкін, сонымен қатар әртүрлі түрлердегі бірдей моторлық үлгілер өте әртүрлі функцияларды атқаруы мүмкін (мысалы, мысықтар мен иттерде құйрықты шайқау). Мінез-құлықтардың анықтамаларының объективтілігі мен нақтылығы байқаушылар арасындағы келісімділікті арттырады. Көбінесе, этограммалар ұсынылым жағынан иерархиялық болып келеді. Анықталған мінез-құлықтар кеңірек мінез-құлық санаттары бойынша тіркеледі, бұл функционалдық интерпретацияға мүмкіндік береді, мысалы, «басты алға жылжыту» «агрессия» санатында тіркеледі. Әлеуметтік мінез-құлықтың этограммаларында, этограмма іс-әрекеттің «Берілушісі» мен «Қабылдаушысын» да көрсетуі мүмкін. Кейде, этограммадағы мінез-құлықтың анықтамасы кездейсоқ компоненттерге ие болуы мүмкін. Мысалы, «Стереотиптік тілдеу» «30 секунд ішінде қоршау сырықтарын 5 реттен артық тілдеу» деп анықталуы мүмкін. Анықтама пікірталас тудыруы мүмкін, бірақ егер ол нақты айтылса, ғылыми қайталанатындық және есеп беру мен деректерді жазудың нақтылығы талаптарын қанағаттандырады. Кейбір этограммалар сурет түрінде беріледі және мінез-құлықтарды каталогтау ғана емес, сонымен қатар олардың жиілігін және бір мінез-құлықтың екіншісінен кейін келу ықтималдығын көрсетеді. Бұл ықтималдылық сандық түрде немесе екі мінез-құлықты байланыстыратын жебенің қалыңдығы арқылы көрсетілуі мүмкін. Кейде әрбір мінез-құлықтың алатын уақытының үлесін дөңгелек диаграммада немесе жолақ диаграммада көрсетуге болады.
An ethogram is a catalogue or inventory of behaviours or actions exhibited by an animal used in ethology. The behaviours in an ethogram are usually defined to be mutually exclusive and objective, avoiding subjectivity and functional inference as to their possible purpose. For example, a species may use a putative threat display, which in the ethogram is given a descriptive name such as "head forward" or "chest beating display", and not "head forward threat" or "chest beating threat". This degree of objectivity is required because what looks like "courtship" might have a completely different function, and in addition, the same motor patterns in different species can have very different functions (e. g. tail wagging in cats and dogs). Objectivity and clarity in the definitions of behaviours also improve inter observer reliability. Often, ethograms are hierarchical in presentation. The defined behaviours are recorded under broader categories of behaviour which may allow functional inference such that "head forward" is recorded under "Aggression". In ethograms of social behaviour, the ethogram may also indicate the "Giver" and "Receiver" of activities. Sometimes, the definition of a behaviour in an ethogram may have arbitrary components. For example, "Stereotyped licking" might be defined as "licking the bars of the cage more than 5 times in 30 seconds". The definition may be arguable, but if it is stated clearly, it fulfils the requirements of scientific repeatability and clarity of reporting and data recording. Some ethograms are given in pictorial form and not only catalogue the behaviours but indicate the frequency of their occurrence and the probability that one behaviour follows another. This probability can be indicated numerically or by the thickness of an arrow connecting the two behaviours. Sometimes the proportion of time that each behaviour occupies can be represented in a pie chart or bar chart.
Жануарлардың игілігін зерттеу
Этограммалар әл-ауқат ғылымын зерттеуде кеңінен қолданылады. Этограммалар қалыпты емес мінез-құлықтардың (мысалы, стереотиптер, қауырсын жұлу, құйрық шағу) пайда болуын немесе таралуын, сондай-ақ қалыпты мінез-құлықтардың (мысалы, жайлы мінез-құлық), ата-тектердің этограммасынан ауытқуларды және табиғи ортаға босатылған тұтқын жануарлардың мінез-құлықтарын анықтау үшін қолданылуы мүмкін.
Жануарлардың адаммен қарым-қатынасы
Этограммалар адамның жанында жануарлардың мінез-құлқына жауап беруін зерттеуде де қолданылған. Мысалы, қара аюлар мен бабуиннің адамға реакциясын талдау үшін пайдаланылған.