Кіріспе

1975 жылы 25 сәуірде Португалияда, «Гвоздика революциясынан» бір жыл өткен соң, Конституциялық жиналысты сайлау өтті. Сайлау Португалия Конституциялық жиналысының 250 мүшесін сайлады. Бұл 1925 жылдан бері Португалияда өткен алғашқы еркін сайлау және Португалия тарихындағы жетінші еркін сайлау болды. Сондай-ақ, 1894 жылдан бері жалпыға бірдей сайлау құқығымен өткен алғашқы сайлау еді. Сайлауға қатысу 91,66 пайызды құрады, бұл (2022 жылғы мәліметтер бойынша) Португалияның кез келген демократиялық сайлауында (жалпыұлттық, аймақтық, жергілікті немесе еуропалық) тіркелген ең жоғары көрсеткіш. Сайлаудың басты мақсаты – 1933 жылғы «Жаңа мемлекет» режимінің авторитарлық Конституциясын алмастыратын жаңа Конституцияны жазу үшін Конституциялық жиналысты сайлау болды. Сондықтан, еркін сайланған парламенттың мандаты бір жылға ғана берілді және парламенттік қолдауға негізделген үкімет құрылмады; Конституциялық жиналыстың отырыстары кезінде елді әскери-азаматтық уақытша басқару жүзеге асырды. Сайлау кампаниясы кезінде көптеген қоғамдық пікір сауалнамалары өткізілмеді, сондықтан сайлаушылардың нақты бағыты белгісіз болды. Алайда, қазіргі Премьер-министр Васко Гонсалвес Португалиядағы ең солшыл күштердің жеңіске жететініне сенімді болды және Португалия демократиялық қозғалысының (MDP/CDE) сайлауда жеңіске жететінін, одан кейін Коммунистер партиясының (PCP) және Социалистік партияның (PS) келетінін болжады. Бірақ бұл болжам мүлдем дұрыс болмады. Сайлауда Социалистік партия дауыстардың 38%-ын және 116 орынды жеңіп алды. Социал-демократиялық партия (сол кезде Демократиялық халық партиясы, PPD) екінші орынды иеленді, ол 26,4% дауыс және 81 орын алды, бірақ көп ұзамай бас тартып, португалиялық «Социал-демократия» деп аталатын әлеуметтік-демократиялық центризмді қорғады, ал бірнеше жылдан кейін елдегі басты оңшыл партияға айналды. ППД-ның нәтижелерінің ауқымы үлкен таңғалыс тудырды, өйткені олар коммунистерге қарағанда екі есе көп дауыс алды.

Өмірбаян

Алдыңғы парламенттік сайлау 1973 жылғы 28 қазанда, әлі де 1970 жылы қайтыс болған Антониу де Оливейра Салазар құрған Estado Novo (Жаңа мемлекет) авторитарлық режимі тұсында өтті. Халықтық ұлттық іс-қимыл (ANP), сол кездегі Министрлер кеңесінің төрағасы Марсело Каэтаноның жалғыз партиясы, 1973 жылғы сайлауда Ұлттық Ассамблеяның барлық 150 депутатын жеңіп алды, дауыс беруге қатысқандардың саны тіркелген сайлаушылардың 66,5% құрады. Сайлау демократиялық заңдылыққа және қысым көрсетуге қатысты наразылықтарға байланысты оппозициялық күштер тарапынан бойкотталды.

1974 жылғы төңкеріс

1974 жылы 25 сәуірде Қарулы Күштер қозғалысының (ҚҚК) офицерлері бастаған "Гвоздика революциясы" Антониу де Оливейра Салазардың 1932 жылы орнатқан авторитарлық режимін аяқтады. Революциялық күштер жеңіске жеткеннен кейін, генерал Антониу де Спинола басқаратын Ұлттық құтқару хунтасы Мемлекет және Үкімет басшысы лауазымын иеленді. Саяси партиялар қайта заңды статус алғаннан кейін, бір апта ішінде Социалистік партияның (СП) лидері Марио Соарес және Португалия Коммунистік партиясының (ПКП) Бас хатшысы Альвару Куньял Португалияға оралды. Бұған қоса, "Estado Novo" құлдырау алдында демократияландыруды қолдаған ҚҚК-ның "либералдық қанатының" мүшелері өздерін социал-демократтар санайтын Демократиялық халық партиясын (ДХП) құрды. Үш аптадан кейін Спинола Республика Президенті қызметіне ант берді және Аделину да Палма Карлусты 1-ші уақытша үкіметтің Премьер-министрі етіп тағайындады, оған азаматтық және әскери өкілдермен қатар тәуелсіз саясаткерлер, социалистер, социал-демократтар және коммунистер де кірді. 18 шілдеде коммунистік партияға жақын деп есептелген әскери қызметкер Васко Гонсалвес Палма Карлусты үкімет басшысы қызметінен ауыстырды. Осыдан кейін, солшыл және орта-солшыл бағытқа жатпайтын, христиандық демократия мен либерализмді қолдайтын Демократиялық және әлеуметтік орталық (ДАО) пайда болды. Екі жарым айдан кейін, қарсы төңкеріс жасауға сәтсіздікке ұшырағаннан кейін Спинола Республика Президенті лауазымынан кетіп, оның орнына Ұлттық құтқару хунтасының орынбасары генерал Франсиску да Кошта Гомес келді. 1975 жылы 19 наурызда президент Кошта Гомес жаңа Конституцияны әзірлеу үшін депутаттар сайлауын ресми түрде жариялады.

Саясат зерттеулері

Жарияланған күні Сауалнама фирмасы PS Басқалары Кошбасшы 25 сәуір 1975 Сайлау қорытындылары 37.9 26.4 12.5 7.6 4.1 11.5 11.5 Наурыз 1975 IPOPE 47.0 21.0 17.0 2.0 4.0 9.0 26.0 Желтоқсан 1974 CUF 35.1 27.0 10.8 2.7 24.4 8.1

Нәтижелер

1975 жылғы 25 сәуірдегі Конституциялық Мәжіліс сайлауының қорытындылары
ПартияДүрбелеңдер%Орындықтар
Социалистік партия2,162,97237.87116
Демократиялық халық партиясы1,507,28226.3981
Португалия коммунистік партиясы711,93512.4630
Демократиялық және әлеуметтік орталық434,8797.6116
Португалия демократиялық қозғалысы236,3184.145
Халық социалистік фронты66,3071.160
Социалистік солшыл қозғалысы58,2481.020
Халық демократиялық одағы44,8770.791
Коммунистік сайлау фронты (марксистік-лениндік)33,1850.580
Халық монархиялық партиясы32,5260.570
Халық бірлігі партиясы13,1380.230
Халықаралық коммунистік лигасы10,8350.190
Макао мүддесін қорғау қауымдастығы1,6220.031
Макао демократиялық орталығы1,0300.020
Барлығы5,315,06493.05250
Жарамды дауыстар5,315,06493.05
Жарамсыз/бос дауыстар396,6756.95
Дауыс бергендердің жалпы саны5,711,829100.00
Тіркелген дауыс берушілер/қатысу6,231,37291.66
Источник: Комиссия Nacional de Eleições