Кіріспе
Бұл мақалада Португалиядағы саяси партиялар тізімі келтірілген. 1974 жылғы Гвоздика революциясынан бері Португалияның саяси аренасында Социалистік партия мен Социал-демократиялық партия үстемдік құрып келеді, бірақ бірнеше маңызды шағын партиялар да бар (төменде талқыланады). 2024 жылғы мәліметтер бойынша, Республика Ассамблеясында өкілдік ететін партиялар: Демократиялық Альянс (80 депутат), Социалистік партия (78 депутат), Чега партиясы (50 депутат), Либералдық Инициатива (8 депутат), Сол блогы (5 депутат), Бірыңғай Демократиялық Коалиция (4 депутат), FREE партиясы (4 депутат) және Халық, Жануарлар және Табиғат партиясы (1 депутат). Тағы да бірнеше партия автономды аймақтардың заң шығарушы органдарында, Азор аралдарының заң шығарушы жиналысында және Мадейраның заң шығарушы жиналысында өкілдік етеді.
This article lists political parties in Portugal. The Portuguese political scene has been dominated by the Socialist Party and the Social Democratic Party since the 1974 Carnation Revolution although there are several important minor parties (discussed below). As of 2024, the parties represented in the Assembly of the Republic are the Democratic Alliance (80 MPs), Socialist Party (78 MPs), the Chega party (50 MPs), the Liberal Initiative (8 MPs), the Left Bloc (5 MPs), the Unitary Democratic Coalition (4 MPs), the FREE party (4 MPs), and the People Animals Nature party (1 MP). Several other parties are represented in the legislatures of the autonomous regions, the Legislative Assembly of the Azores and the Legislative Assembly of Madeira.
Жалпы шолу
Бұл тізімде Португалия Конституциялық соты мойындаған барлық партиялар келтірілген. Әлеуметтік-демократиялық партия (PPD/PSD) атындағанмен, дәстүрлі әлеуметтік-демократиялық партия емес, оң орталыққа жақын. Бұл кең ауқымды партия, ол Еуропадағы кез келген либералды-консервативті партияға ұқсас, мысалы, француз Республикашылары немесе неміс ХДС. PSD 1974 жылғы төңкерістен кейін Франсиско Са Карнейро (PSD-нің тарихи жетекшісі), Франсиско Пинто Балсемао және Хоаким Магалхаес Мота сияқты фашистік режимнің «либералдық қанаты» деп аталатын тұлғалардың көптеген өкілдерімен бірге «Демократиялық халық партиясы» (Partido Popular Democrático) ретінде құрылды. Оның басшысы Луис Монтенегро қазіргі Португалия Премьер-министрі, ал Португалияның қазіргі Президенті Марсело Ребело де Соуза – бұрынғы жетекші. Әлеуметтік партия (PS) – Португалиядағы маңызды партия, ол Ұлыбританияның Лейборист партиясына, Германияның СДП немесе Испанияның PSOE-ға ұқсас. Партия 1974 жылғы төңкеріске дейін Марио Соарес (өзінің тарихи жетекшісі және диктаторлық режимнің басты қарсыластарының бірі) және басқалармен бірге құрылды. Қазіргі Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас хатшысы Антониу Гутерриш – бұрынғы жетекші және Премьер-министр. Chega (CH) – португалдық ұлттық консервативті, оңшыл популистік партия, PSD-нің бұрынғы өкілі Андре Вентура құрған, француздық Ұлттық Бірігу, испандық Vox немесе итальяндық «Италия бауырлары» сияқты. Либералдық бастама (IL) – классикалық либералдық және оң либертариандық партия. Сол блогы (BE) – үш солшыл партияның (Халықтық демократиялық одақ, Революциялық социалистік партия және «Саясат XXI») бірігуі нәтижесінде құрылған, ол қалалық партия болып табылады, солшыл саясаттың кең ауқымын қабылдайды және өзін Португалия Коммунистік партиясына заманауи, прогрессивті балама ретінде көрсетеді. 1921 жылы Коммунистік Интернационалдың португал бөлімшесі ретінде құрылған Португалия Коммунистік партиясы (PCP) жұмысшы табы арасында үлкен ықпалға ие және Estado Novo режиміне қарсы күресте маңызды рөл атқарды, осы процесте қатал репрессияға ұшырады. Карнеол төңкерісінен кейінгі жылдары ең ықпалды партиялардың бірі болғаннан кейін, Шығыс блогы құлағаннан кейін өзінің күш базасының көп бөлігін жоғалтты, бірақ португал қоғамының кейбір сегменттерінде әлі де танымал. Сондай-ақ, ол Португалияның ең ірі кәсіподағы – Португалия жұмысшыларының жалпы конфедерациясында (CGTP) үлкен ықпалға ие. Оның тарихи жетекшісі Альваро Кунал болды. FREE (L) – жасыл саяси, әлеуметтік-демократиялық және Еуропаны қолдайтын партия. Христиан-демократтық және консервативті партия CDS – Халық партиясы (CDS–PP) – неміс ХДС немесе испан ХДП сияқты. Революциядан кейін құрылған, оның тарихи жетекшілері Диого Фрейтас до Амарал және Аделино Амаро да Коста болды. 1976 жылы ол социалистік конституцияны бекітуге қарсы дауыс берген жалғыз партия болды. Кейін PSD-мен коалиция құрып, бірнеше үкіметтерде болды. CDS христиан-демократтардан неолибералдарға және консервативті элементтерге дейін оңшыл бағыттарды біріктіреді. People Animals Nature (PAN) – экологиялық идеяларға негізделген және жануарлардың құқықтары мен әл-ауқатына баса назар аударатын, өзін әлеуметтік прогрессивті деп санайтын, ЛГБТ құқықтары мен әйелдер құқықтарын қорғайтын партия. «Жасылдар» экологиялық партиясы (PEV) – Португалияның алғашқы жасыл партиясы, ол дәстүрлі түрде Біріккен демократиялық коалицияда Коммунистік партиямен одақтас. Ұлттық демократиялық балама (ADN) – Португалия адвокаттар алқасының бұрынғы басшысы Антониу Мариньо е Пинто құрған. Ол 2014 жылғы Еуропалық сайлауда Жер партиясынан кандидат ретінде қатысты, бірақ көп ұзамай партиядан шығып, өзінің партиясын құрды. Популистік партия, ол COVID-19-ды жоққа шығаратын және экологиялық реформаға қарсы, сайлау жүйесін реформалауды және сот жүйесін реформалауды қорғайды. React, Include, Recycle (RIR) – гуманистік, пацифистік және универсалистік партия («Rir» португал тілінде «күлу» дегенді білдіреді). «Халық үшін бірге» (JPP) – 2013 жылғы жергілікті сайлауға арналған тәуелсіз қозғалыс ретінде Мадейрадағы Санта-Крус муниципалитетінде құрылды. 2015 жылы Мадейрадағы аймақтық сайлауға қатысу үшін саяси партияға айналды. Жаңа оңдық (ND) – Лиссабон мэрі лауазымына бұрынғы кандидат, 2022 жылғы заң шығарушы сайлаудан кейін парламенттен шығып қалған CDSPP-нің орнын иемденуді көздейтін оңшыл консервативті партияны құрған Альянстың бұрынғы мүшесі Осанда Либер құрған партия. Португалия жұмысшы коммунистік партиясы (PCTP/MRPP) – маоистік партия. Карнеол төңкерісі кезінде студенттердің кейбір топтары арасындағы ықпалына байланысты жоғары беделге ие болды, бірақ ең көп дауысқа ие болған жоқ және бірде-бір депутат сайлаған жоқ. Volt Portugal (VP) – Volt Europa ұйымының португалиялық бөлімшесі, Еуропаны қолдайтын және Еуропалық федералистік саяси қозғалыс. Ұйым климаттың өзгеруі, көші-қон, экономикалық теңсіздік, халықаралық қақтығыстар, терроризм және еңбек нарығына технологиялық революцияның әсері сияқты көптеген саясат салаларында «пан-Еуропалық көзқарас» ұстанады. Ол өзін пан-Еуропалық, прогрессивті, әлеуметтік либералды және экологиялық саяси партия ретінде таныстырады. Rise Up! (E) – саяси өкілдігі аз ұлттық оңшыл партия. Жер партиясы (MPT) – 1993 жылы Халықтық монархистік партияның бір бөлігімен құрылған оң орталық жасыл консервативті партия. Альянс (A) – бұрынғы Әлеуметтік-демократиялық партияның жетекшісі және бұрынғы Премьер-министр Педро Сантана Лопес құрған партия. Португалия Еңбек партиясы (PTP) – орталық-солшыл партия. We, the Citizens! (NC) – антиаустерлік қозғалыстың нәтижесінде құрылған орталық-оңшыл партия. Халықтық монархистік партия (PPM) – саяси өкілдігі аз монархистік партия. Португалия тағына талапкер Дуарте Пио, Браганца герцогі бұл партияны қолдамайтыны белгілі, өйткені монархиялық режим мәселесі партиялық мүдделерден жоғары тұрады. Әлеуметтік балама қозғалысы (MAS) – 2000 жылы құрылған португалиялық троцкистік саяси ұйым, ол Сол революциялық фронт (FER – Frente da Esquerda Revolucionária) және студенттік қозғалыс Ruptura жас белсенділерінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Ruptura/FER белсенділері Сол блогы құрылғаннан бері оған қосылды. 2011 жылы қозғалыс Сол блогынан бөлініп, 2013 жылдың шілдесінде Конституциялық сот бекіткен Әлеуметтік балама қозғалысы деген жаңа партия құрды. Зейнеткерлер мен зейнетақы алушылардың біріккен партиясы (PURP) – зейнеткерлер мен зейнетақы алушылардың құқықтарын қорғау мақсатымен құрылған шағын партия, бұл жастағы топтың мүшелері үшін саяси дауыс болуға тырысады. Ол антиаустерлік қозғалыстың нәтижесінде құрылды.
Республиканың Ассамблеясында және/немесе Еуропалық Парламентте өкілдік ететін партиялар
ПартияНегізгі идеологиясыПозициясыЛидеріПарламент мүшелеріЕуропарламент мүшелеріСілтеме (Дереккөз) PPD/PSD Социал-демократиялық партия Либералды консерватизм [[Орталық оң саясат Луис Монтенегро PS Социалистік партия Әлеуметтік демократия Орталық сол Педро Нуньо Сантос CH ЖЕТКІЛІКТІ Оң жақ популизм Оң жақтан асып кеткен оңға Андре Вентура IL Либералды бастама Классикалық либерализм [[Орталық оң саясат Рюи Роша Б. Е. Сол жақ блок Демократиялық социализм Сол жақтан асып кеткен солға Мариана Мортагуа PCP Марксизм-Ленинизм Сол жақтан асып кеткен солға Пауло Раймундо L FREE Жасыл саясат Орталық сол жақтан солға Рюи ТаваресТереза Мота CDS–PP Христиандық демократиялық партия Христиандық демократия [[Орталық оң саясат Нуньо Мело PAN Халық, Жануарлар, Табиғат Экологиялық бағыт Иннес Суза Реал
Республиканың Ассамблеясында немесе Еуропалық Парламентте өкілдігі жоқ партиялар
Партияның негізгі идеологиясы (Сығанақ) PEV Экологтар партиясы "Жасылдар" Экосоциализм Солшыл Ұжымдық басшылық ADN Ұлттық демократиялық балама Дәстүрлі консерватизм Оңшыл Бруно Фиалхо RIR Реакция, қосу, қайта өңдеу Универсализм Синкретизм Марсия Энрикеш JPP Халық үшін бірге Регионализм Орталық Лина Перейра ND Жаңа оңшыл Ұлттық консерватизм Оңшыл Оссанда Либер PCTP/MRPP Антиревизионизм Солшыл Мария Сидалия Геррейро VP Volt Portugal Проевропалық бағыт Орталық-сол Ана Карваль Дуарте Коста E Көтеріл! Португалиялық ұлтшылдық Жозе Пинто Коэльо MPT Жер партиясы Жасыл консерватизм [[Орталық-оң саясат Педро Соарес Пиммента A Альянс Персонализм Орталық-оң Хорхе Нуньо Са PTP Португалиялық Еңбек партиясы Демократиялық социализм Орталық-сол Амандио Мадалено PPM Халықтық монархистік партия Монархизм Оңшыл Гонсало да Камара Перейра MAS Социалистік баламалы қозғалыс Троцкизм Солшыл Даулы PURP Пенсионерлер мен зейнеткерлердің біріккен партиясы Зейнеткерлердің құқықтары Орталық Фернандо Лурейро
Өткен партиялар
Бұл тізімде Португалия Конституциялық соты бұрын мойындаған, бірақ қазір құрамына кірмейтін, үшінші республиканың партиялары мен коалициялары келтірілген. Олар саяси спектр бойынша және португал алфавітімен реттелген.
Тарихи партиялар
Бұл тізімде үшінші Республикаға дейін жетпеген таратылған саяси партиялар хронологиялық тәртіппен келтірілген.