Кіріспе

Француз жиһазшысы, сәндік дизайнер және суретші шебер Луи Жан Сильвестр Майорелл, көбінесе Луи Майорелл деп аталады (26 қыркүйек 1859 – 15 қаңтар 1926) – француз сәндік дизайнері және жиһаз дизайны жасаушы, ол француз ébéniste дәстүрінде өзінің дизайндарын өндірген. Ол модерн стиліндегі жиһаздың көрнекті дизайнерлерінің бірі болды және 1901 жылдан бастап Нанси мектебінің вице-президенттерінің бірі ретінде қызмет етті. Луи Майорелл жиһаздың өзгеруіне ең көп үлес қосқандардың бірі. Бүгінгі ұрпақтардың арқасында біз оның жиһазын француз ханзадасының сүйікті суретшілері – Андре Шарль Буль мен Шарль Крессенттің жиһаздарымен бірдей тани аламыз. 18 ғасырдың басында Крессент эбен ағашы мен тасбақа панцирінің сәнін, қалайы мен мыспен байланыстырып, шетел ағаштарының жұмсақ үйлесімділігімен алмастырды. Сол сияқты, Луи Майорелл да модерн стиліндегі әсем жиһаз құрылымын экзотикалық ағашпен әшекейледі. Ол Францияда және шетелде өсірілген ағаштардан жасалған палитраны суретшінің палитрасына теңеді. Емен, жаңғақ, күл, елім, көкпар, жазық, қаштан, вишня, алмұрт және бук жұмсақ түстер мен сұр түстердің кең ауқымын ұсынады; олар Майореллге тыныш және әдейі монохромды композицияларда көмектеседі. Гүлдің нәзік түстері мен өрнектері гүлді роза ағашынан жасалады. Жұмсақ сары лимон ағашы, күміс клен, Крессентке аса қымбат қызғылт амарант, жакаранда ағашы, қызыл атлас, амурет, апельсин клеренбург, қара немесе жасыл эбон, қызыл немесе қара пальма және т.б. – шетелдік ағаштардың арасында оның суретшілік сезіміне ең көп мүмкіндік берген, кең ауқымды түсті әсемдіктерді құрады.

Ерте өмір

Майорел Туль қаласында дүниеге келді. 1861 жылы оның әкесі, Аугуст Мажорелл (1825–1879), өзі жиһаз дизайнымен айналысқан және оны өндірген адам, отбасын Туль қаласынан Нансиге көшірді. Ол жерде Луи бастауыш білімін аяқтады, содан кейін 1877 жылы Парижге, Эколь де Бё-Арт мектебінде екі жыл жұмыс істеу үшін кетті. Әкесінің қайтысымен ол оқуын үзіп, Нансиге қайтып, отбасының фаянс және жиһаз фабрикаларын басқаруға кірісті. Ол өмірінің соңына дейін осымен айналысты. 1885 жылдың 7 сәуірінде Майорелль Мари Леони Джейн Крецке (1864 жылдың 6 желтоқсаны – 1912 жылдың 31 желтоқсаны), Нанси қалалық театрларының директорының қызына үйленді. Олардың жалғыз баласы, Жак Мажорелл, өзі де суретші болған, 1886 жылдың 7 наурызында дүниеге келді.

Отбасылық фирманың басқаруы

Majorelle фирмасының зауытын атақты École de Nancy мектебінің сәулетшісі Люсьен Вайсенбургер (1860 – 1929) жобалаған, ол Нанси қаласының батыс бөлігіндегі 6, rue du Vieil Aître мекенжайында орналасқан. 1880 жылдары Майорелль XV Людовик стиліндегі жиһаз үлгілерін жасады, оларды 1894 жылы Нансиде өткен Décoratif et Industriel өнер көрмесінде (Exposition d'Art Décoratif et Industriel) көрсетті. Алайда, шыны және жиһаз шебері Эмиль Галленің (1846 – 1904) ықпалы оны өндірісін жаңа бағытқа бұруға түрткі болды. 1890 жылдардан бастап Майорелльдің инкрустациямен безендірілген жиһаздары табиғаттан шабыттанды: өсімдік сабақтары, лотос жапырақтары, жүзім шоғырлары, шырындар. 1900 жылға дейін ол шеберханаларына металл өңдеу бөлімін қосты, ол жиһаздың ағын сызықтарына сәйкес тұтқалар мен безеу элементтерін жасады. Оның студиясы сонымен қатар Нансидегі көптеген ғимараттардың балкондарының, баспалдақ қоршауларының және сыртқы әрлеулерінің темір жұмыстарын жасауға жауапты болды. Оның ағаштан жасалған түпнұсқалық дизайндарының кейбіреулерін бүгін де Лурд қаласындағы Grand Hotel Moderne-де кездестіруге болады. Майорелль көбінесе Нансидегі Daum Frères шыны зауытымен бірлесіп шам дизайндарын жасады, бұл қаланы Еуропаның модерн өнерінің орталықтарының біріне айналдыруға көмектесті. Белль эпоканың гүлденген кезеңінде, 1900 жылғы Париж әлемдік көрмесінде (Exposition Universelle) Майорелльдің дизайндары жеңіске жетіп, оған халықаралық клиенттер әкелді. 1910 жылға қарай Майорелль Нанси, Париж, Лион және Лилль қалаларында өзінің жиһаздары үшін дүкендер ашты.

Мажорел және Нанси мектебі

1901 жылдың ақпан айында Майорелль «Эколь де Нанси» мектебінің негізін қалаушы мүшелерінің бірі болды, бұл Лотарингиядағы суретшілер, архитекторлар, өнер сыншылары және өнеркәсіпшілердің бірлестігі еді. Олар бірлесіп жұмыс істеуге, негізінен модерн стилінде жұмыс істеуге келісті. Галле басшылығымен (1904 жылы қайтыс болғанға дейін, содан кейін Виктор Пруве) олар мұны бірнеше себеппен жасады, ең бастысы – француз декоративтік өнеріндегі жұмыстың жоғары сапасын қамтамасыз ету болды, сол кезде Лотарингия суретшілері осы саладағы негізгі өндірушілер еді. Майорелль бастапқыда топтың вице-президенттерінің бірі болды, «Эколь де Нанси» мектебінің барлық уақытында солай болды және топтың жетекшілерінің бірі деп есептелді. Көбінесе ол және басқа мүшелер Лотарингия декоративтік суретшілерінің жұмысын қолдау үшін, өнеркәсіптік өнер мектебін құруды жақтау, маңызды көрмелерге қатысу (және өздерінің көрмелерін ұйымдастыру) және жеке өнер туындылары мен ғимараттардағы бірлескен жұмыстар арқылы осы мақсатқа жұмыс істеді, олардың барлығы дерлік модерн стилінде болды және бұл Лотарингиялықтар жасаған өнер мен архитектураның біртұтастығын қамтамасыз етуге көмектесті. Майорелль топтың халықаралық деңгейде танымал тұлғаларының бірі болды және топ көрме өткізетін кез келген көрмеде оны кездестіруге болады. Оның париждік өнер ортасымен байланысы Лотарингия суретшілерінің Франция астанасында танымал болуына да көмектесті. Алайда, «Эколь де Нанси» мектебі көбінесе қаржы тапшылығына тап болды және мүшелері арасындағы ресми көркемдік ынтымақтастық Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде бірте-бірте жойылды.

Вилла Майорелл

1898 жылы Майорельль жас париждік сәулетші Анри Сауважды (1873 – 1932) Вайсенбургермен бірлесіп, өзінің үйін салуға шақырды. Бұл үй Вилла Джика (Майорельльдің әйелінің қыздық атының аббревиатурасымен аталған) деп аталды, бірақ қазір ол Нансидегі Вилла Майорелл деп белгілі. Майорельль, Нансидегі көптеген өнеркәсіпшілер сияқты, үйін фабрикасының қарсы бетінде, бірақ қаланың салыстырмалы түрде жаңа ауданында орналастырды; ол тұрған үлкен жер учаскесі оны нағыз ауылдық иелік сияқты көрсетті. Оның үйі мен фабрикасы оның қайын есі, мадам Крецтің берген жерінде орналасқан. Сауваж бен Вайсенбургердің виллаға жасаған үш қабатты дизайны Нансидегі модерн сәулетінің толыққанды гүлденуін көрсетеді, сыртында көптеген иілім терезелер мен гүлдік мотивтер бар. Майорельльдің өзі темір жұмыстарын, жиһаздарды және ішкі ағаш өңдеуін, мысалы, әсем баспалдақтарды жасады. Майорельль үшінші қабатта, шатыр астында жеке студиясын орналастырды, онда ағаш немесе гүлдің бұтақтарын еске түсіретін шпандельдермен біріктірілген үлкен аркалы терезе болды. Үйдегі гүлдік мотивтердің көпшілігі моне дю пап (monnaie du pape) өсімдігінің пішіндерін пайдаланды. Сонымен қатар, Майорельль Жакс Груберді үйге арналған түсті шыны жасауға шақырды, ал интерьерде шеберлер асханада әсерлі суреттелген фриздер жасады, онда Александр Биго жасаған үлкен керамикалық модерн стиліндегі камин орналасқан.

Бірінші дүниежүзілік соғыс және Майореллдің соңғы мансабы

1914 жылы соғыс басталғанда Майорелль Нансиде өндірісті сақтап, жұмысын жалғастыруға үміттенді. Алайда, соғысқа тікелей қатысы жоқ оқиға кезінде, 1916 жылдың 20 қарашасында таңертең оның rue du Vieil Aître көшесіндегі зауыттары күйіп кетті. Жаңадан әкелінген ағаш, дайын емес жиһаз және арақ-шатырлар оттың жылдам тарауына себеп болды. Нәтижесінде фирманың құрылғаннан бергі елу жылдық тарихын көрсететін барлық эскиздері, наградалары, қалыптары, жабдықтары мен мұрағаттары жойылды. Жағдайды одан да қиындатқандай, бір жыл өткен соң, 1917 жылы неміс авиациясы Нансиді бомбалау кезінде rue Saint Georges көшесіндегі Майорелль дүкенін қиратты. Майорелль отбасы Лильдегі дүкендерінің неміс әскерлері тарапынан тоналанғанын хабарлады. Майорелль соғыстың соңына дейін Парижге көшіп, басқа жиһаз өндірушілердің шеберханаларында жұмыс істеді. Соғыстан кейін ол зауытын және дүкенін қайта ашты, Даум шыны зауытымен ынтымақтастығын жалғастырып, жиһаз жасауды қайта бастады. Бірақ, соңғы дизайн үлгілерінде Ар-Деко стиліне тән геометриялық қатаңдық байқалады. Майорелль 1926 жылы Нансиде, rue du Vieil Aître көшесіндегі әдемі үйінде қайтыс болды. Ол дүкенді rue Saint Georges көшесінде және Буксиерс-о-Дамс пилорамасын басқаруды ағалары Жюль мен Пьерге тапсырды. Оның қазасынан кейін, соғыстан ауыр зардап шеккен отбасы Вилла Майорелльде тұруға шамасы келмеді, үй мен оның төңірегіндегі жер участақтары бөлік-бөлік сатылды. Майорелльдің зауыттары 1931 жылы жабылды. Көп ұзамай, вилла бірнеше архитектуралық өзгерістерге ұшырады (Майорелльдің өзі тұрған кезде жасаған өзгерістерден басқа), соның ішінде артқы жағына бетон бункер салынды және алдыңғы терраса жабылды. Үлкен тас қоршау мен қақпалар мүлікті қоршап тұрған, бірақ ақырында үйдің төңірегіндегі кішкентай бөлігіне дейін қысқартылды, ол келесі ғасырда әртүрлі мақсаттарда пайдаланылды және бірнеше иесі болды. Бүгінде вилла Нанси қаласының меншігіне өтті, қала вилланы жаңарту және қалпына келтіру бойынша ұзақ мерзімді жобаны жүзеге асыруда.

Мәдени сілтемелер

Майорелдің туындылары, әсіресе Musée d'Orsay мұражайынан алынған алтын қоламен әшекейленген Aux Orchidées магони және амуреттен жасалған бюросы, 2008 жылғы француз фильмі «L'heure d'été» фильмінде (АҚШ-та 2009 жылы «Summer Hours» деген атпен шыққан) ерекше көзге түседі.