Кіріспе

Еуропа тарихындағы кезең, 1871–1914

Белль Эпок (bɛlepɔk) немесе Ла Белль Эпок – 1871 жылы Франко-пруссия соғысы аяқталғаннан кейін басталып, 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін жалғасқан француз және еуропалық тарихтың кезеңі. Францияның үшінші республикасы тұсында болған бұл кезең, оптимизмге, ағартушылыққа, аймақтық бейбітшілікке, экономикалық өркендеуге, отарлық кеңеюге және технологиялық, ғылыми және мәдени жаңалықтарға толы болды. Осы дәуірде Францияның мәдени және көркемдік ахуалы (осы кездегі Париж қаласында әсіресе) өнердің едәуір гүлденуіне әкелді, әдебиет, музыка, театр және бейнелеу өнерінің көптеген шедеврлері кең танылды. Белль Эпок кейіннен, Наполеон соғыстары мен Бірінші дүниежүзілік соғыстың қасіреттерімен салыстырғанда, континенттік Еуропаның «Алтын ғасыры» деп есептелген кезде осылай атала бастады. Тарихшы Р.Р. Палмердің сөзіне сәйкес, Белль Эпок – «Еуропа өркениетінің әлемдік саясатта ең жоғары қуатына жеткен және Еуропа шегінен тыс халықтарға ең көп әсер еткен кезеңі» болды.

Халықтық мәдениет және сән

Екі қорқынышты дүниежүзілік соғыс және олардың салдары Белль-эпок эпокасын 20-ғасырдың ауыртпалықтарына қарағанда, тұрмысқа қуанышпен толы дәуір ретінде көрсетті. Бұл Франция үшін үшінші республиканың басындағы дүрбелеңнен кейін, Франко-прусс соғысындағы жеңіліс, Париж коммунасының көтерілісі және генерал Жорж Эрнест Буланжердің құлауынан кейінгі тұрақтылық кезеңі болды. Буланжердің жеңілісі және 1889 жылғы Парижде өткен Дүниежүзілік көрменің тойлануы оптимизм мен әл-жайлылық дәуірін бастады. Француз империализмі өркендеген шағында болды. Ол жаһандық ықпалға ие мәдени орталыққа айналды, оның білім беру, ғылыми және медициналық мекемелері Еуропаның алдында болды. Дегенмен, бұл Париж немесе Франциядағы өмірдің толық шындығы емес еді. Францияда Белль-эпок эпокасының кереметтері мен ойын-сауықтарын көре алмаған үлкен экономикалық жағдайы нашар топ болды. Белль-эпок эпокасы аяқталғаннан кейін ондаған жылдар бойы Париждің қалалық кемқонақтары мен ауылдық шаруаларында кедейлік жалғасты. Бұл кезеңде үкімет пен Рим-католик шіркеуі арасындағы қақтығыстар жиі болды. Кейбір өнер элиталары Fin de siècle-ді пессимизммен қарады. Осы дәуірдің гүлденуінен пайда тапқандар Белль-эпок эпокасында жаңа, жеңіл ойын-сауық түрлеріне тартылды, ал париждік буржуазия, немесе сәтті өнеркәсіпшілер, «жаңа байлар» деп аталды, қаланың элиталық әлеуметтік тобының әдеттері мен сән-салтанатына көбірек әсер етті, бұл «Тут Париж» («барлық Париж» немесе «Париждің барлық халқы») деп белгілі болды. Париж казиносы 1890 жылы ашылды. Париждің кемқамбат халқы үшін ойын-сауық кабарелер, бистролар мен музыка залдары арқылы ұсынылды. «Мулен Руж» кабаресі бүгінгі күнге дейін жұмыс істеп тұрған Париждің танымал орны. «Фоли Бержер» де маңызды орын болды. Бурлеск стилі Еуропа мен Американың басқа қалаларына қарағанда, Париждің Белль-эпок эпокасында кеңінен таралды. Биші, қоғамдық тұлға және куртизанка Лиан де Пуги Париждегі танымал кабарелердегі басты орындаушы ретінде белгілі болды. Белль-эпок эпокасының бишілері мен әншілері Поляр, Мистингетт, Паулюс, Эжени Фужер, Ла Гулу және Джейн Авриль Париждің танымал тұлғалары болды, олардың кейбіреулері Тулуз Лотрекке плакаттары үшін модель болды. Can can биі - Тулуз Лотрек плакаттарында көрінетін 19 ғасырдағы танымал кабаре стилі. 1889 жылғы Парижде өткен Дүниежүзілік көрменің бас кіреберісі ретінде салынған Эйфель мұнарасы қала тұрғындары мен әлемнің түкпір-түкпірінен келген қонақтар үшін қаланың танымал символына айналды. Париж 1900 жылы тағы бір сәтті Дүниежүзілік көрмеге ие болды. Екінші империяның реформалары Париждің сәулетіне және қоғамдық жабдықтарына зор әсер етті. Хаусманның Парижді жаңартуы оның тұрғын үйлерін, көшелерін және жасыл кеңістіктерін өзгертті. Белль-эпок эпокасында жаяу жүруге қолайлы аудандар толыққанды қалыптасқан. Арзан көмір және арзан еңбек орхидеяға табынуға және шыны астында өсірілген жемістердің кемелдігіне мүмкіндік берді, мемлекеттік кешкі ас үстелдері жоғары топтарға дейін жетті. Haute couture Парижде туды, Белль-эпок эпокасының орталығында, сән жылдық циклмен дамуын бастады, экзотикалық қауырсын мен терілер модада бұрынғыдан да көп орын алды. Парижде «Максим Париж» сияқты мейрамханалар жаңа сәнге ие болды және байлардың парад жасауына арналған орын ретінде танымал болды. «Максим Париж» қаладағы ең сәнді мейрамхана саналды. Богемиялық өмір салты Монмартр кабарелерінде жаңаша сәнге ие болды. Опера Гарнье сияқты ірі қоғамдық ғимараттар арт-нуво стиліндегі интерьер дизайнына үлкен кеңістіктерді арнады. 19 ғасырдың ортасынан бастап теміржол Еуропаның барлық ірі қалаларын Биарриц, Довиль, Виши, Аршахон және Француз Ривьерасы сияқты шипажай қалаларымен байланыстырды. Вагондары бірінші және екінші сыныпқа қатаң бөлінді, бірақ аса байлар жеке теміржол вагондарын тапсыра бастады, өйткені эксклюзивтілік және көрсету сән-салтанаттың маңызды белгісі болды.

Саясат

Франко-Прус соғысы мен Бірінші дүниежүзілік соғыс арасындағы жылдар Батыс және Орталық Еуропадағы ерекше саяси тұрақтылықпен ерекшеленді. 1871 жылы Францияның Эльзас-Лотарингияны Германияға жоғалтуы салдарынан Франция мен Германия арасындағы шиеленіс сақталғанымен, бірқатар дипломатиялық конференциялар жалпы бейбітшілікке қауіп төндіретін дауларды реттеуге мүкіндік берді: 1878 жылғы Берлин конгресі, 1884 жылғы Берлин конго конференциясы және 1906 жылғы Алжисирас конференциясы. Шындығында, Белль Эпок кезеңінде көптеген еуропалықтар үшін ұлттық ерекшеліктерден гөрі трансұлттық, сыныптық байланыстар маңыздырақ болды, әсіресе аристократтар арасында. Жоғары сынып өкілі Батыс Еуропаның көп бөлігіне паспортсыз саяхаттай алатын және тіпті минималды бюрократиялық шектеулермен шетелде тұра алатын. Бірінші дүниежүзілік соғыс, жаппай көлік құралдарының пайда болуы, сауаттылықтың таралуы және азаматтық мәселелер бұл жағдайды өзгертті. Белль Эпок кезеңінде арзан еңбекке қол жеткізуді қамтамасыз ететін сыныптық құрылым қалыптасқан. Париж метрополитені жұмысшы халықты, соның ішінде қаланың бай орталықтарында тұрмайтын қызметшілерді тасымалдау үшін омнибустар мен трамвайлармен бірге жұмыс істеді. Бұл қатынастың салдарынан қала маңындағы аудандар пайда болды, бұл жұмысшы және жоғарғы сынып аудандарын үлкен қашықтықтармен бөлуге мүмкіндік берді. Сонымен қатар, халықаралық жұмысшы қозғалысы қайта ұйымдастырылып, Белль Эпок эпохасын қолдаған сыныптар арасында жалпы еуропалық, сыныптық бірегейлікті нығайтты. Ең танымал трансұлттық социалистік ұйым – Екінші Интернационал. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі кезеңде әртүрлі анархистер белсенділік танытты. Саяси кісі өлтірулер мен кісі өлтіру әрекеттері Францияда (Ресейден айырмашылығы) сирек болғанымен, бірнеше ерекше жағдайлар болды, соның ішінде 1894 жылы президент Мари Франсуа Сади Карноның қазасы. 1893 жылы Франция депутаттар палатасында бомба жарылып, жарақат алғандар болды, бірақ қаза болған жоқ. 1894 жылы Эмиль Генри жасаған бейбіт тұрғындарға қарсы терроризм актісінде кафедегі клиент қаза тауып, бірнеше адам жарақаттанды. Франция Белль Эпок кезеңінде ішкі саяси тұрақтылықты сақтады. Президент Феликс Фоурдің билікте болған кезде күтпеген өлімі елді таңқалдырды, бірақ үкіметке тұрақсыздық әкелмеді. Осы кезеңде ел алдындағы ең маңызды саяси мәселе – Дрейфус ісі болды. Капитан Альфред Дрейфус француз үкіметінің шенеуніктері жасаған жалған дәлелдер негізінде елге опасыздық жасады деп айыпталып сотталды. Дрейфусқа қатысты антисемитизм, сондай-ақ француз қоғамындағы осы құбылысқа төзімділік, даудың және одан кейін өткен сот процестерінің орталық мәселесі болды. Дрейфус ісіне байланысты қоғамдық пікірталас белгілі жазушы Эмиль Золаның газеттерге жіберген "Жаксуз!" атты ашық хатынан кейін қызу күшейді, онда ол үкіметтегі жемқорлықты және француз антисемитизмін айыптады. Дрейфус ісі бірнеше жыл бойы француз халқының қызығушылығын тудырды және газеттерде кеңінен жарияланды. Еуропалық саясатта режимдердің өзгеруі өте сирек болды, ерекше жағдай – 1910 жылы Португалияда болған республикалық төңкеріс. Алайда, көптеген елдерде жұмысшы сыныбының социалистік партиялары, буржуазиялық либералдық партиялар және жер иеленушілер немесе аристократиялық консервативтік партиялар арасындағы шиеленіс күшейді және осы дәуірдегі еуропалық саясаттың тыныш сыртқы көрінісі терең саяси тұрақсыздықты жасырғаны айтылды. Шындығында, 1897 және 1914 жылдар аралығында милитаризм мен халықаралық шиеленіс күрт өсті, ал соғысқа дейінгі жылдар Еуропадағы жалпы қарулану жарысымен ерекшеленді. Бұған қоса, бұл дәуір жаңа империализм деп аталатын үлкен шетелдік отаршылдық кезеңі болды. Осы империялық кеңеюдің ең танымал бөлігі – Африка үшін күрес.

Қақтығыстар мен соғыстар

Ұлы державалардың көпшілігі (соның ішінде Бельгия, Нидерланды немесе Дания сияқты кішігірім мемлекеттер) империализмге қатысып, Африка мен Азияда, әсіресе теңіз арқылы өтетін өз империяларын құрды. Көптеген төңкерістер, азаматтық соғыстар мен отарлық көтерілістер болғанымен, ең танымалдары: Франко-прусс соғысы (1870–1871), Ресей-Түрік соғысы (1877–1878), Тынық мұхиты соғысы (1879–1884), екі Бур соғысы (1880–1881 және 1899–1902), Бірінші Қытай-жапон соғысы (1894–1895), Бірінші Итальян-Эфиопия соғысы (1895–1896), Грек-Түрік соғысы (1897), Испан-Америка соғысы (1898), Филиппин-Америка соғысы (1899–1902), Ресей-жапон соғысы (1905) және Итальян-Түрік соғысы (1911–1912). Бірінші Балқан соғысы (1912–1913) және Екінші Балқан соғысы (1913) Бірінші дүниежүзілік соғыстың (1914–1918) кіріспесі саналады. Бірінші дүниежүзілік соғыстың өндірістік деңгейдегі материалдық және адамдық шығындары Белль Эпок эпохасының аяқталуын білдірді. Сонымен қатар, 1890 жылғы британдық ультиматум, Фашода оқиғасы (1898), Бірінші Марокко дағдарысы (1905–1906) және Екінші Марокко дағдарысы (1911) сияқты әлемдік соғыстарға ұштауға болатын маңызды дипломатиялық қақтығыстар болды.

Ғылым мен технология

Белль-эпока – Еуропа және жалпы әлемдегі ғылыми және технологиялық үлкен дамулардың дәуірі болды. Осы дәуірде кеңінен таралған Екінші өнеркәсіптік революцияның өнертабыстарының ішінде, жаңа әсем үлгілердегі жеңіл, шусыз кареталар жетілді, олар дәуір соңында автомобильмен алмастырылды. Алғашқы он жыл бойы автомобиль – жақсы жағдайдағы адамдар үшін сәнді тәжірибе болды. Француздық автомобиль өндірушілер, мысалы, Peugeot, карета жасаудағы пионерлер еді. Эдуард Мишлен 1890 жылдары велосипедтер мен автомобильдер үшін алынып-қойылатын пневматикалық шиналарды ойлап тапты. Скутер мен мопед те Белль-эпоканың өнертабысы. Француз өнертапқыштарының бірнешесі қазіргі қоғамға ұзақ әсер ететін өнімдерге патент алды. Телефон телеграфқа қосылғаннан кейін, жылдам байланыс құралы ретінде француз өнертапқышы Эдуард Белен Белинографты немесе сым арқылы фотосуретті телефонмен жіберу үшін жасады. Газ шамдары электр шамдарымен ауыстырыла бастады, ал неон шамдары Францияда ойлап табылды. Франция ерте кино технологиясының жетекшісі болды. Кинематографты Францияда Леон Були ойлап тапты, ал әлемдегі алғашқы кино көрсетулерін өткізген ағайынды Огюст және Луи Люмьер пайдаланды. Люмьер ағайындылары кинематографияда көптеген жаңалықтар жасады. Осы дәуірде қозғалыс суреттері жасалды, бірақ олар Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін ғана кеңінен таралды. Әуе кемесі әлі де қызықты тәжірибе болғанымен, Франция авиация саласында жетекші болды. Франция 1910 жылы әлемдегі алғашқы ұлттық әуе күштерін құрды. Екі француз өнертапқышы Луи Бреге мен Поль Корню 1907 жылы алғашқы ұшатын тікұшақтарды тәжірибелеп көрді. Анри Беккерель 1896 жылы фосфоресцентті материалдармен жұмыс істеген кезде радиоактивтілікті ашты. Оның жұмысы 1857 жылы Абель Ниепс де Сен-Виктордың уран тұздарына қатысты бұрынғы байқауларын растады және түсіндірді. Осы дәуірде биологтар мен дәрігерлер аурудың микробтық теориясын түсіне бастады және бактериология саласы құрылды. Луи Пастер осы уақытта Францияның ең танымал ғалымы болды. Пастер пастеризацияны және құтыру ауруына қарсы вакцинаны жасады. Математик және физик Анри Пуанкаре таза және қолданбалы математикаға маңызды үлес қосты, сондай-ақ математикалық және ғылыми тақырыптар бойынша көпшілікке арналған кітаптар жариялады. Мари Склодовская Кюри Францияда жұмыс істеді, 1903 жылы физика саласындағы Нобель сыйлығын, ал 1911 жылы химия саласындағы Нобель сыйлығын жеңіп алды. Физик Габриэль Липпманн бүгінге дейін қолданылып келе жатқан интегралды бейнелеуді ойлап тапты.

Өнер және әдебиет

1890 жылы Винсент ван Гог қайтыс болды. 1890-жылдары оның суреттері өмірінде мойындалмаған құрметті алдымен басқа суретшілер арасында, содан кейін біртіндеп көпшілік арасында тапты. Импрессионистердің идеалдарына қарсы реакциялар Белль Эпока кезінде Париждегі бейнелеу өнерін сипаттады. Париждегі импрессионисттік қозғалыстар арасында Наби, Салон де ла Роза + Круа, Символизм қозғалысы (өлең, музыка және бейнелеу өнерінде), Фаувизм және ерте Модернизм болды. 1900-1914 жылдар аралығында экспрессионизм Париж мен Венада көптеген суретшілерді қамтыды. Кубизм мен Абстракцияның алғашқы туындылары көрмеге қойылды. Шетелдік ықпал Парижде де қатты сезілді. Париждегі ресми өнер мектебі, Эколь де Бьюкс Артс, жапон графикасының көрмесін өткізді, ол графикалық дизайнға, әсіресе плакаттарға және кітап иллюстрациясына деген көзқарасты өзгертті (Обри Бердслиге ұқсас көрменің әсері тиді, ол 1890 жылдары Парижге барған кезде). Африка тайпаларының өнерінің экспонаттары XX ғасырдың басында Париж суретшілерінің қиялын оятты. Арт-нуво – бұл сол кезеңнен шыққан ең танымал өнер қозғалысы. Бұл негізінен сәндік стиль (Орталық Еуропадағы Югендстиль), оның қисық сызықты формаларымен сипатталады және табиғаттан шабыт алған мотивтер 1890 жылдардың ортасынан бастап танымал болды және Еуропаның көп бөлігінде прогрессивті дизайнда басым болды. Оның Париждегі қоғамдық өнерде, мысалы Гектор Гимардың Париж метро станцияларында қолданылуы оны қаламен байланыстырды. Белль Эпока кезінде Париждегі көрнекті суретшілер арасында Одилон Редон, Густав Моро, Морис Денис, Пьер Боннар, Эдуард Вуйлар, Пол Гоген, Анри Матисс, Эмиль Бернар, Анри Руссо, Анри де Тулуз Лотрек (оның өлімінен кейін беделі айтарлықтай жақсарды), Джузеппе Амизани және жас Пабло Пикассо сияқты суретшілер болды. Скульптураның қазіргі заманғы түрлері де, Париждің тумасы Огюст Роденнің шығармалары сияқты, басымдықты иеленіп кетті. Суретшіліктің Импрессионизмі Белль-эпокадан бұрын басталғанымен, ол бастапқыда Академия мақұлдаған реалистік және бейнелеу өнеріне дағдыланған жұртшылықтың күмәнмен қарауына түсті. 1890 жылы Моне «Ауылшалар» сериясын бастады. 1860 жылдары көркемдік авангард деп саналған Импрессионизм Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін ғана кеңінен танылды. Париждегі өнер академиясымен байланысты академиялық сурет салу стилі Париждегі жұртшылық арасында ең құрметке ие стиль болып қалды. Белль-эпока жұртшылығына тартылған суретшілер қатарына Уильям Адольф Бугеро, ағылшын Прерафаэлиттердің Джон Уильям Уотерхаус және Лорд Лейтон мен оның романдық көріністерді суреттеулері кіреді. Барбизон мектебінің plein air суретшілерін көбірек прогрессивті талғамдар қамқорлады. Бұл суретшілер Прерафаэлиттермен байланыста болды, олар эстетикалық ойлы «Жандар» ұрпағын рухтандырды. Арт-нуво стиліне тән көптеген үлгілер Франция, Германия, Бельгия, Испания, Австрия (Вена сецессиясы), Венгрия, Богемия, Сербия және Латвияда салынды. Көп ұзамай ол бүкіл әлемге, соның ішінде Перу, Бразилия, Аргентина, Мексика және Құрама Штаттарға тарады. Еуропа әдебиеті Белль Эпока кезінде үлкен өзгерістерге ұшырады. Әдеби реализм мен натурализм жаңа биіктіктерге жетті. Француздық реалистік немесе натуралистік жазушылардың ішіндегі ең танымалдары – Гю де Мопассан және Эмиль Зола. Реализм біртіндеп Модернизмге айналды, ол 1890 жылдары пайда болды және Belle Epoque соңғы жылдары және соғыс аралығындағы жылдары Еуропа әдебиетінде басым болды. «Жоғалған уақытты іздеу» атты классикалық романды 1909 жылы Марсель Пруст бастады, ол Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін жарық көрді. Неміс жазушысы Томас Маннның «Венециядағы өлім» атты еңбегі 1912 жылы жарық көрді. Колетт Францияны жыныстық жағынан ашық Клаудин романдар сериясы және басқа да шығармаларымен таң қалдырды. 1880-ші жылдардың ортасында танымал болған Йорис Карл Гюйсманс Символизм мен Декадент қозғалысымен байланысты тақырыптар мен стильдермен тәжірибе жүргізуді жалғастырды, көбінесе оның «А ребоурс» кітабында. Андре Жид, Анатоль Франс, Ален Фурнье және Пол Бурже сол дәуірдегі ең танымал француз көркем әдебиет жазушыларының қатарында. Ақын-жыраулар арасында Шарль Бодлер сияқты Символистер алдыңғы қатарда болды. Бодлердің «Күлектер» өлеңдер жинағы 1850 жылдары жарық көргенімен, ол келесі ұрпақ ақын-жазушыларға қатты әсер етті. Декадент қозғалысы париждіктерді таңғалдырды, Пауль Верлен және ең бастысы Артур Рембо Францияны…

Африка

Мысырда Исмаил Паша, Тевфик Паша және Аббас II Хелмидің билеу кезеңдерінде. Эфиопияда Йоханнес IV және Менелик II билеген кезде.

Америка

Аргентинада 80-ші жылдар ұрпағының кезеңімен. Бразилияда бұл Парагвай соғысының аяқталуымен, Педро II билігі тұсында басталды. Канадада бұл Канада Конфедерациясының басталуымен бірге болды. Чилиде ол Либералдық Республикамен бір уақытта өтті. Гондураста бұл Либералдық реформамен бірге болды. Мексикада бұл кезең Порфириато деп белгілі болды. Перуде Аристократиялық Республика кезеңімен. АҚШ-та 1873 жылғы экономикалық дағдарыстан кейін "Алтын ғасыр" және "Прогрессивтік дәуір" деп аталатын кезең басталды. Уругвайда бұл кезең Батллизм деп танылды.

Азия

Қытайда Тунчжи, Гуансю және Пуйи билеуінің басталуымен. Кореяда Годжонг билеу кезінде. Жапонияда Мэйдзи билеу кезінде. Непалда Сурендра Бикрам-шах, Притви Бикрам-шах және Трибхуван Бикрам-шахтың билеуі басталды. Парсыда Насер әл-Дин Шах, Мозаффар ад-Дин Шах, Мұхаммед Әли Шах және Ахмад Шах билеу кезінде. Таиландта Чулалонгкорн билеуімен және Ваджиравудхтың билеуінің басталуымен. Түркияда Абдулазиз, Мурад V және Абдул Хамид II билеуінің басталуымен. Филиппинде 1898 жылдың 10 желтоқсанында Париж шартына қол қойылып, Испания Филиппинді АҚШ-қа өткізді.

Еуропа

Австрия-Мажарстанда Франц Иосиф I патшалық құрған кезде, Бельгияда Леопольд II және Альберт I патшалық құрған кезде. Болгарияда Фердинанд I патшалықтың басында, Данияда Кристиан IX және Фредерик VIII патшалық құрған кезде. Францияда Үшінші Француз Республикасы кезінде. Германияда Вильгельм I, Фридрих III және Вильгельм II патшалықтарының Вильгельминдік дәуірімен бірге өтті. Грекияда Георгий I патшалық құрған кезде. Италияда Виктор Эммануил II, Умберто I және Виктор Эммануил III патшалықтарының басталуымен. Люксембургте Адольф және Вильгельм IV патшалық құрған кезде. Черногорияда Николай I патшалықтың басында, Нидерландыда Вильгельм III және Вильгельмина патшалық құрған кезде. Португалияда Португалия Корольдігінің соңғы кезеңі мен Португалияның Бірінші Республикасы орнаған кезде. Румынияда Кароль I патшалық құрған кезде. Ресейде Александр II, Александр III патшалықтарынан бастап Николай II патшалықтың басында. Сербияда Петр I патшалық құрған кезде. Испанияда Альфонсо XII және Альфонсо XIII патшалық құрған кезде. Швеция-Норвегияда Оскар II патшалық құрған кезде. Швейцарияда 1848 жылдан бастап Швейцария Федерациялық Мемлекетінің құрылуымен бірге өтті. Ұлыбритания мен Ирландияның Біріккен Корольдігінде Виктория және Эдвард дәуірлерінде. Ватиканда Лев XIII папа патшалық құрған кезде және Пий X папа патшалықтың басында.

Океания

Австралияда ол Австралиядағы алтын асығу кезеңімен бірге болды. Гавайиде Луналило, Калакауа және Лилиуокалани билікке келген кезеңмен.