Кіріспе

Италиялық комедиант, актер, блогер және саясаткер (1948 жылы туған)

Джузеппе Пьеро "Беппе" Грилло (ˈbɛppe ˈɡrillo; 1948 жылдың 21 шілдесінде туған) – итальяндық комедиант, актер, блогер және саясаткер. Ол 2009 жылдан бастап Италияның Бес Жұлдызды Қозғалысы саяси партиясын (Джанроберто Касаледжиомен бірге) құрғандығы арқасында саясатқа қатысты. Грилло 2010 жылдары Еуропада туған популистік қозғалыстың ең белгілі бір мысалына айналды.

Ерте өмір және мансап

Грилло 1948 жылғы 21 шілдеде Лигурия аймағындағы Генуя қаласында дүниеге келген. Ол бухгалтер мамандығын оқыған, бірақ университетті бітірмеген. Мектепті бітірген соң, ол кездейсоқ түрде комедиялық актер болып, кастингте монолог орындады. Екі аптадан кейін оны итальяндық тележүргізуші Пиппо Баудо табады. Грилло 1977-1978 жылдары «Secondo Voi» атты әртүрлі бағдарламалар шоуына қатысты. 1979 жылы Энцо Трапанидің «Луна Парк» және «Фантастико» шоуларына қатысты. 1980 жылдары ол «Te la do io l'America» (1982, төрт бөлім) және «Te lo do io il Brasile» (1984, алты бөлім) шоуларында пайда болды, онда ол АҚШ және Бразилияға жасаған сапарлары туралы әңгімеледі. Бұл оның «Grillometro» (Гриллометр) деп аталатын, оның үшін арнайы дамытылған тағы бір шоудың басты кейіпкері ретінде пайда болуына әкелді. 1986 жылы ол бір йогурт брендінің жүлделі жарнамаларында ойнады. Ұзақ өтпей оның өнернамаларында кейбір итальяндық саясаткерлерді қынжырлатқан саяси сатира элементтері пайда болды. 1986 жылы сенбі кешкі «Fantastico 7» телешоуында ол Қытай Халық Республикасына (ҚХР) сапары барысында Италияның Социалистік партиясына және оның басшысы Беттино Краксиге, сол кезде Италияның премьер-министріне шабуыл жасады. Осының салдарынан Грилло мемлекеттік телеарналардан де-факто қуылды.

Теледидардан қуғын-сүргін

1990 жылдардың басынан бастап Гриллоның теледидардағы өнер көрсетулері сирек болды; Марк Франчеттидің сөзінше, саясаткерлер оның әзілдеріне ашуланып, ренжіді. 1993 жылы оның бір шоуы RAI арнасында тікелей эфирде көрсетілгенде, рекордтық 15 миллион көрерменді қамтыды. Грилло мемлекеттік телеарна RAI-ды "партияларды мемлекеттік қаржыландыру" деп айыптайды, олар оны өздерінің үгіт-насихат мұқтаждары үшін пайдаланады. Грилло Италия Социалистік партиясын да сынады, бұл 1980-жылдардың ортасынан кейін теледидардағы өнер көрсетулерінің азаюына тікелей себеп болды. 1990 жылдардың басында Грилло анти-қанағаттандырылмайтын комедиясымен және мемлекеттік саясатты сынауымен танылды. 2015 жылдың тамызына дейін Грилло Италияда және шетелде сахнада өнер көрсетіп келді. Оның тақырыптары энергияны қолдану, саяси және корпоративтік жемқорлық, қаржы, сөз бостандығы, бала еңбегі, жаһандану және технологияны қамтыды.

Блог және веб-қанығушылық

Басқа бір мүмкіндік іздеген Грилло ақырында интернетке жүз бұрды. Бұл Гриллоның Джаноберто Касаледжио атты шағын интернет-фирманың басшысымен танысуымен басталды. Ол beppegrillo сайты арқылы өзінің ықпалын кең аудиторияға таратып, сайт 2005 жылдың қаңтар айында іске қосылғаннан кейін кеңейтті. Интернет, балама БАҚ ретінде қарастырылды, ол негізгі ақпарат құралдарының көзқарасына қарсы болды. Сондықтан Грилло Италияның негізгі БАҚ-тарына көңілі толмаған көптеген жақтастарды таба алды. Уақыт өте келе, ол физикалық орнынан гөрі, "Бес Жұлдыз Қозғалысының" штаб-пәтері және оның негізгі орталығы ретінде таныла бастады. Іске қосылғаннан кейін бір жыл өткен соң, Time журналы оны бүгінгі күнге дейін ең ықпалды веб-сайттардың бірі деп мойындады, бұл Гриллоның табыстарын одан да айқын көрсетті. Веб-сайт Гриллоның саяси ұстанымдарын және оған қатысты кез келген саяси тақырыптарды талқылау үшін де пайдаланылды. 2014 жылға қарай, Грилло итальян, ағылшын және жапон тілдерінде күнделікті жаңартылатын блог жүргізді. Technorati мәліметтері бойынша, блог әлемдегі ең көп талданған 10 блогтың қатарына кіреді. 2008 жылы The Guardian газеті Гриллоның блогын әлемдегі ең ықпалды блогтардың бірі деп атады. Ол Антонио Ди Пьетро (Италияның бұрынғы инфрақұрылым министрі), Фаусто Бертинотти (Италия депутаттар палатасының бұрынғы төрағасы), Ренцо Пиано және Дарио Фо, Джозеф Э. Стиглиц, Далай-лама және Мұхаммед Юнус сияқты Нобель сыйлығының лауреаттарынан да хаттар алатын. Грилло Италия саясатына белсенді түрде қатысқан сайын, оның блогының саяси хабарларды таратуы, вебтің тікелей демократия және әділ қоғам үшін жаңа мүмкіндіктердің жаршысы ретіндегі рөлін күшейтіп, Гриллоны Италиядағы цифрлық утопизмнің жетекші насильшісіне айналдырды. 2017 жылдың желтоқсан ортасына қарай, блогтың ағылшын және жапон тілдеріндегі нұсқалары тоқтатылған сияқты. Ағылшын тіліндегі соңғы жазба 2015 жылдың қарашасына, ал жапон тіліндегі соңғы жазба 2011 жылдың қазан айына жатады. Дегенмен, итальян тіліндегі нұсқа күнделікті жаңартыла береді. Грилло өзінің блогында және әлеуметтік желілерде барлық азаматтарға арналған негізгі кіріс туралы жазды.

Белсенділік

2005 жылдың 1 қыркүйегінде Грилло өзінің блогының оқырмандарынан түскен ақшаға Италияның "La Repubblica" газетінде толық беттік жарнама сатып алып, онда Италия Банкінің сол кездегі басшысы Антонио Фационы Антонвенета банктік дауына байланысты отставкаға кеткенін талап етті. 2005 жылдың қазан айында Time журналы оны сыбайлас жемқорлық пен қаржылық жанжалдарға қарсы күресі үшін "Еуропаның 2005 жылғы батырларының" бірі деп таңдады. 2005 жылдың 22 қарашасында Грилло International Herald Tribune газетінде жариялаған мәлімлемесінде Италия парламентінің мүшелері қылмыс үшін сотталған азаматтарды, тіпті итальяндық жүйедегі үш сатының біріншісінде де, өкілдік етуі тиіс емес екенін айтты. Ол блогында Италия парламентінің мүшелерінің барлық үш сатыда сотталғандарының тізімін үнемі жаңартып отырады. 2007 жылдың 26 шілдесінде Гриллоға Брюссельдегі Еуропалық парламент мүшелері алдында сөйлеуге рұқсат берілді, онда ол итальян саясатының жағдайына назар салды.

V қозғалысы

Грилло бірнеше ұлттық және халықаралық саяси науқандарды басқарды. 2007 жылдың 8 қыркүйегінде ол Италияда "V Day мерекесін" ұйымдастырды; "V" әрпі "ешуге" деген мағынаны білдірді. Митинг барысында жемқорлық, салықтан қашу және кісі өлтіруге көмектесу сияқты қылмыстар үшін сотталған 24 итальяндық саясаткердің есімдері көрсетілді. Бұл митингке 2 миллионнан астам италиялық қатысты. Ол митингті итальяндықтарды қылмыстық істер бойынша сотталған итальян парламент мүшелерін қызметтен шеттету үшін "Халықтық бастама туралы заң жобасын" қабылдауға шақыратын петицияға қол қоюға үндеу үшін де пайдаланды. Интернет зерттеушілері Альберто Пепе мен Корина Ди Дженнароның сөзіне сүйенсек, V-Day Италияда блогтар мен әлеуметтік желілер арқылы дамытылған және насихатталған алғашқы саяси демонстрация болды. Екінші V Day 2008 жылдың 25 сәуірінде Туринде, Сан-Карло алаңында өтті, ол итальян баспасөзіне және үкіметтен алатын қаржылық қолдауына арналған. Грилло итальян баспасөзін еркіндіксіздігі үшін, Умберто Веронезиді өрт сөндіру станцияларын қолдағаны үшін, Италиядағы НАТО базаларын, саясаткерлерді (Силвио Берлускони жақында қайта сайланды) және Retequattro телеарнасын Europa 7 телеарнасына бөлінген жиіліктерді сақтап қалғаны үшін қатты сынады.

2008 жылдың тамызында Грилло Австралия хабар тарату корпорациясының халықаралық істер бағдарламасы "Шет ел тілшісінде" жарияланды. "Клоун патшасы" деген тақырыптағы баяндамада Гриллоның өмірі, саяси белсенділігі, V-Day науқаны және интернетті саяси құрал ретінде пайдалануы туралы айтылды.

Бес жұлдызды қозғалысы

2010 жылы ол адалдық пен тікелей демократия туралы идеалдарын Интернет арқылы насихаттау үшін «Бес жұлдызды қозғалыс» Movimento 5 Stelle саяси қозғалысын құрды. 2010 жылғы аймақтық сайлауда қозғалыстың сайлауға қатысу мүмкіндігі пайда болды, нәтижесінде төрт аймақтық кеңесші сайланды. 2012 жылғы жергілікті сайлауда партия одан әрі табысқа жетіп, барлық дауыстар бойынша үшінші орынды иеленді және Парма қаласының мэрін сайлауда жеңіске жетті. 2013 жылғы жалпы сайлауда M5S 25,5% дауыс жинады, бұл Депутаттар палатасында екінші ең танымал көрсеткіш болды, бірақ коалиция құрған партияларға артықшылық берген сайлау жүйесіне байланысты 630 депутаттың ішінде бар болғаны 109-ын ғана алды. Еуропалық парламентте M5S «Еркіндік пен тікелей демократия Еуропасы» (EFDD) тобының құрамына кіреді. 2014 жылы Грилло Италияның Еуроаймаққа мүшелігін анықтау үшін референдум өткізуге қол жинауға тырысатынын жариялады, мақсаты төрт миллион қол жинау еді. Ол шамамен 200 мың қол жинады, ал қажетті ең төменгі көрсеткіш 500 мың болса да, жоба сәтсіз аяқталғанына қарамастан, ол жобасын жалғастыратынын мәлімдеді. 2018 жылдың маусым айында Грилло өз блогында Италия Сенатының мүшелерін жеребе арқылы таңдауды және мүмкін болатын жағдайда сайлауды толығымен жеребемен алмастыруды ұсынды.

Құқықтық мәселелер

1981 жылдың 7 желтоқсанында Грилло Лимон-Пьемонтеден Колле-ди-Тендаға дейінгі, азаматтарға тыйым салынған әскери жолда келе жатып Chevrolet K5 Blazer көлігін басқаруды жоғалтты. Франция шекарасына жақын, "Квота 1400" орналасқан жерден 6 шақырымдай жерде көлік мұзға түсіп, 80 метрлік тік құламаға құлап кетті. Көлікте Грилломен бірге төрт женоалық досы болды, олармен ол Таза ұғым күнін өткізіп жатқан еді. Грилло көлік құламастан бұрын жолаушылар бөлімінен шығып, дүрбелеңде көмек шақырды. Көлікте болған үш досы қаза тапты: 45 және 33 жастағы Ренцо Гиберти мен Россана Квартапель және олардың 9 жасар ұлы Франческо. 1985 жылдың 14 наурызында Грилло қазақорлық жасағаны үшін кінәлі деп танылды. 2003 жылы ол Рита Леви-Монтальчинидің қарсы шағымдануына байланысты туындаған қорлау ісін шешті. Бір шоу барысында Беппе Грилло 1986 жылғы Физиология және медицина саласындағы Нобель сыйлығының 94 жастағы иегері, Италияның өмір бойына сенаторы (2001–2012) "қарт тоғысы" деп атады. Италиялық судьялар Parmalat ісін тергеп жатқанда, ол әлемдегі ең ірі корпоративтік банкроттық скандалы болған осы іске куә ретінде шақырылды, себебі ол өзінің бір шоуында сүт өнімдерін өндіретін конгломераттың жақын арада құлайтынын болжаған еді. Сотталушылар оның бұл жайтты қалай білгенін сұрағанда, ол Parmalat-тың қаржылық қиындықтары осылай айқын болғандықтан, оларды көруге қабілетті кез келген адам көретінін, себебі компанияның есептеріне оңай қол жеткізілетінін айтты. 2012 жылы Грилло 2004 жылы итальяндық Internazionale журналында жарияланған мақаласында Fininvest компаниясын жамандады деген айып тақты. Рим апелляциялық сотының бірінші бөліміндегі судьялар 50 000 еуро көлемінде өтемақы белгіледі, сонымен қатар сот шығындарын да ескерді. 2013 жылдың қыркүйегінде ол Асти қаласының бұрынғы мэрі және Forza Italia партиясының парламентарийі Джорджио Гальвагноны жамандағаны үшін сотталды. 2003 жылы Грилло Гальвагноны Астидегі Альфери театрында өткен қойылым кезінде "пара алушы" деп атаған еді. Грилло Гальвагноға 2003 жылдан бастап 25 000 еуро және үстеме ақы төлеуге міндетті болды, сонымен қатар сот шығындарын да өтеуге тиіс еді. 2013 жылдың 12 желтоқсанында Генуя соты Гриллоны Демократиялық партияның қазынашысы Антонио Мисианиге жала жабу фактісі үшін бірінші инстанцияда кінәлі деп тапты. 2012 жылдың мамыр айында Грилло өзінің блогының бірінші бетіне PdL (Рокко Крими), PD (Антонио Мисиани) және UDC (Джузеппе Наро) партияларының басшыларының, сондай-ақ бұрынғы Lega Nord (Франческо Белсито) және The Daisy (Луиджи Лузи) партияларының суреттерін жинап, мозаика түрінде жариялады. Сот Мисианиге және Демократиялық партияға 5000 еуро көлемінде өтемақы төлеуді уақытша мойындады. 2015 жылдың 14 қыркүйегінде Асколи-Пичено соты Гриллоны Модена университетінің профессоры Франко Баттальяға қарсы ауыр жала жабуға кінәлі деп тапты, оған шартты жаза, 1250 еуро айыппұл және зардап шеккен тарапқа 50 000 еуро төлеу міндеттелді. Осы оқиғада Грилло өзін Нельсон Манделамен және Сандро Пертинимен салыстырды. 2017 жылдың 31 наурызында Грилло және Алессандро Ди Баттиста жала жабу бойынша полиция хабарламасы негізінде тергеуге алынды, бұл хабарламаны Генуядағы M5S партиясының бұрынғы кандидат-мэрі Марика Кассиматис берген еді. 2017 жылдың 11 шілдесінде Анкона соты Гриллоны үшінші және жоғары сот инстанциясында профессор Франко Баттальяға қарсы жала жабу фактісі үшін 6000 еуро төлеуге, 50 000 еуро алдын ала төлеуге және 12 000 еуроға дейін өскен сот шығындарын өтеуге міндеттеді. Сонымен қатар, Грилло жылдар бойы үйлерді бұзу және басқа да қылмыстар жасағаны үшін бірнеше айыппұл мен сотталған. Мысалы, ол полиция қызметкерлерін саясаткерлерді қорғауды тоқтатуға шақырып, бағынбауға итермелеуге тырысқан.

Сын

Гриллоның өмір салты жиі сынға түседі. Әсіресе, сыншылар оны қоршаған ортаны қорғаушы ұстанымына қайшы келетін моторлы яхта мен Ferrari спорт машинасына ие болуы үшін айыптайды. Ол өзінің блогында екеуін де сатып алғанын, бірақ кейіннен олардан айырлғанын жазды. Грилло 2001 жылы Берлусконидің бірінші үкіметі берген салық кешірімінен пайдаланғаны үшін де сынға ұшырады, оған ол бұрын ашық қарсылық білдірген еді. Грилло V-күндігі демонстрациясында оның жеке пайдасы 500 евро ғана болғанын мәлімдеді. Грилло қылмыстық ізі бар итальян парламентінің мүшелеріне мемлекеттік қызметке жоламайтындықтарын ұсынды. Өйткені Грилло көлік апатынан адам өліміне себеп болды деп танылды, бұл Италия парламентіне автоматты түрде кіруді білдірмейді. Ол сондай-ақ депутаттардың үкіметтік өкілдік мерзімін екіге дейін шектеуді ұсынды, одан кейін олар қайтадан сайлауға түсе алмайды. Гриллоны сондай-ақ саясаткерлерге сыртқы мәселелер мен олардың жеке өміріне шабуыл жасайтын, бірақ тиімді балама ұсына алмайтын демагог деп сынап бағалайды. Мысалы, 2007 жылы стендап-комик Даниэле Латтацци MicroMega жаңалықтар журналының сайтында жарияланған ашық хатында оны сынады. Латтацци Гриллоны "демагог" және "популист" деп айыптап, оның сатира мен саясаттың бірін таңдауын ұсынды. 2013 жылдың наурызында Der Spiegel журналында жарияланған мақалада Грилло "Еуропадағы ең қауіпті адам" деп аталды, оның риторикасы демократияға қарсы деп сипатталды, оның күші реніштен туатыны айтылды және Грилло мен Бенито Муссолини арасындағы ұқсастықтарды көрсеткен британдық жазушы Николас Бурджесс Фарреллдің сөздері келтірілді.