Кіріспе
Франческо Маурицио Коссига (1985–1992 жылдары Италия Президенті) – итальяндық саясаткер. Христиан демократиясының мүшесі, ол 1979–1980 жылдары Италияның премьер-министрі, ал 1985–1992 жылдары Италия Президенті болды. Коссига Бірінші Италия Республикасының ең көрнекті және ықпалды саясаткерлерінің бірі саналады. Коссига бірнеше рет министр болып қызмет етті, ең бастысы – Италияның ішкі істер министрі. Ол осы лауазымда Италия полициясын, азаматтық қорғау және арнайы қызметтерді қайта құрылымдады. Қоғамдық наразылықтарға қатысты қатаң тәсілі үшін ол "темір министр" деп аталды және күшті тұлға ретінде сипатталды. Ол "Қызыл бригадалар" тобының Алдо Мороны ұрлап, өлтірген кезде қызметте болды және 1978 жылғы мамыр айында Алдо Мороның денесі табылғаннан кейін ішкі істер министрі қызметінен кетті. Коссига 1980 жылғы Болонья вокзалындағы жарылыс кезінде премьер-министр болды. Саяси мансабына дейін ол Сассари университетінде конституциялық құқық профессоры болған.
Francesco Maurizio Cossiga (; , ; 26 July 1928 – 17 August 2010) was an Italian politician. A member of Christian Democracy, he was prime minister of Italy from 1979 to 1980 and the president of Italy from 1985 to 1992. Cossiga is widely considered one of the most prominent and influential politicians of the First Italian Republic. Cossiga served as minister on several occasions, most notably as Italian Minister of the Interior. In that position he re structured the Italian police, civil protection and secret services. Due to his repressive approach to public protests, he was described as a strongman and labeled "Iron Minister". He was in office at the time of the kidnapping and murder of Aldo Moro by the Red Brigades, and resigned as the interior minister when Aldo Moro was found dead in May 1978. Cossiga was the prime minister during the 1980 Bologna station massacre. Before his political career, he was also a professor of constitutional law at the University of Sassari.
Ерте өмір
Франческо Коссига 1928 жылғы 26 шілдеде Сассариде республикалық және антифашистік орташа буржуазия отбасында дүниеге келді. Оның ата-анасы Джузеппе Коссига және Мария "Мариуччиа" Занфарино болды. Ол Энрико мен Джованни Берлингюер ағайындарының екінші туысы болды (олардың ата-анасы Марио Берлингюер және Мария "Мариуччиа" Лорига), себебі олардың аналарының әкелері, Антонио Занфарино мен Джованни Лорига, аналарының жағынан жартылай ағайынды болған. Оның тегі көбінесе (басақ екінші буынға түседі) деп айтылса да, түпнұсқалық айтылуы (басақ бірінші буынға түседі), итальян тіліндегі нұсқасы Сардиния және Сассари тілдерінде оның тегі "Корсика" дегенді білдіреді, бұл отбасының тегін көрсетеді. Он алты жасында ол Доменико Альберто Азуни классикалық лицейін үш жыл бұрын бітірді. Келесі жылы ол Христиан демократиясы партиясына қосылды, ал үш жылдан кейін, бар болғаны 19 жасында заң мамандығын бітіріп, Сассари университетінің құқық факультетінде конституциялық құқық профессоры болып жұмыс істей бастады. Университетте оқып жүрген кезінде ол Университет студенттерінің католик федерациясының (FUCI) мүшесі болды және аталған ұйымның Сассаридегі жетекшісі атанды.
Саяси мансабының басталуы
1958 жылғы жалпы сайлаудан кейін Коссига алғаш рет Кальяри–Сассари сайлау округінен депутаттар палатасына сайланды. 1966 жылдың ақпанында Олдо Моро үкіметінде Қорғаныс министрлігінің ең жас орынбасары болды. Осы қызметте ол екі жыл бұрын Италия президенті Антонио Сегни тапсырысымен жоспарланған итальян төңкерілісіне қатысты "Пиано соло" жоспарының салдарымен күресуге тиіс болды. 1974 жылдың қарашасынан 1976 жылдың ақпанына дейін Коссига Мороның төртінші үкіметінде Мемлекеттік басқару министрі қызметін атқарды.
Ішкі істер министрі
1976 жылғы 12 ақпанда Коссига премьер-министр Моро тарапынан Ішкі істер министрі болып тағайындалды. Өкіметтік қызметінде ол Италия полициясын, азаматтық қорғау қызметін және арнайы қызметтерді қайта құрылымдады. Коссига көбінесе күшті тұлға ретінде сипатталды және "темір министр" атанды. Сонымен қатар, оның қызмет кезеңінде оның тегі жиі "Коига" деп жазылып, СС символымен байланыстырылды.
1977 жылғы наразылықтар мен тәртіпсіздіктер
1977 жылы Болонья қаласында зорлық-зомбылыққа толы көше шайқастары болды. Атап айтқанда, 11 наурызда «Lotta Continua» ұйымының белсендісі Франческо Лоруссо, полиция қызметкерінің қолынан арқасынан атылып, қаза тапты (полиция қызметкері таратып жіберген кезде, мүмкін полиция атыпты), ол күні таңертең университетте «Қауымдастық пен азаттық» жаппай жиналысына қарсы наразылық білдіргендерді таратып жатқан болатын. Бұл оқиға екі күнге созылған қауіпсіздік күштерімен қақтығыстардың бастауы болды, бұл бүкіл Болонья қаласына әсер етті. Коссига университет аумағына және қаланың басқа да даулы жерлеріне бронетранспортты жіберіп, партизандық соғыс деп есептеген нәрсені басуға тырысты. Полициямен болған қақтығыстар салдарынан көптеген адамдар зардап шекті, оның ішінде оқиғаға қатысы жоқ жергілікті тұрғындар да болды. Студент Лоруссоның жерлеу рәсіміне жергілікті хатшы Эмилио Лонардо басқаратын «Жастар социалистік федерациясынан» басқа ешбір ескі солшыл партия қатыспады, бұл қозғалыс пен тарихи солшыл партиялар арасындағы үлкен айырмашылықты көрсетті. Туринде де қанды қақтығыстар мен шабуылдар орын алды. 1977 жылдың 1 қазанында, Италия әлеуметтік қозғалысы (MSI) штаб-пәтеріне жасалған шабуылдан кейін, «Lotta Continua» ұйымының белсенділерінің бір тобы оңшыл жастар жиі баратын «L'angelo azzurro» (Көк періште) атты қалалық барға жетті. Олар екі «Молотов коктейлін» лақтырып, саяси көзқарасы жоқ студент Роберто Кресценцио күйіп қайтыс болды. Қылмысты жасағандар анықталған жоқ. «Lotta Continua» жетекшісі Сильвио Виале оқиғаны «трагикалық апат» деп атады. Сол жылғы тәртіпсіздіктердің тағы бір бейкүнә құрбаны – Джорджан Маси, ол Римде ажырасу туралы референдумдағы жеңістің үшінші жылдығына арналған шара кезінде атылып өлтірілді, бұл шараны Радикалдық партия ұйымдастырған болатын. Қылмыстың кім жасағаны белгісіз болғандықтан, қозғалыс жауапкершілікті азаматтық киімдегі полиция қызметкерлеріне жүктеді, олар сол кезде қозғалыстың жастарындағы киім үлгісімен киінгендері есте қалды.
Алдо Мороны ұрлау
Коссига христиан-демократиялық көшбасшы Алдо Мороны марксистік-лениндік экстремистік солшыл террорлық топ – Қызыл бригадалар ұрлап, өлтірген кезде билікте болды. 1978 жылдың 16 наурызында, Джулио Андреотти басқаратын жаңа кабинет Италия Парламентінен сенімділік дауысын алуға тиіс болған күні, бұрынғы премьер-министр және сол кезде DC президенті Мороның машинасы Римдегі Виа Фани көшесінде Қызыл бригадалар террористерінің шабуылына ұшырады. Автоматты қару қолданып, террористер Мороның күзекшілерін (Мороның машинасынан екі карабинер және одан кейін келе жатқан машинадан үш полицей) өлтіріп, оны ұрлады. Коссига дереу екі «дағдарыс комитетін» құрды. Біріншісі – Коссиганың төрағалығымен техникалық-оперативтік саяси комитет, ал ол болмаған жағдайда – вице-министр Никола Леттьери. Басқа мүшелеріне Италия полиция күштерінің, карабинерлердің, Гвардия ди Финанцаның жоғары қолбасшылары, SISMI және SISDE (тиісінше Италияның әскери және азаматтық барлау қызметтері) директорлары, CESIS ұлттық хатшысы (жасырын ақпарат агенттігі), UCIGOS директоры және Рим полициясының префекті кірді. Екінші комитет – CESIS, SISDE, SISMI және SIOS (тағы бір әскери барлау қызметі) мүшелерін қамтитын ақпараттық комитет. Сонымен қатар, ресми емес үшінші комитет құрылды, ол ресми түрде ешқашан жиналған жоқ және «сарапшылар комитеті» (comitato di esperti) деп аталды. Оның бар екендігі 1981 жылы Италия Парламенті комиссиясының Моро ісі бойынша жүргізген тергеуі кезінде Коссиганың өзі мойындады. Алайда, ол комитеттің шешімдері мен қызметі туралы мәлімет бермеді. Бұл комитетке АҚШ Мемлекеттік департаментінің терроризмге қарсы бөлімінің психологы Стив Пиецзеник және танымал итальян криминологтары кірді. Кейін Пиецзеник комитетте өткен талқылаулар туралы көптеген ақпараттың жарияланғанын мәлімдеді және Коссиганы айыптады. Бірақ 1978 жылдың 9 мамырында Мороның денесі 55 күндік тұтқындықтан кейін Виа Каетанидегі Renault 4 машинасының багаж бөлімінен табылды. Осы уақыт ішінде Моро «Қызыл бригадалар» құрған «халық соты» деп аталатын органның саяси процесіне ұшырады, ал Италия үкіметінен тұтқындарды алмастыруды сұрады. Көптеген адамдардың пікірінше, Виа Каетанидегі машина DC және Италия Коммунистік партиясының (PCI) Римдегі бас кеңселерінің арасында орналасқан жоқ. Екі күннен кейін Коссига Ішкі істер министрі лауазымынан кетті. Моро тұтқынға алынған кезде жазған хаттарында Коссиганы айыптап, «оның қаны оның мойнына түседі» деп жазды.
Италияның премьер-министрі
Мороның қайтысынан және Коссиганың Ішкі істер министрі қызметінен кеткенінен кейін бір жыл өткен соң, ол Италияның премьер-министрі болып тағайындалды. Ол христиан демократтары, социалистер, демократиялық социалистер, республикашылар және либералдардан құралған үкіметтік коалицияны басқарды.
Болоньядағы қырғын
1980 жылы 2 тамызда Болоньяның орталық вокзалында болған, 85 адамның қаза болуына және 200-ден астам адамның жаралануына әкелген Болонья трагедиясы кезінде Коссига үкімет басшысы болды. Шабуылға қатысы бар екенін әрдайым жоққа шығарған неофашистік террористік ұйым «Қоралды революциялық ядро» (Nuclei Armati Rivoluzionari) кінәлі деп саналады; алайда, басқа теориялар да ұсынылды, әсіресе шиеленіс саясатымен байланысты. Франческо Коссига бастапқыда жарылыстың себебін жазатайым оқиға – станцияның жертөлесіндегі ескі қазандықтың жарылуы деп есептеді. Бірақ жарылыс орнынан жиналған дәлелдер бұл шабуылдың террористік акт екенін көрсетті. 3 тамыздағы «L'Unità» газеті (Коммунистік партияның газеті) шабуылға жауапкершілікті неофашистерге таңды. Кейіннен Сенаттағы арнайы мәжілісте Коссига шабуылдың артында неофашистер тұрғанын айтты: «Солшыл терроризм мемлекеттің өкілдері арқылы мемлекеттің жүрегіне шабуылдайды, ал қара терроризм үрей тудыратын және импульсивті реакцияларға итермелейтін қасіретті ұнатады». Кейін, 2004 жылғы БАҚ хабарларында, 2007 жылы қайта жарияланған мәліметтерге сәйкес, Коссига Митрохин комитетінің Ұлттық альянс бөлімінің жетекшісі Энцо Фрагалаға жолдаған хатында Джордж Хабаштің «Палестинаны азат ету халық фронты» және «Карлос Шакал» деп танылатын Илих Рамирес Санчестің тобының қатысуы мүмкін екенін айтты. Сонымен қатар, 2008 жылы Коссига BBC телеарнасына берген сұхбатында трагедияның қара терроризмге емес, Италиядағы палестиналық қарсылық топтарының «оқиғасына» байланысты екеніне сенетінін мәлімдеді. Ол сондай-ақ Франческа Мамбро мен Джузеппе Валерио Фиоравантитің (трагедияға кінәлі деп айыпталған екі неофашистік террорист) кінәсіздігіне сенімді екенін жеткізді. PFLP әрдайым жауапкершілікті жоққа шығарды.
Отставка
1980 жылдың қазан айында Италия Парламенті жылдық бюджеттік заң жобасын қабылдамағаннан кейін Коссига премьер-министр лауазымынан кетті. 1983 жылғы жалпы сайлаудан соң Коссига Италия Сенатының депутаты болды; 12 шілдеде ол Сенат Президенті болып сайланды.
Италия президенті
1985 жылғы президенттік сайлауда Коссига 977 дауыстан 752 дауыспен Италия президенті болып сайланды. Оның кандидатурасын христиандық демократия қолдады, бірақ оған коммунистер, социалистер, социал-демократтар, либералдар және республикашылдар да қолдау көрсетті. Бұл – Италия президенттік үміткерінің сайлаудың бірінші турында үштен екі көпшілік дауыспен жеңіске жеткен алғашқы жағдайы еді. 1985 жылдың 29 маусымында Сандро Пертинидің отставкасынан кейін ол уақытша қызметке кірісті, бірақ бірнеше күннен соң, 3 шілдеде ғана қызметке кірісті. Коссиганың президенттік мерзімі мемлекет басшысының көзқарасына байланысты екі кезеңге бөлінді. Алғашқы бес жылда Коссига Конституцияға сәйкес республикалық институттардың рөлін сақтап, дәстүрлі түрде өзінің міндеттерін орындады, бұл Республика Президентін мемлекеттік билік органдары арасындағы қатынастардағы төреші рөліне ие етеді.
"Ақ балта ұстайтын" президент
Президенттік қызметінің соңғы екі жылында Коссига Италияның саяси жүйесіне қатысты кейбір ерекше пікірлер білдіре бастады. Ол Италия партиялары, әсіресе христиан-демократтар мен коммунистер Берлин қабырғасының құлауы мен суық соғыстың аяқталуы салдарынан туған терең өзгерістерді ескеруі керек деп санайтын. Оның пікірінше, DC және PCI осы өзгерістерге күшті әсер етуі мүмкін еді, бірақ Коссига саяси партиялар мен институттар оны мойындаудан бас тартты деп есептеді. Осылайша, жиі провокациялық және уәжілі шектен тыс болған, сондай-ақ бұқаралық ақпарат құралдарында кеңінен жарияланған қақтығыстар мен саяси дау-дамайлар кезеңі басталды. Бұл мәлімдемелер көп ұзамай "esternazioni" немесе "пиконат" (шоқпар соққылары) деп аталды, көптеген адамдар оларды президентке лайықсыз және оның конституциялық өкілеттіктерінен тыс деп санайтын. Сонымен қатар, оның психикалық денсаулығына күмән туды, және Коссига "Мен шындықты айтқан жалған ақылсыз адаммын" деп мәлімдеуге мәжбүр болды. Президенттің мәлімдемелерінде сот жүйесінің артық саясаттануы және жаңадан қызметке келген жас судьялардың бірден Сицилия прокуратурасына мафиялық істерді жүргізуге жіберілгеніне қатысты айыптаулар да болды. Өзгерген көзқарасы үшін Коссига, Италия әлеуметтік қозғалысынан басқа, барлық партиялардан түрлі сынға ұшырады, ол "пиконаттарды" қорғап оның жанында тұрды. Ол, басқалармен қатар, MSI-ді конституциялық және демократиялық күш ретінде мойындаған алғашқы "тазалаушылардың" бірі болып есептеледі.
Гладионың аян болуы және отставкаға кетуі
Коссига мен премьер-министр Джулио Андреотти арасында шиеленіс туды. Бұл шиеленіс Андреотти "Гладио" деп аталатын ұйымның бар екенін жариялағанда күшейді, бұл ұйымның ресми мақсаты – жау тылында саботаж және партизандық соғыс арқылы болжамды кеңес басқындылығына тойтарыс беру болған. Коссига осы ұйымды құруға қатысқанын мойындады. Солшыл демократиялық партия (Коммунистік партияның жалғасы) импичмент процедурасын бастады (Италия президенттеріне тек мемлекетке опасыздық жасаған немесе Конституцияны құлатуға талпынған жағдайда ғана импичмент жариялануы мүмкін). Ол Парламентті тарату арқылы импичмент процедурасын тоқтатуға әрекет етумен қорқытса да, импичмент талабы ақырында қабылданбады. Коссига өкілеттік мерзімінің соңына екі ай қалғанда, 1992 жылғы 25 сәуірде отставкаға кетті. Президенттік лауазымындағы соңғы сөзінде ол: "Жастарға Отанын сүюді, ұлтын құрметтеуді, Республикаға қызмет етуді, бостандыққа және елімізге сенуді қалаймын" деді.
Төралқадан кейін
Италия Конституциясына сәйкес, президенттік лауазымынан кеткеннен кейін Коссига өмір бойына сенатор атанды, Парламенттің жоғарғы палатасындағы өзінен бұрынғы президенттерге қосылды және олармен бірге Италия Республикасының экс-президенті атағын бөлісті. 1997 жылдың 12 қаңтарында Коссига Миланнан Римге бағытталған жоғары жылдамдықты пойыз Пьяченца маңында рельстен шығып кеткен кезде апаттан зардаланбады. 1998 жылдың ақпан айында Коссига Демократиялық Республикалық Одақты (UDR) құрды, оны саяси орталық деп жариялады. UDR 1998 жылдың қазан айында Романо Проди үкіметінің сенімсіздік дауысынан кейін Массимо Д’Алема кабинетін қолдаған көпшіліктің маңызды бөлігі болды. Коссига Д’Алеманы қолдауының мақсаты – Италияда бұрынғы коммунистік лидерлерді премьер-министрлік лауазымынан шеттету дәстүрін тоқтату екенін мәлімдеді. 1999 жылы UDR таратылды және Коссига әскери істер комитетіндегі өкілдікпен Сенаторлық қызметіне қайта оралды. 2006 жылдың мамырында Коссига Продидің екінші үкіметін құруға қолдау көрсетті. Сол айда ол Оңтүстік Тироль аймағына референдум өткізуге мүмкіндік беретін заң жобасын ұсынды, онда жергілікті сайлаушылар Италия Республикасының құрамында қалу, тәуелсіздік алу немесе Австрияның құрамына қайта кіру мәселесін шеше алатын еді. 2006 жылдың 27 қарашасында ол өмір бойына сенаторлық лауазымынан кетті. Алайда, оның отставкасы 2007 жылдың 31 қаңтарында Сенаттың дауыс беруімен қабылданбады. 2008 жылдың мамырында Коссига Сильвио Берлускони үкіметін қолдады.
Өлім және мұра
Коссига 2010 жылғы 17 тамызда Агостино Джемелли поликлиникасында тыныс алу проблемаларынан қайтыс болды. Ол қайтыс болғаннан кейін Коссиганың қайтыс болған кезде лауазымда болған мемлекеттің төрт жоғары лауазымды тұлғасына – Республика Президенті Джорджио Наполитаноға, Сенат Төрағасы Ренато Шифаниға, Депутаттар Палатасы Төрағасы Джанфранко Финиге және Премьер-министр Сильвио Берлускониге – төрт хат жіберілді. Қосылу рәсімі оның туған қаласы Сассаридегі Сан-Джузеппе шіркеуінде өтті. Коссига Сассаридің қалалық зиратында, отбасылық мазарда, Италия Президенті Антонио Сегнидің қабірінен көп алшақ емес жерге жерленді. 2020 жылы Коссига Роза аралының тарихын баяндайтын «Роза аралы» фильмінде Лука Дела Бьянка сомдаған рөлінде бейнеленді.
Даулар
2000 жылы ол Жапония Гран-приінде Италияның ұлттық әнұраны орындалған кездегі мінез-құлқы үшін әлем чемпионы Майкл Шумахерді сынады. 2007 жылы Коссига 2001 жылғы 11 қыркүйектегі шабуылдарды жалған ту деп атады: «Америка мен Еуропаның барлық демократиялық айналымдары, әсіресе итальяндық солшыл орталықтағылар, қазір осы апатты шабуылды американдық ЦРУ мен Моссад сионистік әлемнің көмегімен жоспарлап, іске асырғанын біледі, бұл араб елдерін кінәлау және Батыс державаларын Ирак пен Ауғанстанға араласуға көндіру үшін жасалған». Алдыңғы жылы Коссига теориялық заговорларды қабылдамайтынын және «11 қыркүйек американдықтардың құйрық тігуінің нәтижесі деп ойлау ықтимал емес» деді. Коссига мәлімдемесінде итальяндық БАҚ-ты әжуалай сөйлеп, Осама бен Ладеннің «Әл-Қаида» тобы таратып, Сильвио Берлускониге қарсы қорқытулар жазылған видеотаспаның «Миландағы Mediaset студиясында түсірілді» және «Исламист Аль-Жазира телеарнасына» жіберілді деп мәлімдеді. Бұқаралық ақпарат құралдарының мәліметінше, видеотаспаның (іс жүзінде аудиотаспа) мақсаты – «Берлускониге деген ынтымақ толқынын» көтеру еді, ол сол кезде саяси қиындықтарға тап болған болатын. Коссига 1980 жылы барлық 81 жолаушысы қаза тапқан Itavia 870 рейсінің апатын француз әскери-теңіз күштерінің ұшағынан атылған зымырамен байланыстырды. 2013 жылдың 23 қаңтарында Италияның жоғарғы қылмыстық соты рейс француз әскери-теңіз ұшағынан атылған зымырамен құлатылғанына «мол» айғақтар бар деп шешті.
Құрметтер мен марапаттар
Республика Президенті ретінде Коссига Италия Республикасының Еңбек орденінің Басшысы (сонымен қатар, Үлкен шапқанмен Ұлы лента иегері) болды (1985 жылдың 3 шілдесінен 1992 жылдың 28 сәуіріне дейін), Италияның Әскери ордені, Италиялық ынтымақтастықтың Жұлдызы ордені, Еңбек ордені, Витторио Венето ордені және Италияның Қызыл Крестінің Еңбек орденінің Үлкен шапқан иегері. Ол басқа елдерден де наградалар мен құрметтер алды.