Кіріспе

Titterstone Clee Hill, кейде Titterstone Clee немесе Clee Hill деп аталады, – ағылшынның Шропшир графтығындағы көрнекті төбе. Оның ең биік нүктесі теңіз деңгейінен жоғары көтеріледі, сонымен қатар бұл ең жоғарыда орналасқан бастауыш мектеп. Таудың солтүстік-шығыс беткейінде Клиттон Сент-Мэри шағын ауылы орналасқан.

Геология

Төбе айналасындағы жерлерден биіктеп тұрады, себебі оның ерекше геологиялық құрылымы бар. Titterstone Clee және Clee Hill-ді жабатын магмалық тау жыныстары, көршілес шөгінді тау жыныстарына қарағанда эрозияға төзімдірек. Төменгі жазықтықтың көп бөлігі девон кезеңінің саз тастары мен құмтастарымен жабылып, Ескі қызыл құмтас ретінде біріккен. Бұл тізбектің ең жоғарғы бөлігі – Сент-Моганс формациясы. Солтүстік және батыс беткейлерінде ол шамамен шыңға дейін көтеріліп, содан кейін берік долерит табанымен жабылады. Осыған ұқсас, бірақ ірі және бөлек кірігу Clee Hill-ді оңтүстік жағынан шектейді. Ескі қызыл құмтас жергілікті жерде көміртекті әктаспен жабылады, оның құрамында Ортон әктасты формациясы және Төменгі әктасты шиыршықтар тобы бар. Бұл тау жыныстары Cleehill ауылының оңтүстігінде және Фарлоудың солтүстігінде иісті жартас түрінде кездеседі. Оның үстінде Корнбрук құмтасты формациясы орналасқан, ол Millstone Grit-тің жергілікті өкілі болып табылады және Cleehill ауылы мен Knowle арасындағы жер астында, сондай-ақ төбенің солтүстік-шығысында жатыр. Одан кейін Төменгі және Ортаңғы Көмір шараларының саз тастары, балшық тастары және құмтастары келеді, олар төбенің көп бөлігін құрайды, батысқа қарай Knowbury және солтүстік-шығысқа қарай Catherton Common астына дейін созылады. Онда бұрын пайдаланылған теңіз топырақтары мен көмір қабаттары бар. Олардың ең төменгі және кең таралған қабаты, Көмір шараларының базалық құмтасынан жоғары орналасқан, "Gutter Coal" деп аталады. Шалдың қара түсті долериті жергілікті тұрғындарда "Dhu Stone" деп аталады ("dhu" сөзі уэльс тіліндегі "du" сөзінен шыққан, ол "қара" дегенді білдіреді). Бұл оливин базальты, ол соңғысы шөгіп болғаннан кейін көп ұзамай Орта Вестфалия шөгінділерінің біртұтас емес қабаттарындағы құмтас қабаттары арасына кірген сияқты. Бұл төбелердің оңтүстік беткейлерінде ENE-WSW бағытында жарылым жүйесі өтеді. Солтүстікке қарай төмен түсетін Leinthall Earls жарылымы WSW бағытына, ал Titterstone Clee жарылымы ENE бағытына қарай созылады. Басқа ұсақ жарылымдар, олардың кейбіреулері аталған жарылымдарға тік бұрышпен келіп, тұнбалық қабаттарға да, кірген тау жыныстарына да әсер етеді. Шыңға жақын жерде "Giant's Chair" орналасқан – Девенс мұз дәуірінің суық кезеңдерінде пайда болған тас үйіндісі.

Тарих, карьерлер және жер пайдалану

Жотаның жанында қола дәуіріне қатысты тас қалдықтары бар, олар 4000 жылға дейін сонатын және бұл жотаның рәсімдік орын болғанын көрсетеді. Каменоломнялардың қазу жұмыстары салдарынан ішінара бұзылғанмен, Titterstone Clee-дің темір дәуіріндегі бекінісі немесе лагері, үлкен шекаралық қоршаулармен қоршалған, Браун Клидегілерге қарағанда жақсы сақталған. Бекіністің қабырғалары жер үйірмелерінен емес, тас блоктардан тұратыны да ерекше. Clee Hill – Hereford Mappa Mundi-де, Херефорд соборында сақталатын 13 ғасырлық әлем картасында көрсетілген сирек төбелердің бірі. Орта ғасырларда темір кені, ал кейін көмір өндірілді, әсіресе колодецтерден: жергілікті шахталар, солардың бірі қазір көлге айналған. Жылдар бойы Titterstone Clee-де долеритті өндіру үшін көптеген карьерлер ашылды. Clee Hill-дегі бір карьерден басқасының барлығы қазір тасталып кеткен. Ең үлкен карьерлердің биіктігі шамамен 30 метрге жетеді. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін бұл аймақ кең ауқымды карьерлер мен олармен байланысты жұмыстардың болуына байланысты өнеркәсіптік аймақ деп сипатталған. Бриджнорт және Лудлоу сияқты жерлерден адамдар карьерде жұмыс істеу үшін келді, ал Titterstone Clee-дегі Bedlam және Dhustone ауылдары карьер жұмысшылары үшін арнайы салынған. Бұл жерде бір кезде 2000-нан астам адам жұмыс істеген өнеркәсіптің құлаған қалдықтары бүгінде көрініс тапқан. Бұрынғы 3 футтік тар теміржолдың еңісі әлі де жотада көрінеді, ал вагондарды таспен толтырған үлкен бетонды құрылым қазіргі тұрақ орнының жанында сақталған. Жақын жерде, Clee Hill-дің беткейлерінде стандартты теміржолдың еңісі Cleehill ауылының үстінен карьерден алынған тасты экспорттауға мүмкіндік берді. Бұл теміржол инфрақұрылымы 1960 жылдардың басында тоқтатылғанға дейін сақталды. Бұрын карьерлер көмір, отқа төзімді саз және әк тас үшін де (әлдеқайда кішкентай көлемде) пайдаланылған. 20 ғасырдың басында Clee Hill-дің шығыс жағында тағы бір ірі карьер (Magpie Quarry) ашылды және тасты Деттон Фордтағы теміржолға шығысқа қарай тасымалдау үшін әуе арқандары салынды. Сымдарды ұстап тұрған биік тіреулердің негіздері әлі де жотаға жақын, қазіргі радар күмбездеріне параллель. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, 1941 жылдың қыркүйегінде Titterstone Clee-де RAF Clee Hill деген атпен Корольдік әуе күштерінің базасы ретінде жасырынып, радар станциясы құрылды, онда 40-50 адам орналасты. Бастапқыда радар және радио байланыс тобы станция ішіндегі барақтарда тұрды, бұл қыста суық жағдайларға әкелді, бірақ 1956 жылдың қыркүйегінде экипажға Лудлоуда тұруға рұқсат берілгеннен кейін тұрғын үй ретінде пайдалану тоқтатылды. Кейіннен ұшу лейтенанты басқарған станция 1957 жылдың қыркүйегінде таратылып, жабылды. Алайда ол 1964 жылы Азаматтық авиация басқармасының бақылауымен қайта іске қосылды. Қазіргі уақытта жота басында бірнеше радар күмбездері мен мұнаралар жұмыс істейді. Радарлардың ең үлкені Ұлттық әуе қозғалысы қызметінің (NATS) радар желісінің бөлігі болып табылады және Ұлыбритания әуе кеңістігінің 30 бір-бірімен жапсарлас аймақтарының бірін қамтиды. Titterstone Clee-дегі радар 100 миль радиустағы барлық ұшақтарды бақылайды. Екі станцияның кішісі - бүкіл елдегі 16 метеорологиялық радар станциясының бөлігі, бұл бұлт жауын-шашынын (жаңбырды) анықтау үшін қолданылады. Күмбездер мен мачталар жергілікті жерлерде жақсы танымал, олардың бірін "гольф добы" деп атайды. Clee Hill ауылының артында карьер жұмыстары әлі де жалғасуда. Карьер жұмыстары 1980 жылдардың соңында, Titterstone Clee Dhustone карьері жабылып, 50 жылдан кейін қайта басталды. Карьердің негізгі ғимараттары A4117 жолынан көрінеді, бірақ шеберленген ландшафттық дизайнының арқасында көрінбейді. 20 ғасырлық триангуляциялық бағана жотаның ең жоғары нүктесін көрсетеді.

Қол жеткізу және демалыс

Titterstone Clee тауының жоғарғы бөлігі мен оның оңтүстігіндегі Clee Hill тауының ашық беткейлері 2000 жылғы Countryside and Rights of Way Act заңының талаптарына сәйкес "ашық аумақ" ретінде картаға түсірілді, соның арқасында жаяу жүргіншілерге тегін қолжетімді. Бұдан өзге, төбе маңындағы жабық егістік жерлер мен ашық жерлер арқылы жүретін тығыз жаяу жолдар мен ат жолдары бар. Олардың кейбіреулері A4117 Cleobury Mortimer – Ludlow тас жолына қосылады, ол Clee Hill Common тауының оңтүстік бөлігінен шығыстан батысқа қарай өтеді (ең жоғары нүктесінде теңіз деңгейінен 1250 фут (381 м) биіктікке жетеді), бірақ шағын қоғамдық жол таудың жоғарғы бөліктеріне дейін барады, онда тұрақ алаңдары орналасқан. Осылайша, Titterstone Clee тауы жаяу жүргіншілер мен пикникке шығушыларға танымал, бірақ Long Mynd сияқты жақын маңдағы тауларға қарағанда кем. Тобеден Shropshire Way жолы солтүстікке Brown Clee Hill тауына, оңтүстік-батысқа Ludlow қаласына және шығысқа Cleobury Mortimer қаласына дейін созылады. Тағы бір ұзақ қашықтықты жол – Jack Mytton Way – таудың солтүстік-шығыс жиегімен өтеді.

Халықтық мәдениетте

Титтерстоун Кли Эллис Питерстің "Мұздағы бойжеткен" романында орталық рөл атқарады. Титтерстоун Кли 2020 жылғы Assassin's Creed Valhalla видео ойынында, 9 ғасырдағы Англиядағы орын ретінде бейнеленген.