Кіріспе

Нигерияның оңтүстік бантоид тілі.

Тви – Нигерияның солтүстік-орталық аймағындағы бірнеше штатта, сондай-ақ Камерунда сөйленетін тіл. 2020 жылы 4,6 миллионнан астам адам осы тілде сөйлеген. Тви тілінде сөйлейтін ең көп адамдар Нигерияның Бенуэ штатында шоғырланған. Бұл тіл Нигерияның Плато, Тараба, Насарава, Крос-Ривер, Адамава, Кадуна және Абуджа штаттарында да кеңінен таралған. Тви тілі – оңтүстік бантоид тілдері тобындағы ең ірі тіл.

Географиялық таралуы

Тив тілі Нигерияның Беное, Насарава, Плато, Тараба, Кросс-Риверс, Адамава, Кадуна және Абужа штаттарында кеңінен таралған. Нигерияның басқа да аймақтарында тив тілінде сөйлейді.

Бениу штаты

Тарка, Макурди, Гвер Шығыс, Гвер Батыс, Укум, Лого, Коншиша, Гбоко, Кванде, Вандейкия, Кацина-Ала, Гума, Буруку және Ушонго аудандық басқару аймақтары.

Крос-Ривер штаты

Яла, Беквара, Обуду және Обанлику аудандық әкімдіктері.

Камерун

Камерунның оңтүстік-батыс шекарасында, Манью бөлімінде, Нигерия шекарасындағы Акваяның солтүстік-шығысында және Камерунның Иом тайпаларымен шекаралас 1700-ге жуық тив шаңырағы бар, онда шамамен 11 000 адам тұрады. Олардың бас билеушісі – Зәки Абаажул, оның қарауында тивтер мен улитсилер болады. Камерундық тивтер жақсы білім алған және ағылшын тілді Камерунды өз атамекендік жерлері деп санайды, ал аздаған бөлігі франкофондық аймақта тұрады. Олардың көпшілігі егіншілікпен айналысады, бірақ кейбіреулері мемлекеттік қызметте жұмыс істейді.

Диалектілері

Тивтің диалектілері жоқ. Тив тілінде сөйлейтін адамдар өздерінің барлық аумағында бір-бірін түсіне алады. Бірақ, Хайарев халқының кейбір сөздері басқалардан толыққанды түрде өзгеше. Дегенмен, әдемілер (акценттер) кездеседі.

Түсі

Тивтің үш негізгі тоны бар (көтерілу және түсуді жеке тондар ретінде есептегенде бес). Олар ең маңыздысы инфлекцияда қолданылады. Тив тіліне (дзва Тив) алғаш рет 1854 жылы Сера-Леонеден босатылған құлдар арқылы Коэль сіңірген. Джонстон (1919) оны Жартылай банту тілдерінің арасындағы ерекше тіл деп жіктеді, ал Талбот (1926) онымен келісті. Тивті тілдік тұрғыдан ең толық зерттеген Абрахам (1933) оны банту тілі деп жіктейді, оның лексикасы экой немесе басқа көрші тілдерге қарағанда Шығыс Африканың Ньянза банту тілдері тобына көбірек ұқсайды дейді. Малхербе (1933) Абрахаммен келісіп, Тивтің негізінен банту екенін айтады. Тивтің барлық материалдары оның жақында, шамамен 15 ғасырдың басында кеңейгенін көрсетеді.

Морфология

Тив тілінде тоғыз зат есім класы бар.