Антиетам өзені: АҚШ тарихындағы маңызды су жолы

Кіріспе

Антиэтам өзені (Antietam Creek) – АҚШ-тың Орталық Пенсильванияның оңтүстігі мен Мэриленд штатының батысында орналасқан Потомак өзенінің 41,7 миль (67 км) ұзындықтағы саласы. Бұл өзен Американдық Азамат соғысы кезіндегі Антиэтам шайқасының орталығы ретінде кеңінен танымал болды, және Хейгерстаун аймағында орналасқан.

География

Арал Пенсильвания штатының Франклин округінде, Антиэтам сағасының Батыс және Шығыс тармақтарының қосылған жерінде, Пенсильвания штатының Уэйнсборо қаласынан оңтүстікке қарай шамамен 4 км жерде пайда болады. Welty's Mill Bridge Пенсильвания штатының Франклин округіне қарасты Вашингтон қалашығындағы Кіші Антиэтамның Шығыс тармағын кесіп өтеді. Өзен шамамен 1 км қашықтыққа дейін ағып, Вашингтон округіне (Мэриленд штаты) енгеннен кейін оңтүстікке қарай иректеліп ағады және Шарпсбургтен оңтүстікке қарай Потомак өзеніне құяды, Вашингтоннан шамамен 80 км жоғарыда. Су жиналатын алабының ауданы 751 км² (290 шаршы миль) және Франклин округінің (106 км²) және Вашингтон округінің (185 км²) бөліктерін қамтиды. Пенсильваниядағы маңызды салалары – Шығыс және Батыс тармақтары, Ред Рун және Фоллс Крик. Мэрилендтегі маңызды салалары – Кіші Антиэтам, Бивер және Марш Рун. Су жиналатын алаптағы елді мекендерге Пенсильваниядағы Уэйнсборо, ал Мэрилендтегі Бунсборо, Фанкстаун, Хагерстаун, Маунт-Этна, Шарпсбург және Смитсбург жатады. Кем дегенде төрт сала Кіші Антиэтам деп аталады. Олардың бірі Мэриленд штатының Кедисвилл қаласында Антиэтамға құяды, екіншісі Лейтерсбург қаласының төменгі жағында орналасқан. Кіші Антиэтам атауы Пенсильваниядағы Шығыс және Батыс тармақтарына да қолданылады, ал Батыс тармағы тарихи тұрғыдан Кіші Антиэтамның негізгі саласы саналады. Тарихи және басқаша атаулары: Андидом, Андирттон, Ант еем, Антиктурн, Антиатум, Крукид Брук, Одиета және Ондиета. Өзен бойында 19 ғасырға дейін салынған, әлі де сақталған көптеген тас аркалы көпірлер бар, олардың ең танымалдарының бірі – Антиэтам ұлттық шайқас алаңындағы 38 метрлік (125 фут) Бернсайд көпірі. Өзен аузында 1862 жылдың 17 қыркүйегінде болған Антиэтам немесе Шарпсбург шайқасының маңызды географиялық нысаны болды. Бернсайд көпірі шайқастың орталық нүктесіне айналды, себебі генерал Амброуз Бернсайд басқаратын одақ әскерлері көпірді өзенге қарай биік жардан күзетіп тұрған конфедерат әскерлерінен басып алуға бірнеше рет тырысты. Шабақтың күні "Антиэтам өзенінің қызылға боялған күні" деп аталады, себебі мыңдаған одақ сарбаздарының қаны өзен суларымен араласты. Екі тарап та әскерлерінің шамамен төрттен бірін жоғалтты, бірақ генерал Макклеллан шабуылды жалғастырудан бас тартқандықтан, Ли Мэрилендтен шегінуге мәжбүр болды, бұл одақтың тактикалық жеңісіне әкелді.

The creek is formed in Franklin County, Pennsylvania, at the confluence of the West and East Branches of Antietam Creek, about 2.3 mile (4 km) south of Waynesboro, Pennsylvania. Welty's Mill Bridge crosses the East Branch of Little Antietam at Washington Township in Franklin County, Pennsylvania. The stream runs for about 0.5 mile (1 km) upon its entering Washington County, Maryland. The course proceeds southward in a meandering pattern, and the creek empties into the Potomac south of Sharpsburg about 50 mile (80 km) upstream of Washington. The watershed area is 290 square miles (751 km2) and includes parts of Franklin County (106 mi2) and Washington County (185 mi2). Major tributaries in Pennsylvania include the East and West Branches, Red Run and Falls Creek. Major tributaries in Maryland include Little Antietam Creek, Beaver Creek, and Marsh Run. Communities in the watershed include Waynesboro in Pennsylvania; and Boonsboro, Funkstown, Hagerstown, Mount Aetna, Sharpsburg and Smithsburg in Maryland. At least four different tributaries are named Little Antietam Creek. Little Antietam Creek which empties into the Antietam in Keedysville, Maryland and another below Leitersburg, Maryland. The name Little Antietam Creek is also applied to the East and West Branch in Pennsylvania, the West Branch historically Little Antietam Creek proper. Historical and variant names include Andiedom, Andirton Creek, Ant eat em Creek, Anticturn Creek, Antieatum Creek, Crooked Brook, Odieta Creek and Ondieta Creek. The creek is noted for numerous well preserved stone arch bridges dating to the 19th century that still traverse the creek, the most famous of which is the 125 feet (38 m) Burnside's Bridge in the Antietam National Battlefield. The creek was a major topographic feature during the Battle of Antietam or Sharpsburg, fought on September 17, 1862, near the creek's mouth. Burnside's Bridge became a major focus of combat as Union forces under General Ambrose Burnside repeatedly tried to capture the bridge from Confederate forces guarding the crossing from a high bluff overlooking the creek. The day of the battle is known as "the day Antietam Creek ran red" due to the blood of thousands of Union casualties mixing with the creek waters. Both sides lost about a fourth of their number but, despite General McClellan's refusal to press on his attacks, it served as a tactical Union victory, as Lee was forced to withdraw from Maryland.

Даму және су сапасы мәселелері

Суайдынының көп бөлігі негізінен ауылдық сипатқа ие, бірақ Хагерстаунды қоршаған аймақ қалалық кеңістіктің таралуымен қауіпті жағдайда. Аймақ тығыз өңделген, ал фермалардан ағып жатқан қалдықтар су сапасының нашарлауына алаңдаушылық тудырып отыр. Мэриленд штатының Қоршаған ортаны қорғау департаменті (MDE) Антиэтам ағысы мен оның салаларындағы шөгіндінің (бос топырақтың) ең ірі көзі фермалардан ағып шыққан су екенін анықтады. Екінші ең ірі көз – қалалық ағынды су. MDE фермерлерге су ағынын бақылау үшін жақсы басқару тәсілдерін қолдануды ұсынады, мысалы, жағалаулық буферлік аймақтарды құруды.