Кіріспе
1984 жылы шыққан Стивен Кинг пен Питер Штраубтың "Талисман" романы – американдық жазушылар Стивен Кинг пен Питер Штраубтың 1984 жылғы фантастикалық романы. Сюжет Уолтер Скотттың 1825 жылғы осы аттас романымен байланысты емес, бірақ "Сэр Уолтер Скотттың романы" деген бір тікелей емес сілтеме бар. "Талисман" 1985 жылы Locus және World Fantasy Awards сыйлықтарына иегер болуға ұсынылды. Кинг пен Штрауб 2001 жылы "Қара үй" атты жалғасын жазды, онда ересек Джек Лос-Анджелестің зейнеткерлікке шыққан қылмыстық детективі Висконсин штатының шағын French Landing қаласындағы бірнеше құқық бұзушылықтарды шешуге тырысады.
The Talisman is a 1984 fantasy novel by American writers Stephen King and Peter Straub. The plot is not related to that of Walter Scott's 1825 novel of the same name, although there is one oblique reference to "a Sir Walter Scott novel." The Talisman was nominated for the Locus and World Fantasy Awards in 1985. King and Straub followed up with a sequel, Black House (2001), that picks up with a now adult Jack as a retired Los Angeles homicide detective trying to solve a series of murders in the small town of French Landing, Wisconsin.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Джек Сойер, он екі жаста, және оның анасы Лили Кавано Калифорниядан Аркадия Бич, Нью-Гэмпширге әкесінің бұрынғы серіктесі Морган Слоаттан қашу үшін көшіп келді. Сол жерде Джек Speedy Parker есімді құпия жөндеушімен кездеседі, ол оған Территориялар деп аталатын жер туралы және анасы Лилиді рактан өліп жатқандықтан құтқаратын Талисман деп аталатын сиқырлы зат туралы айтады. Джектің саяхаты оны Американың орталығы мен "Территориялар" арқылы бір мезгілде алып өтеді, бұл осы әлемге параллель ғаламда орналасқан таңғажайып қиял жері. Территориялардағы адамдардың біздің әлемде "егіздері" немесе параллель тұлғалары бар. Егіздердің тууы, өлімі және (айтылады) басқа да маңызды өмірлік оқиғалар әдетте қатар жүреді. Егіздер басқа әлемге "ауысып" немесе көшіп кетуі мүмкін, бірақ тек олардың баламалы ғаламның аналогының денесін бөліседі. Ауысқанда адам автоматты түрде өзінің қазіргі орналасқан жерінде қолданылатын тілде сөйлей бастайды және ойлана бастайды. Сирек жағдайларда (Джек сияқты), адам бір әлемде өлуі мүмкін, бірақ екіншісінде өлмейді, бұл тірі қалған адамды "бір табиғатты" етеді, екі әлемнің арасында дене мен ақыл-ойды алға-артқа ауыстыра алады. Джек Паркерден қалай ауысу керектігін үйренеді, ол Паркус есімді қарушының Территориядағы егізі екенін біледі. Территорияда сүйікті Королева Лора ДеЛоссиан, Джектің анасының егізі (кино актрисасы "B фильмдерінің королевасы" деп аталады) де өліп жатыр. Джек Территориялардағы мистикалық Талисманға Speedy Parker көмегімен және жігерлендірумен жолға шығады. Морган Слоаттың егізі үшін жұмыс істейтін Осмонд есімді адамға тап болғаннан кейін, Джек ауылды тастап, солдаттың көмегімен жолға шығады. Жекті Морган орманға қашып бара жатқанда ұстап алады. Ағаштар Джекке шабуыл жасап, оны өлімге шағып, осы дүниеге қайта оралуға мәжбүр етеді. Джек АҚШ арқылы саяхаттап, Нью-Йорк штатының Оатли қаласында бармен жұмыс істейді. Иесі Смоки Апдайк Джекке қатыгездікпен қарайды және оны құл ретінде ұстайды. Бірнеше күннен кейін Джек Оатлиден қашып кетеді, оны Оатлиде болған кезінде аңдып жүрген Эльрой есімді гоа тәрізді жаратылыс қуып жүр. Ол Елройдан ұзақ уақыт бойы қашып жүріп, Территорияларға оралады, онда Джек әкесі Джери Бледсо есімді басқа серіктесін еске алады, ол ерекше жарылыста қаза тапты. Джек Морган Слоаттың бірнеше жыл бұрын жарылысқа себепкер болғанын, екі әлемнің арасында ауысып өткенін түсіндіреді. Джек Елрой мен Морганды тағы да кездестіргеннен кейін осы дүниеге оралады және ол қасақана жақын маңдағы жеті құрылыс жұмыскерінің өліміне себепші болғанын біледі, бұл Джекке қатты қайғы әкеліп, оны Джерри Бледсо туралы еске салады. Огайода Джек Сноуболл есімді соқыр әншімен кездеседі, ол Спиди болуы мүмкін немесе болмауы мүмкін, ол Джекті өз саяхатын жалғастыруға талпындырады. Жолға шыққаннан кейін, Джек Морганды аялдамада кездестіреді, аумаққа ауысады және өзенге құлап қалады. Үлкен, қарапайым Қасқыр деп аталатын бүре Жақты құтқарады. Морган портал арқылы келіп, найзағайдың соғуына себеп болатын құрылғыны пайдаланғанға дейін екеуі бір-бірімен дос болады. Джек қашып құтылу үшін Вольфпен бірге өз әлеміне оралады. Екеуі Индианаға қарай саяхаттайды, бірақ Вольф қазіргі заманғы АҚШ-қа бейімделуге тырысады. Джек пен Вольф полиция қызметкерімен үйсіз жүргені үшін тұтқындалады және оларды күн сәулесі үйіне, бейімделмеген ер балалар мектебіне апарады. Мектептің иесі, психопат-евангелист Роберт Гарднер, Джекті іздеп жүрген Осмондтың егізі. Оқушыларды мектеп директоры Сонни Сингер мен Хек Баст және басқалар да қинайды. Префектілер мен Гарднермен болған бірнеше оқиғадан кейін, оқушы мектептен қашып кетеді және балалар түн ортасында тергеуден өтеді, Джек пен Вулф аумақтарға қашып кетеді. Олар мектептің өзі тұтқын лагері екенін біліп, көп ұзамай оралады. Префекттер ваннада Джек пен Вольфпен күреседі, Гарднер Джектің кім екенін біліп, Вольфты есірткіге салып, Джекті ұрлап, оны өз басын ашуға мәжбүрлеу үшін азаптайды. Вольф, жалғыздыққа қамалған қорапқа орналастырылғаннан кейін, қасқырға айналады және мектепте көптеген оқушыларды өлтіріп, Гарднердің кеңсесіне кіреді. Вольф Гарднердің кеңсесінде префекттерді өлтіреді, бірақ оны Сонни өлтіреді, содан кейін ол жараларынан қан кетуден қаза табады. Джек өліп бара жатқан Қасқырды жұбатады. Джек Морган Слоттың ұлы Ричардты Иллинойстағы мектеп-интернатта табады. Джек Ричардты өзінің оқиғалары мен Морганның жоспары туралы сендіруге тырысады, бірақ сәтсіздікке ұшырайды. Мектеп өзінің шалақы нұсқасына айналғаннан кейін және оқушылар қасқырларға айналып, Ричардты Джекті сыртқа лақтыруға мәжбүрлеуге тырысады, екеуі қашып кетеді және аумаққа ауысады. Территорияда екеуі Андерс есімді адаммен кездеседі, ол Морганның әскерлеріне соңғы тұру үшін қару жөнелтіп жатыр. Ричард, енді ісікке шалдыққан және галлюцинация көріп жатқандай сезінеді, шындығында Морган берген аурудан зардап шегіп жатыр. Джек жөнелтілімді өзі алып, шабуыл жоспарлайды. Олар өрт шарлары, мутацияланған жаратылыстар және контрабандистерге толы тозақ пейзажы - Жарылған Жерлер арқылы пойызбен саяхаттайды. Джек пен ауруға шалдыққан Ричард Морганның базасын бомбалайды, Морганның флотының көп бөлігін жоқ қылып, Эльрой мен Осмондтың ұлын өлтіреді. Джек Калифорнияға ауысып, Ричард Территорияның бар екенін мойындайды. Олар Пойнт Венутиге жетеді және қалған қасқырлардың көздеріне түспей, Ажинкур қонақүйіне жасырын кіреді. Олар жағажайда Speedy Parker-мен кездеседі, ол әлсіз және өліп жатыр. Қара замок ішінде Джек Талисманды қорғап тұрған тас зәрлілермен шайқасады және оны алады, жер сілкінісін тудырады және Морган Слоатпен одақтасқан қалған қасқырларды таратып жібереді. Джек өзі білетін екі әлемнен басқа да көптеген әлемдер бар екенін және Талисман олардың барлығының осі екенін түсінеді. Ол Ричардты Талисманмен емдейді, Гарднерді сарай баспалдақтарында өлтіреді және Морганмен жағажайда бетпе-бет келеді. Соңында ол Слоатты өлтіре алады, Спидиді емдейді және лимузинде Нью-Гэмпширге оралады. Джек Лилимен қайта қосылады және Талисманды соңғы рет қолданып, анасы мен Королеваны құтқарады.
Жариялану тарихы
"Талисман" шығармасын жазу идеясы Стивен Кинг 1977 жылдың басында отбасымен Лондонға көшіп келгенде туды. Сол жерде ол Питер мен Сьюзан Страубтармен және олардың балаларымен танысты. Екі жазушы да бір-бірінің туындыларын жақсы көретін болғандықтан, достық қарым-қатынас орнатты. Кинг отбасы үш айдан кейін Лондоннан АҚШ-қа қайтып оралды. Страуб пен Кинг бірлесіп кітап жазу туралы бірнеше рет әңгімелескен, бірақ Кинг АҚШ-қа оралғаннан кейін көп жылдар өткенге дейін ештеңе іске аспады, содан кейін Страубтар да АҚШ-қа көшіп келді. Кингтің сөзінше, олар бірлесіп жұмыс істей бастады. "Талисман" жарық көргеннен кейін де олардың әдеби достығы жалғасты; 1999 жылы олар Сойердің ересек болған кездегі өмірі туралы "Қара үй" (2001) атты жалғастыру бойынша жұмыс істей бастады. "Қара үй" кітабының жалғасы Территориялардың Бүкіл әлемге параллель екендігін көрсетеді. Бұл Кингтің "Элурияның кішкентай қарындастары" кітабына жазған кіріспесінде айқын көрінеді, онда ол Джек Сойер Софимен кездесетін павильонның "Кішкентай қарындастар" кітабындағы павильонмен бірдей екенін мәлімдейді.
Аумақтар
Джек "көшкенде", ол өзінен келген әлемнен физикалық тұрғыдан кішірек параллель әлемде өзін табады. Роман барысында Джек өлшемдегі айырмашылықты елді тез аралап сапар шегу тәсілі ретінде пайдаланады. Шығыс аймақ, Шығыс жағалауға сәйкес, ең тығыз қоныстанған және патшайым басқаратын феодалдық жүйемен басқарылады. Орталық аймақтар, шамамен Америка далаларына сәйкес, "Шеткі бекеттер" деп аталатын астық өсіретін аймақ. Олардан әрі, Аумақтардың батыс аймағы "Қырып тасталған жерлер" деп аталатын қираған аймақ (Американың оңтүстік-батысына ұқсас, негізінен Нью-Мексикода атом бомбасы сынақтан өткізілген). Ол радиоактивтілік салдарынан қираған, қауіпті мутанттар мен кейде от шарлары бар.
" Альгамбра " қонақ үйі
Сол жерде Джек өзінің ізденісін бастайды және Speedy Parker-мен танысады. Бұл Нью-Гэмпшир жағалауындағы құлдырап бара жатқан ғимарат, романның соңында тек Джек анасы ғана болатын. Оның Аумақтардағы баламасы – өліп бара жатқан патшайымның жазғы сарайы. Мейманхананың жанындағы тағы бір орын – Speedy жұмыс істейтін ескірген ойын-сауық паркі Аркадия Фунворлд. Альгамбра сонымен қатар Кингтің "Томмикнокерлер" романындағы маңызды орын болды.
Оатли Тэп
Нью-Йорк штатының батысындағы ойдан шығарылған, сол аттас қалашықтағы бар. Иесі Смоки, Джекты дерлік құл ретінде ұстап отыр. Джек оның осы қатыгездігіне деген жек көру сезімін сақтайды. Джекпен бірге Смокидің әйелі Лори және тағы бір аты аталмаған жұмысшы да жұмыс істейді. Романның соңында Оатли бары гриль жарылып өртенгеннен кейін, Смоки мен Лори қаза тауып, қала толығымен өртеліп кетеді. Төрт аяқты жануар Эльрой, Джекті қолға түсіру үшін Оатлиге келеді, бірақ Оатли туннелі ішінде баланы өлтіруге тырысқаннан кейін бұл әрекет сәтсіз аяқталады. Эльрой кейіннен, олар Қырыпты Жерлерден кеткен соң, жаттығу лагерінде Джекпен болған шайқаста қаза табады.
Күн сәулесі бағбандар мектебі
Джек пен Вольфті жол полициясының қызметкері «автостоппен жүру» және «қайырсушылық жасау» деп айыптайды, содан кейін сот оларды евангелист Роберт «Күн сәулесі» Гарднер/Осмонд басқаратын қиын жастарға арналған лагерь/мектепке жібереді. Ол Индиана штатының шығысында орналасқан және Морган үшін радиоактивті кен жинау үшін құлдар пайдаланылатын аумақтағы қорқынышты ашық карьермен қатар орналасқан. Джек пен Вольф бір ай бойы «Күн сәулесі» үйінде мемлекеттік қамқорлықта ұсталады. Мектептің артындағы далада Гарднер оқушыларын жазалау үшін қолданатын «қорап» деп аталатын үлкен төртбұрышты металл қорап орналасқан. Вольф түрленгеннен кейін мектептегі бірнеше оқушыны қатыгездікпен өлтірген соң Джек пен Вольф қашып кетеді. «Күн сәулесі» Гарднер шабуыл кезінде қашып кетеді, ал Вольфты Сонни Сингер (мектеп префекті) төрт рет атып, жараланғаннан кейін қайтыс болады. Сондай-ақ, романның соңында ол күтпеген жарылыс кесірінен жойылды. Джек кейбір оқушылардың бүлікшіл екенін және Гарднерді жек көретінін, әсіресе қашып кетуге тырысқан, бірақ ұсталып өлтірілген Ферд Янклоу есімді ұлдың айқын екенін байқайды.
Тейер мектебі
Иллинойс штатының Спрингфилд қаласындағы бай балаларға арналған мектеп-интернат. Джек осы жерде досы Ричардпен кездеседі. Морган мектепті басқа бір жазықтыққа көшіреді, онда қасқырлар мен гаргулья сияқты жаратылыстар Джекты қолға түсіруге тырысады. Мектеп, Джек пен Ричардтың Аймақтарда пайдаланатын ұмытылған пойыз депосының үстінде салынған. Осмондтың ұлы-егізі Тайерде тұрып, кейін кетіп қалды.
Агинкорт қонақ үйі
Калифорнияның солтүстік жағалауындағы Point Venuti қалашығының қираған жерінде орналасқан. Бұл Альгамбраға ұқсас, құпиялы, қара құрылым. Ол Талисманды сақтайды және балама әлемдерге байланысты түрлі бейнелерге ие. Аумақтарда ол қара қамал түрінде көрінеді. Джек Талисманға жақындағанда, ғимараттың өзгеретін пішіні оқырманға Аумақтар мен Америкадан өзге де көптеген әлемдер бар екенін аңғартады.
Қабылдау
Штрауб пен Кинг екеуі де өте табысты және танымал қорқыныш пен күдік тудыратын жазушылар болғандықтан, осы кітапқа деген үміттер өте жоғары болды. Баспагер 550 000 АҚШ доллары көлемінде жарнамалық бюджет бөлді және екі автордың ынтымақтастығын мақтап, «барлық уақыттағы ең ұлы қорқыныш романы» болуы мүмкін екенін болжаған бірнеше мақала жарияланды. Бірақ, кітапқа қатысты халықтың және сыншылардың пікірлері әртүрлі болды, олар «ең нашар» (People журналы: «Ең нашар беттер» тізімі) және «ең жақсы» (Twilight Zone: Жылдың ең жақсы романы) аралығында болды. Del Rey «кем дегенде 24 том» шығаруды жоспарлаған, бірақ тек алты том ғана жарық көрді. Кітап негізінде толық метражды фильм түсіру жоспары ондаған жылдардан бері жүзеге асырылып келеді, сценарийін Крис Спарлинг жазды, ал дамыту жұмыстарын Amblin Partners және The Kennedy/Marshall Company жүргізді. 2021 жылы Amblin компаниясы осы романды Netflix телесериалы ретінде дамытатыны, ал Duffer ағайындылары даму процесіне көмектесетіні белгілі болды.