Кіріспе

Эконометриядағы түсінік

Эконометрияда эндогендік кең мағынада түсіндірмелі айнымалының қателік мүшесімен байланысты жағдайларды білдіреді. Эндогенді және экзогенді айнымалылар арасындағы ерекшелік бірдей теңдеулер моделінде туындады, онда айнымалылардың мәндері модельмен анықталатындары мен алдын ала анықталған айнымалылар бөлініп қарастырылады. Бағалау кезінде бірдей болуды ескермеу, Гаусс-Марков теоремасының экзогенділік шартын бұзуға байланысты, дұрыс емес бағалауларға алып келеді. Эксперименттік емес зерттеулер жүргізетін зерттеушілер эндогендік мәселені жиі назардан тыс қалдырады, бұл саяси ұсынымдар жасауға мүмкіндік бермейді. Бұл мәселені азайту үшін инструментальды айнымалы әдістері жиі қолданылады. Бірдей болудан басқа, түсіндірмелі айнымалылар мен қателік мүшесі арасындағы байланыс байқалмайтын немесе алынып тасталған айнымалы тәуелсіз және тәуелді айнымалыларды шатастырған жағдайда, немесе тәуелсіз айнымалылар қателікпен өлшенгенде туындауы мүмкін.

Экзогендік пен эндогендік

Стохастикалық модельде, әдеттегі экзогендік, реттік экзогендік, күшті/қатаң экзогендік ұғымдарын анықтауға болады. Экзогендік, бір немесе бірнеше айнымалының белгілі бір параметр үшін экзогенді болуы ретінде түсіндіріледі. Анымалы белгілі бір параметр үшін экзогенді болса да, ол басқа параметр үшін эндогенді болуы мүмкін. Түсіндіретін айнымалылар стохастикалық болмаса, олар барлық параметрлер үшін күшті экзогенді болады. Егер тәуелсіз айнымалы регрессиялық модельдегі қателік мүшесімен байланысты болса, онда обыкновен ең кіші квадраттар (OLS) регрессиясындағы регрессиялық коэффициентінің бағасы бұрмаланған болады; бірақ, егер бұл байланыс бір уақытта болмаса, коэффициенттің бағасы әлі де тұрақты болуы мүмкін. Бұрмалауды түзетудің көптеген әдістері бар, оның ішінде құралдық айнымалы регрессиясы және Хекманның іріктеу түзетуі.

Статикалық модельдер

Ендогенділіктің жиі кездесетін негізгі көздері төменде келтірілген.

Динамикалық модельдер

Эндогендік проблема себептік процестердің уақыт қатарларын талдау контекстінде ерекше маңызды. Себептік жүйедегі кейбір факторлардың t кезеңіндегі мәндері, t-1 кезеңіндегі басқа факторлардың мәндеріне тәуелді болуы жиі кездеседі. Мысалы, зиянкестердің таралу деңгейі белгілі бір кезеңдегі басқа факторлардың барлығынан тәуелсіз болса, бірақ алдыңғы кезеңдегі жаңбыр мен тыңайтқыштардың деңгейіне тәуелді болса, онда бұл жағдайда таралу кезең ішінде экзогенді, бірақ уақыт бойынша эндогенді деп айтуға болады. Модель y = f(x, z) + u болсын. Егер x айнымалысы параметр үшін тізбекті экзогенді болса және y, Granger мағынасында x-ке себеп болмаса, онда x айнымалысы сол параметр үшін күшті/қатаң экзогенді болады.

Бір мезгілделік

Жалпы айтқанда, динамикалық модельде бір уақытта болу, жоғарыдағы статикалық бір уақытта болу мысалындағы сияқты жүреді.