Кіріспе

NatureServe ұйымымен бекітілген қорғалу мәртебесі

NatureServe қорғалу мәртебесі жүйесі, NatureServe және Табиғи мұра желісінің бірлескен күш-жігерімен сақталып, ұсынылады. Бұл жүйе 1980-ші жылдары Америка Құрама Штаттарында The Nature Conservancy (TNC) ұйымымен өсімдіктер, жануарлар және басқа да организмдер түрлерінің, сондай-ақ табиғи экологиялық қоғамдастықтардың әлемдік, ұлттық немесе аймақтық деңгейдегі қауіптілігін бағалау және жіктеу мақсатымен әзірленді. Бұл белгілемелер NatureServe дәрежелері, NatureServe мәртебесі немесе Табиғи мұра дәрежелері деп те аталады. The Nature Conservancy қазіргі таңдағыдай бұл дәрежелерді күтіп ұстауға тікелей қатыспаса да, кейде оларды ТҰК дәрежелері деп те атайды. NatureServe дәрежелері түрлердің немесе экологиялық қоғамдастықтардың табиғи жағдайдағы қауіптілігін көрсетеді, тұтқындалған немесе егістік алқаптарында өсірілген жекелеген организмдер мен популяцияларды ескермейді. Сондай-ақ, түрлердің табиғи ареалынан тысқары жерлерде адамның араласуы нәтижесінде пайда болған, жат түрлерді де ескермейді (мысалы, көптеген инвазивті түрлер). NatureServe дәрежелері негізінен АҚШ және Канададағы түрлер мен экологиялық қоғамдастықтарға тағайындалған, бірақ бұл әдістеме жаһандық сипатқа ие және Латын Америкасы мен Кариб аймақтарының кейбір бөліктерінде қолданылған. NatureServe Explorer веб-сайты NatureServe ұйымымен әзірленген немесе АҚШ Табиғи мұра бағдарламаларымен, Канада және басқа да халықаралық Қорғау деректер орталықтарымен бірлесіп ұсынылған жаһандық, ұлттық және аймақтық NatureServe дәрежелерінің жиынтығын ұсынады.

Кіріспе

NatureServe рейтингтерінің көпшілігі өсімдіктердің немесе жануарлардың түрлерінің, немесе табиғи экологиялық қауымдастықтың сақталу жағдайын бірден беске дейінгі сандық шкала арқылы көрсетеді (ең осалынан ең қауіпсізіне дейін), бұл шкала жаһандық (дүниежүзілік немесе таралу аймағы бойынша) немесе белгілі бір елдегі, немесе ел ішіндегі белгілі бір әкімшілік бөлімшедегі жағдайға қолданылады. Сандық шкала қолданылмайтын ерекше жағдайлар үшін әріптік белгілер қолданылады, олар төменде түсіндірілген. Әртүрлі деңгейдегі рейтингілер географиялық деңгейлерді біріктіру үшін, сондай-ақ түрлердің ішкі топтарын (төмен түрлер мен өсімдіктердің сорттарын) қарастыру үшін біріктірілуі мүмкін.

Сандар

1 — Өте қауіпті жағдайда — (әдетте 5 немесе одан аз кездесу, немесе 1000 немесе одан аз жекелеген өкіл). 2 — Қауіпті жағдайда — (әдетте 6-дан 20-ға дейін кездесу, немесе 1001-ден 3000-ға дейін жекелеген өкіл). 3 — Кеміп бара жатыр — (сирек; әдетте 21-ден 100-ға дейін кездесу, немесе 3001-ден 10000-ға дейін жекелеген өкіл). 4 — Көрінетіндей қауіпсіз — (жиі кездесетін болмаса да сирек емес, бірақ ұзақ мерзімді алаңдаушылық тудыратын себептері бар; әдетте 101 немесе одан да көп кездесу, немесе 10001 немесе одан да көп жекелеген өкіл). 5 — Қауіпсіз — (жалпы, кең таралған, көптеп кездесетін және маңызды қауіптер немесе ұзақ мерзімді алаңдаушылықтар жоқ).

Хаттар

X Көбірек және қарқынды іздеулерге қарамастан табылмағандықтан, жойылған немесе құрып кеткен деп есептеледі, қайтадан табылуының үміті жоқ. Мұнда құрып кету – жаһандық (таралу аймағы бойынша) құбылыс, ал жойылғандық – белгілі бір ұлттық немесе ұлттық-әкімшілік аймақтағы жоғалу, бірақ түр басқа жерде сақталған. H Жойылған немесе құрып кеткен болуы мүмкін (тарихи мәліметтерде кездеседі, бірақ соңғы кезде сақталғаны белгісіз, қайтадан табуға мүмкіндік бар). R немесе ? Ұлттың немесе ұлттық-әкімшілік аймақтың ішінде тіркелген, бірақ жергілікті жағдайы белгілі емес немесе әлі анықталмаған. G1-ден G3-ге дейінгі жаһандық рейтингпен бірге жергілікті жағдайы "Белгісіз" деп есептеледі, бірақ егер ол әлі де сақталған болса, осал деп саналады. Мысалы, G3 түрі "жаһандық деңгейде осал", ал N2 түрі – берілген ел үшін "ұлттық деңгейде қауіпті". G, N немесе S рейтингтері 4 немесе 5 санаттарындағы түрлер әдетте маңызды қорғау шараларының негізі болып табылмайды.

Ішкі түрлер мен өсімдіктер сорттары

T Қалаған жағдайда, түр ішіндегі таксондарға (төмен түрлер, өсімдік сорттары және түр деңгейінен төменгі басқа белгілемелер) жаһандық T санаты берілуі мүмкін. T санаты, осы түрді қамтитын G санатына қоса беріледі. T санатымен көрсетілген N және S дәрежелері, оның түріне емес, нақты түр ішіндегі таксонына қатысты қолданылады. Мұндай саналар берілген таксондардың көпшілігі үш атаулы (триномиалдық) ғылыми атауға ие, екі атаулы (биномиалдық) емес.

Жергілікті емес (экзотикалық) таксондар

E Ұлттық немесе аймақтық деңгейде қолданылады, E – көрсетілген аймақта тарихи түрде де тума емес, бірақ тікелей немесе жанама адам әрекеті нәтижесінде қазіргі немесе бұрын болған таксондарды білдіреді; мұндай таксондар көбінесе экзотикалық, қашып кеткен, тума емес, келген немесе адасқан деп аталады. Дегенмен, аймақтық тұрғындарға тән түрлер немесе қызығушылық тудыратын аймаққа табиғи жолмен (мысалы, жел, су тасқыны, құстар арқылы) тікелей немесе жанама адам әрекетісіз келген басқа таксондар да басқа тума таксондармен салыстырылатын әдістеме мен белгілеулер бойынша бағаланады.

Түр аралық будандар

HYB Қазіргі кездегі түрлер аралық будандары, көбінесе оқшауланған жекелеген дарақтар ретінде кездеседі, олардың өзі консервация назарына сирек ілігеді, әдетте HYB деген әлемдік санаты беріледі және ұлттық немесе ұлттық-аумақтық деңгейлерде бағаланбайды. Дегенмен, өнімі бар немесе өздігінен сақталып, популяция құрайтын, гибридтік тегі белгілі немесе күдіктелген түрлер басқа түрлерге қатысты қолданылатын әдістеме мен белгілермен бағаланады. Мысалы, папоротниктердің көптеген құнарлы полиплоидты түрлері түрлер аралық будандасудан кейін хромосомалардың екі еселенуі нәтижесінде пайда болады. Осы будандардан туындаған түрлердің кейбіреулері өте сирек (G1 санаты), ал басқалары кеңінен таралған, көп және қауіпсіз болғандықтан G5 санатын лайық көреді.

Тек тұтқында немесе өсірілімде ғана кездесетін таксалар

C X немесе H әрпіне қосылғанда, "C" әрпі құрметті немесе өсірілімде сақталатын, бірақ табиғатта жойылған немесе жойылған түрлерді немесе басқа таксондарды көрсетеді.

Түрлі дәрежелер

#x# – Белгісіздікке байланысты дәрежелер диапазоны, мұнда x – жаһандық, ұлттық немесе аймақтық рейтингтер үшін бастапқы әріптің қайталануы, мысалы, G2G3 – G2-ден G3-ге дейінгі жаһандық дәреже білдіреді. Екі дәрежеден артық болмайды, одан асып кетсе статусы U – жіктеуге келмейді (мысалы, N1N4 NU ретінде тізімделеді). U – жіктеуге келмейді, себебі қарама-қайшы немесе жеткіліксіз ақпарат бар. NR – рейтинг берілмеген, яғни әлі бағаланбаған. NA – қолданылмайды, яғни қорғау шараларына жарамсыз, әдетте қорғау құндылығы жоқ гибридтер үшін немесе жергілікті емес экожүйелер үшін қолданылады (мысалы, егіс далалары).

Реттер комбинациялары

Кез келген NatureServe санаты жеке қолданылуы мүмкін, немесе G, T, N және S санаты осы реттілікте біріктірілуі мүмкін, мысалы, белгілі бір елдің белгілі бір әкімшілік бөлігіндегі белгілі бір түрдің (немесе экологиялық қауымдастықтың) G5N3S1 санаты. Бір объектінің тек бір ғана жаһандық санаты (тек G санаты немесе G санаты мен T санатының комбинациясы) болады, бірақ оның географиялық ареалындағы әртүрлі елдер немесе әкімшілік бөліктер үшін әртүрлі N санаты немесе S санаты болуы мүмкін.