Кіріспе

Чехия теледидары (қысқарту: ČT) – Чехиядағы қоғамдық телеарна, алты арнаны хабарлайды. 1992 жылы Чехословакияның тарауынан кейін құрылған, ол 1953 жылы құрылған Чехословакия теледидарының жалғасы болып табылады.

1953-1992: Чехословакия теледидары

1953 жылдың 1 мамырында құрылған Чехословакия теледидары (ЧСТ) – Чехословакияның мемлекеттік телеарнасы, сол кездегі социалистік мемлекеттің мемлекеттік пропаганда құралы ретінде пайдаланылды. Өмір сүрген кезеңінде үш атаумен белгілі болды: , (1990 жылға дейін) және Česko slovenská televízia (1990 жылдан 1992 жылға дейін). ЧСТ бастапқыда бір арнадан және 1953 жылы шектеулі тәжірибелік хабар таратудан тұрды. 1954 жылдың 25 ақпанында тұрақты хабар тарату басталды, ал 1970 жылдың 10 мамырында екінші арна іске қосылды. ЧСТ телеарнасының хабар тарату тілі бірінші арнада негізінен чех тілі, таңдамалы бағдарламаларда словак тілі және жаңалықтар үшін екеуі де қолданылды. Екінші арна екіге бөлініп, елдің екі бөлігінде әртүрлі "ұлттық" тілдегі бағдарламаларды таратты. ЧСТ-нің негізгі штаб-пәтері Прагада орналасқан, сонымен қатар Братислава, Кошице, Острава және Брно қалаларында да негізгі студиялары болды. Бірінші рет 1953 жылдың 1 мамырында Франтишек Филиповскийдің (1907–1993) қысқаша өнернамасы көрсетілді. 1955 жылдың 11 ақпанында Прагадан хоккей матчын тікелей эфирде көрсету арқылы алғашқы тікелей хабар таратылды. Коммунистік Чехословакиядағы барлық басқа БАҚ сияқты, бұл арна да қатаң цензураға ұшырады. Алайда, 1968 жылғы әлеуметтік азаттық процесінің бір бөлігі ретінде ЧСТ бірнеше күн бойы Прага көктемі туралы хабарлар таратты. Бірақ 1969 жылы ол ұлттық БАҚ-тың нормализациялық күш-жігерінің бір бөлігіне айналды. 1970 жылдың 10 мамырында Чехословакия теледидары ČST TV2 атты екінші арнаны хабарлай бастады. Техникалық жағынан одан әрі жетістіктер 1973 жылдың 9 мамырында, TV2 телеарнасында түсті алғашқы тұрақты хабарлар таратыла бастады, екі жылдан кейін бірінші арнада да түсті хабарлар таратылды. Онжылдықтың соңында, 1979 жылы, Праганың Кавчи хоры ауданында орналасқан ғимарат пен студия ашылды, ол ЧСТ жаңалықтар бөлімінің үйі болды. 1988 жылдың мамырында телетекст қызметі енгізілді.

1989 жылдың қарашасынан кейін арналар құрамы өзгертілді, бірінші арна федералды округ үшін F1 деп аталды, ал екінші арна Чехияның ČTV және Словакияның S1 арналарына бөлінді, бұл ЧСТ арналарының алғашқы мұндай бөлінісі болды. 1990 жылдың 14 мамырында бұрын кеңес телерадиокомпаниясы пайдаланған, чех аудиториясына арналған үшінші арна OK3 (, ) деп аталды. 1991 жылдың 6 маусымында словак аудиториясына арналған TA3 аталатын алмастыру арнасы құрылды (тасымалдау 1991 жылдың тамызынан 1992 жылдың шілдесіне дейін жалғасты). Барқыт революция кезінде ЧСТ қызметкерлері тез арада наразылық білдірушілерге қосылып, оларға маңызды хабарлар мен демонстрациялар туралы ақпарат таратуға мүмкіндік берді. ЧСТ 1992 жылдың соңында Чехословакияның тарауымен бірге хабар таратуын тоқтатты, оның орнына екі қоғамдық телеарна құрылды: Česká televize және Slovenská televízia, екеуі де ЧСТ-нің мұрагерлері. ЧСТ Чехословакиямен бірге 1992 жылдың 31 желтоқсанында жоғалып кетті.

Чехия теледидары

Чехия Телевидениесі Чехия Ұлттық Кеңесінің «Чехия Телевидениесі туралы» заңымен (No. 483/1991 ж.б.) 1992 жылғы 1 қаңтарда құрылды, Чехословакия Телевидениесінен мүлік ауысуымен, Чехословакия Республикасының азаматтарына арналған қоғамдық теледидар қызметі ретінде. Чехия Телевидениесі 1992 жылғы 1 қаңтарда Чехословакия Телевидениесінің мұрагері ретінде құрылды. Ол «Чехия Телевидениесі туралы» заңға (No. 483/1991 ж.б.) сәйкес, Чехия азаматтарына арналған теледидар қызметі болып табылады. 1993 жылғы 1 қаңтарда Чехия Телевидениесі тарату арналарының жаңа тұжырымдамасын енгізді, олар ČT1 (бұрынғы F1), ČT2 (бұрынғы ČTV) және ČT3 (бұрынғы OK3) деп аталды. 1994 жылғы 3 ақпанда Чехия Телевидениесі заңға сәйкес жалпыұлттық таралымдағы арналардың біреуін босатты; 1994 жылғы 4 ақпаннан бастап Чехия Телевидениесінде ČT1 және ČT2 екі арнасы қалды. 2005 жылы жаңалықтар арнасы ČT24, ал келесі жылы ČT Sport іске қосылды. 2005 жылғы 1 қазанда логотиптер жаңаланды. 2013 жылы телерадиокомпания ČT:D (балаларға арналған) және ČT art (өнер/мәдениет) есімді екі жаңа арна қосты. 2020 жылғы сәуір айында ČT3 қайта іске қосылды, бұл жолы ол егде жастағы адамдарға бағытталған. Ол 2023 жылғы 1 қаңтарда тоқтатылды.

2000-2001: Чехия теледидары дағдарысы

"Чехия теледидарының дағдарысы" 2000 жылдың соңында басталды және 2001 жылдың басына дейін эфирді бақылау үшін күрес ретінде жалғасты, оған кедергі жасау және цензура айыптары кірді. Чехия теледидарының дағдарысы кезінде тележурналистер ереуіл ұйымдастырып, студияны басып алып, отырысқа шықты және Яна Бобошикованың оларды жұмыстан босату әрекетіне қарсылық көрсетті. Оларға сол кездегі президент Вацлав Гавел (1936–2011) және чехтік мәшһүр тұлғалар сияқты саясаткерлер де қолдау көрсетті. Бірақ олар жаңалықтар хабарларын таратуға әрекеттенген сайын, Бобошикова мен Жири Ходач таратуды "техникалық ақау" экраны арқылы тоқтатып, мына хабарламаны көрсетті: "Бұл таратушыға рұқсатсыз сигнал келді. Хабар тарату бірнеше минуттан кейін жаңартылады", немесе Бобошикова мен оның жалдаған командасының хабарларын көрсетті, бұл команда оны жұмыстан босатуға тырысқан қызметкерлердің орнына алынған еді. Чехия теледидарының дағдарысы 2001 жылдың басында Ходач пен Бобошикованың көшедегі наразылыққа қатысушылардың қысымымен және дағдарысқа байланысты төтенше сессия өткізген Чехия Парламентінің өтінішімен Чехия теледидарынан кетуінен кейін аяқталды.

Ағымдағы

ČT1 – бұл жалпылама арна, отбасылық бағдарламалар, чех фильмдері, балаларға арналған бағдарламалар, жаңалықтар мен деректі фильмдер көрсетеді. ČT1 HD – ČT1 арнасының жоғары сападағы нұсқасы. Бұрын жоғары сападағы бағдарламалар ČT HD арнасында ČT1, ČT2 және ČT4 арналары бойынша көрсетілетін. ČT2 арнасы Дэвид Аттенбороның деректі фильмдері сияқты деректі фильмдер мен табиғатқа бағытталған бағдарламаларды көрсетеді. Бұл арнада шетелдік фильмдер де жиі көрсетіледі, олардың көпшілігі ағылшын тіліндегі фильмдер және чех тіліндегі субтитрлермен ұсынылады. ČT2 HD – ČT2 арнасының жоғары сападағы нұсқасы. ČT24 – Чехияның алғашқы және жалғыз тәулік бойы жұмыс істейтін жаңалықтар арнасы, сағат сайын жаңалықтар мен ақпарат ұсынады. ČT24 арнасы тікелей эфирде Интернет желісінде, сондай-ақ Astra 3A, Astra 1KR және Intelsat 10 02 спутниктері арқылы таратылады. Бұған қоса, ол Чехияның кабельдік теледидар провайдерлері мен цифрлық эфирлік қызметтерінде де қолжетімді. ČT Sport (бұрын ČT4 Sport және ČT4) – спорттық арна, ол Astra 3A, Astra 1KR және Intelsat 10 02 спутниктері арқылы тікелей эфирде таратылады. Сондай-ақ, ол Чехияның кабельдік теледидар провайдерлері мен цифрлық эфирлік қызметтерінде де қолжетімді. Ірі әлемдік, еуропалық және чех спорттық жарыстарының (мысалы, Олимпиада ойындары, Әлем чемпионаттары немесе Еуропа чемпионаттары) бөліктері осы арнада көрсетіледі. ČT Sport HD – ČT Sport арнасының жоғары сападағы нұсқасы, ол 2012 жылдың 3 мамырында іске қосылып, ČT HD арнасын алмастырды. ČT Déčko – 2013 жылдың 31 тамызында іске қосылған, 4-12 жас аралығындағы балаларға арналған арна. ČT Déčko арнасы сағат 06:00-ден 20:00-ге дейін хабар таратады және жиілігін мәдени арна ČT art-пен бөліседі, ол қалған уақытты пайдаланады. ČT art – 2013 жылдың 31 тамызында іске қосылған өнер мен мәдениет арнасы. ČT art арнасы сағат 20:00-ден 06:00-ге дейін хабар таратады және жиілігін балалар арнасы ČT Déčko-мен бөліседі, ол қалған уақытты пайдаланады.

Бұрынғы

ČT HD логотипі – ČT телеарнасының жоғары сападағы арнасы, ČT1, ČT2 және ČT Sport бағдарламаларын көрсететін. 2012 жылдың 1 наурызында арна ČT1 HD, ČT2 HD, ČT sport HD болып өзгертілді. 15 қарашадан бастап спутниктік ČT24 HD, ČT art HD, ČT :D HD да қолжетімді болды. ČT3 арнасы бағдарламалар, шоулар және ескі чех және словак туындылары көрсетілді. Бұл арна 2020 жылдың сәуір айында COVID-19 пандемиясына байланысты егде жастағы адамдарға оқшауланумен күресуге көмектесу үшін іске қосылды. 2023 жылдың 1 қаңтарында жабылды.

Теледидар студиялары

Телеарна ішінде екі телестудия жұмыс істейді. Брно телестудиясы Чехияның екінші ірі қаласында орналасқан және 1961 жылы құрылған. Екінші студия Острава қаласында орналасқан және 1955 жылы құрылған. 2001 жылы Чехия үкіметі телестудиялардың өздерінің қарауындағы аймақтағы ұлттық телехабар таратуға кемінде 20% үлес қосуы және кемінде 25 минуттық аймақтық жаңалықтарды көрсетуі тиіс екенін мәлімдеді.

Қайырымдылық

Чех теледидары көптеген қайырымдылық ұйымдарына жасаған үлесімен белгілі. Олар негізінен түрлі пайдалы бағдарламалар арқылы қаржы жинап жатыр. Мысалы, жыл сайын Чех теледидары белгілі чехиялық қайырымдылық ұйымы "Centrum Paraple" үшін түрлі артистердің, көбінесе музыкалық өнерлерін ұсынатын, қайырымдылық кешін көрсетеді. "Centrum Paraple" ұйымы дене мүкіяттігі шектеулі адамдарға көмек көрсетуге бағытталған.

Білім

Чех теледидары әртүрлі жас және қызығушылық топтарына арналған білім беру және хабардар ету бағдарламаларын жасап, эфирге шығарады. Чех теледидары сонымен қатар түрлі отандық жоғары мектептермен және университеттермен ынтымақтасады. Мысалы, бұл теледидар бағдарламаларының көрнекі демонстрацияларын толықтыратын әдістемелік тапсырмаларды ұсынуды қамтиды. Университеттерге қатысты, Чех теледидары "ČT start" бағдарламасын ұйымдастырады, ол соңғы курс студенттеріне түрлі семинарлар мен тіпті жұмыс мүмкіндіктерін ұсынады.

Еуропалық радиоарналық одақ

1993 жылдан бері Чехия теледидары Еуропалық телерадио хабарларын тарату одағының (EBU) мүшесі. Бұл одақ – әлемдегі ұлттық телерадио хабарларын таратушылардың ең ірі кәсіби бірлестігі, ол Еуропа, Солтүстік Африка және Таяу Шығыс елдерінен 70-тен астам белсенді мүшені, сондай-ақ әлемнің түкпір-түкпірінен қосымша мүшелерді біріктіреді.

Қаржыландыру және сын

Чехия теледидары теледидар немесе теледидар сигналын қабылдайтын құрылғысы бар барлық үй шаруашылықтары мен заңды тұлғалар төлейтін теледидар концессиялық төлемдері арқылы қаржыландырылады. Концессиялық төлемдер 2008 жылдан бері айына 135 крон (шамамен 5 евро) мөлшерінде белгіленген, және тұрақты инфляцияның салдарынан олардың нақты құны жыл сайын төмендеуде. Сонымен қатар, 2010 жылдан 2020 жылға дейін қабылдағыштардың жалпы саны 88 мыңға азайды, бұл жылдық кірісті 143 миллион кронға төмендетті. Теледидар төлемдері Чехия теледидарының негізгі қаржы көзі болып табылады және бағдарламаларды өндіру мен таратуға негізгі арналды. 2020 жылға арналған бюджеттік бағалау бойынша, олар теледидар кірісінің 90% астамын құрайды. Қосымша кіріс жарнама арқылы түседі, бірақ коммерциялық телеарналарға қарағанда нәтижесі нашар, себебі ол заңмен шектелген, сондай-ақ өнімді орналастыру, контент құқықтарын сату, демеушілік сияқты басқа да бизнес қызметтерінен түсетін кірістер бар. 2004 және 2005 жылдары ұйым жарнаманы тоқтату үшін лицензиялық төлемді арттыру үшін Чехия үкіметімен лоббилік жұмыс жүргізді, бірақ бірнеше рет арттырғаннан кейін де кейбір арналарда белгілі бір шектеулермен жарнама сақталып қалды.

Төлемдерді жинау жүйесі

Төлеушілер санының азаюы және нақты төлем мөлшерінің төмендеуіне байланысты, Czech Television теледидар төлемін төлемейтін жеке және заңды тұлғаларды анықтау үшін заңнамада қарастырылған мүмкіндіктерді толыққанды пайдаланады. Чехия заңнамасы Czech Television-ге электр энергиясын тұтынушы және теледидары болуы мүмкін барлық үй шаруашылықтарын анықтау үшін энергиямен қамтамасыз етушілердің дерекқорын пайдалануға рұқсат береді. Осы жүйе арқылы анықталған тұлғалар немесе үй шаруашылықтары, егер олар ант беру арқылы өздері төлем жасамайтындарын растамаса, төлемшілер деп есептеледі. Егер фактісі анықталса, «қара тыңдаушы» төленбеген төлемнен өзге, тіркелмеген теледидар үшін 10 000 сомасында қосымша төлем жасауға міндетті. Тіркелмеген төлемшілерге хаттар жіберуге және колл-орталық операторларының жұмысына қосымша шығын кетсе де, телеарна осы әдіс арқылы ондаған миллион қосымша қаржы жинауға мүмкіндік алады.

Сын

Кейде БАҚ Чехия теледидарының биліктегі партиялар мен оппозиция тарапынан қысымға төтеп беруге және саясатты бейтарап, сын тұрғысынан жабуға қаншалықты қабілетті екені туралы сұрақтар көтеріп отырады. Көптеген сын солшыл және ұлтшыл партиялар мен топтардан түседі. Чехия Республикасының бұрынғы президенті Милош Земан да ČT-мен ұзаққа созылған тартысқа қатысуда, ол 2018 жылы ресми түрде ČT-мен келіспейтін азаматтарға міндетті теледидар лицензиялық төлемдерін қайырымдастық және әлеуметтік бағдарламаларға аудару мүмкіндігін ұсынған. Земанға қарсы және солшылдарға қарсы бағытталған деп есептелгендіктен, кейбір солшыл заң шығарушылар (Ярослав Фолдина және басқалар) ČT-нің барлық қаржылық байланыстары толыққанды ашылғанша, оның жылдық есебіне қарсы дауыс беретіндерін мәлімдеді. 2013 жылы Брно ČT директоры Карел Бурианның табысы мен жалақысы туралы ақпарат жарияланды, ол 2011 жылдың бірінші жартысында шамамен 2 миллион CZK (80 000 АҚШ доллары) тапқан, бұл Чехияның жетекші саясаткерлерінен, тіпті премьер-министр мен Чехия Республикасының президентінен де жоғары көрсеткіш.

Жарнамаға шектеулер

Чехия теледидары туралы заңда Чехия теледидарының жарнама сатудан түсетін табысына шектеулер қойылады. Заңда белгіленгендей: ČT2 және ČT sport телеарналарында жарнама уақыты осы бағдарламалардың әрқайсысында күн сайынғы эфир уақытының 0,5% -ынан аспауы керек (яғни максимум 7 минут 12 секунд), ал әр бағдарламаның бір сағаттық эфирінде 6 минуттан аспауы тиіс. ČT1 және ČT24 бағдарламаларында жарнама мүлдем рұхсат етілмейді, егер тікелей мәдени немесе спорттық іс-шаралармен байланысты бағдарламаның эфиріне енгізілген жарнама, осындай жарнаманы тарату мәдени немесе спорттық іс-шаралардың теледидарлық тарату құқығын алу үшін қажетті шарт болған жағдайларды қоспағанда. Егер жарнама енгізілсе, жарнама уақыты ČT2 және ČT sport бағдарламаларындағыдай шектеледі (яғни күніне 7 минут 12 секунд). Чехия теледидары жарнаманы сатып алу және алынған қаражатты пайдалану мәселелерінде № 302/2011 Coll. Заңмен реттеледі. Тоқсан сайын Чехия теледидары ČT2 бағдарламасынан түскен жарнамалық кірістерді Чех Республикасының Мәдениет мемлекеттік қорына аударады. Чехия теледидары жарнама сатумен байланысты расталган шығындарды кірістен шегереді. ČT sport бағдарламасынан түскен жарнамалық кірістерді Чехия теледидары спорттық бағдарламаларды өндіру және тарату үшін пайдаланады. Чехия теледидарында телесаудаға толық тыйым салынған. Бұл шектеулер өнімді орналастыруға қатысты емес, ол өзіндік туындыларда қолданылады.

Менеджмент

Қазіргі уақытта Чех теледидарының бас директоры - Петр Дворжак, ол 2011 жылдың қыркүйегінде Чех теледидары кеңесі (Rada České televize) тарапынан алты жылдық мерзімге сайланды және 2017 жылы қайта сайланды. Дворжак мансабында бұрын коммунистік партияға мүше болғанына байланысты қандай да бір дау-дамайларға себеп болды, бұл жағынан оның алдыңғысы Жири Янечекке ұқсас. Дегенмен, алдыңғысына қарағанда, Дворжак қоғамдық телерадио хабар тарату саласында аз тәжірибеге ие болды, оның бұрынғы тәжірибесі негізінен PPF тобының басқаруымен коммерциялық Nova телеарнасының бас директоры қызметінде он жылдан кем болды. Nova және CME компанияларынан кеткеннен кейін PPF американдық AT&T конгломератынан бұл станцияның бақылау үлесін сатып алды. Чех теледидары Чехияда фильм және өнер саласындағы ірі жұмыс берушілердің бірі болып табылады, 2019 жылдың 31 желтоқсанына дейін 3005 қызметкері жұмыс істеді.

Галерея

Чех теледидары 1992 жылдан кейін Чехословакия теледидарының корпоративтік логотипін пайдалануын тоқтатпады, сондықтан логотип 1953 жылдың 1 мамырынан 2012 жылдың 30 қыркүйегіне дейін 59 жыл бойы қолданыста болды.