Кіріспе

Жапондық қос кісі өлтіру оқиғасы

Кобедегі балаларға қатысты зорлық қылмыстары (神戸連続児童殺傷事件) 1997 жылдың 16 наурызы мен 27 мамырында Жапонияның Кобе қаласында болды. Екі құрбан – 10 жасар Айка Ямашита (山下 彩花) және 11 жасар Джун Хасе (土師 淳) 14 жасар Шиничиро Азума (東 慎一郎) атты ұл Сейто Сакибара (酒鬼薔薇 聖斗) деген лақап атымен өлтірген. Күдікті 1997 жылдың 28 маусымында Хасеге қатысты қылмысқа байланысты қамауға алынып, кейін екі қылмысты да мойындады. Кәмелетке толмаған қылмыскер ретінде ол "BoyA" деген атпен қудаланды және сотталды. Оның нақты аты жапон заңнамасы бойынша жеке басын жариялауға тыйым салынғандықтан, ресми түрде баспасөзге жарияланбады, бірақ кейбір апталық журналдарда оның нақты аты Шиничиро Азума деп хабарланды. 2004 жылдан бастап Азума шартты түрде босатылды, ал толық босату 2005 жылдың 1 қаңтарында жарияланды. Осы кісі өлтірулер және қылмыскердің босатылуы жапондық бұқаралық ақпарат құралдары мен саясаткерлердің кең назарына ілікті.

Өлтірулер

1997 жылғы 27 мамырда Таинохата бастауыш мектебінің арнайы білім алатын оқушысы Джун Хасе (土師淳) оқушылар сабаққа келгенге дейін бірнеше сағат бұрын мектеп қақпасының алдында табылды. Хасе қол арасымен бас кесілген, содан әрі мүсілін қиып, мектеп алдында таңертең оқушылар келгенде таба алатындай етіп қалдырған. Оның аузынан қызыл қаламмен жазылған хат табылды, онда өлтiрушiнiң аты "Сакибара" екенi көрсетілген. Жазбада: "Ойынның бастауы осы. Тоқтатуға тырысыңыз, егер шамаңыз келсе, ақымақ полицейлер. Мен адамдардың өлімін көргім келеді, мен үшін кісі өлтіру – үлкен қуаныш. Мені көп жылдар бойы мазалаған ашуым үшін, жаза тарту керек." Сонымен қатар, жазбада кейбір қателер кездеседі: "shooll killer". Полиция Хасенің өлтіру әдісі мен хаттың мазмұны 1960 жылдардың соңында Сан-Франциско аймағындағы Зодиак кісі өлтірулерін еске түсіретінін айтты. 6 маусымда "Кобе Шинбун" газетіне хат жіберілді, онда Сакибара Джун Хасені өлтіру мен оның басын кесуге жауапкершілікті мойындап, одан әрі қан төгілуі мүмкін екенін ескертті. Бұл қоңыр конвертте 3 маусымда келген екінші хатта қайтарған мекенжайы да, аты да жоқ еді. Ішінде үш беттік, 1400 сөзді құрайтын хат қоса берілген, ол да қызыл сиямен жазылған. Онда "Сакакибара Сейто" деп аталатын алты таңбадан тұратын есім бар. Бұл таңбалар "алкоголь, шайтан, гүл, қасиетті және күрес" деген мағынаны білдіреді, және осы әріптер алғашқы хабарда, баланың аузына салынғанда қолданылған. "Енді ойын басталды" деген сөзбен басталатын хатта: "Мен осы ойын үшін өмірімді тәуекелге тігемін. Егер ұсталсам, маңғалаққа ілінуім мүмкін. Полиция мені ашуланып, қатал қудалау керек. Мен тек кісі өлтіргенде ғана жүрегімдегі ашудан арылып, тыныштық табамын. Мен басқаларға ауырсыну сыйлағанда ғана өз ауыруымды жеңілдете аламын." Хатта жапондық білім беру жүйесі де сынға ұшырады, оны "мені көрінбейтін адам еткен міндетті білім" деп атады. Бастапқыда жапондық БАҚ оны "Онибара" – "Шайтанның гүлі" деп қате жариялады, бірақ кісі өлтіруші өзінің есімін дұрыс айтуын талап етті. Бұл қателікке ашуланған Сакибара кейіннен радиостанцияға: "Егер менің атымды қате оқысаңдар немесе көңілімді бұзсаңдар, аптасына үш көкөніс өлтіремін. Егер мен тек балаларды ғана өлтіре аламын деп ойласаңдар, қатты қателесесіздер." деді. (Сакибараның бұл жерде "көкөніс" деген сөзді өзінің айналасындағы адамдарды атау үшін қолданғанын, ол бұл терминді әке-шешесінен үйренгенін айтты, олар оған: "Егер спорттық жарыста жүйкеленсең, айналаңдағы адамдарды көкөніс ретінде елестетіңіз" деген еді.) 28 маусымда 14 жасар жасөспірім Хасе өлтіруіне күдікті ретінде ұсталды. Ұсталғаннан кейін көп ұзамай "БойА" 16 наурызда 10 жасар Аяка Ямашитаны (山下彩花 Ямашита Аяка) өлтіргенін, сондай-ақ сол күні және оған жақын күндері үш қызға шабуыл жасағанын мойындады. 16 наурыздағы шабуылдан кейін ол күнделігіне былай деп жазды: "Бүгін адам баласының қаншалықты осал екенін растау үшін қасиетті тәжірибелер жүргіздім. Менің ойымша, мен оны бірнеше рет ұрып-соқтым, бірақ мен оны еске түсіруге тым қуаныштымын." Келесі аптада, 23 наурызда ол былай деп қосты: "Бүгін таңертең анам маған: "Кешір, қыз. Шабуылға ұшыраған қыздың қаза болғаны айтылды." Менің ұсталмайтынымды сезіп тұрмын. Осы үшін "Баймодокишинге" рахмет айтамын. Мені одан әрі қорғап жүріңіз." "Баймодокишин" сөзінің мағынасы немесе кім екені әлі күнге дейін белгісіз.

Кейінгі оқиғалар мен даулар

Қаза болғаннан кейін жапон саясаткері Шидзука Камей жағымсыз мазмұнды шектеуді талап етіп, "әдеби немесе білім беру құндылығы жоқ фильмдер, тек қана қатыгез көріністерді көрсету үшін жасалған. Осыған ересектерді кінәлау керек" деді, сондай-ақ "[осы оқиға] ересектерге осы фильмдерге қатысты өздігінен шектеу саясатын қайта қарастыруға мүмкіндік береді және олар пайдалы болғандықтан ғана рұқсат ету керек пе?" деген сұрақ туындайды. 2000 жылы Жапонияның екі палаталы заң шығару органы қылмыстық жауапкершілік жасын 16-дан 14-ке төмендетті. Алайда, 2004 жылдың 1 маусымында Сатоми Митараиді 11 жасар "Қыз" (Сасебодағы қырқысқан оқиға) өлтіргеннен кейін, одан әрі қайта қарау қажеттігі туралы пікірлер пайда болды. 2004 жылдың 11 наурызында Жапония Әділет министрлігі бұрынғыдан-жаңа 21 жастағы Сакакибара уақытша босатылып, толық босату 2005 жылдың 1 қаңтарында күшіне енеді деп мәлімдеді. Сыншылар үкіметтің бұл ерекше қадамын жасауының себебі Сакакибара босатуға лайық емес және түрмеге ауыстырылуы керек деп айыптады. Сасебодағы шабуылдан кейін үш ай өткен соң бұл сын күшейе түсті. Қылмыстардың ауырлығы және оларды кәмелетке толмаған адам жасағанына байланысты, оның аты мен жаңа мекенжайы бүгінгі күнге дейін құпия сақталып келеді. Дегенмен, журналист Фумихико Такаяманың мәлімдемесіне сәйкес, оның нағыз аты 1997 жылдың 29 маусымынан бері интернетте таралып жүр. Бірқатар адамдар, соның ішінде Шожиро Гото (көптеген жалған айыптау істерімен айналысқан адвокат), Хидехико Кумагай және Нобуёши Ивата (БойА оқыған орта мектептің бұрынғы директоры), БойА-ға әділетсіз айып тағылғанын айтып, тергеу органдарының мәлімдемелеріндегі қайшылықтарға назар салды. Мысалдар: Полиция тергеушілері, қылмыстардың бірін солқай адам жасады десе, БойА оңқай. БойА-ның мойындауында 14 жасар баланың істеуі мүмкін емес нәрселер туралы көптеген абсурдты мәлімдемелер бар. БойА-ның үлгерімі нашар болғанымен, оның мойындауы күрделі (егер құпия болса) және көптеген көркем тілдік өрнектер мен теңеулерді қамтиды. 2002 жылы баланың анасы түрмеде оны болып кетіп, қылмысты өзі жасады ма деп сұрады. Ол оған бұл туралы растады. 2015 жылдың маусым айында 32 жастағы Сакакибара Охта баспасы арқылы "Зекка" (絶歌) атты автобиографиясын шығарды, онда ол қылмыстарына өкініш білдіріп, қырқыстарды егжей-тегжейлі сипаттады. Жун Хасе отбасы "Зекканың" жарық көруіне кедергі келтіруге тырысқанына және бір кітап дүкендер желісі кітапты сатудан бас тартқанына қарамастан, ол жапондық бестселлерлер тізімінің басына тез жетті. Бірнеше айдан кейін Сакакибара жеке веб-сайт ашып, өзінің суреті болуы мүмкін екендігі айтылған, фотошоппен өңделген жалаңаш ер адамның суреттерін жариялады. Осы даулы жағдайларға жауап ретінде "Шукан Пост" таблоиды Сакакибараның нағыз аты – Шиничиро Азума, сондай-ақ сол кездегі орналасқан жері мен жұмысы туралы жариялады.