Кіріспе

Американдық академик және дипломат (1949 жылы туған), романшы.

Эми Гутманн (19 қараша 1949 жылы туған) – 2022 жылдан бері Германиядағы АҚШ елшісі қызметін атқарып жүрген американдық академик және дипломат. Бұрын ол 2004 жылдан 2022 жылға дейін Пенсильвания университетінің президенті болды, бұл Пенсильвания университеті тарихындағы ең ұзақ қызмет еткен президенттік кезең. 2018 жылы Fortune журналы Гутманнды «Әлемдегі 50 ең ұлы көшбасшының» бірі деп таныды. Ол Нью-Йорк штатының Бруклин қаласында дүниеге келген.

Оның әкесі Германияның Фойхтванген қаласындағы православие яһуди отбасының бес баласының ең кішісі болған. Адольф Гитлер билікке келген кезде ол Германияның Нюрнберг қаласының жанында тұрған. Гутманн 2011 жылдың маусым айында «Нью-Йорк Таймс» газетіне берген сұхбатында Адам Брайантқа былай деді:

«Менің басшылыққа қатысты ең маңызды ықпалым, өзімді көшбасшы ретінде ойламас бұрын қалыптасқан – әсіресе әкемнің нацистік Германиядан кету тәжірибесі. Оның батылдығы мен көрегендігі болмағанда, мен тіпті өмірге келмес едім. Ол Гитлердің келуін сезіп, барлық отбасын алып Үндістанға кетті. Бұл одан зор батылдық талап етті. Бұл әрқашан ойымда болады». Гутманн Нью-Йорк штатының Монро қаласындағы Монро Вудбери орта мектебін бітірген. 1967 жылы ол Гарвард университетінің Рэдклифф колледжіне математика мамандығы бойынша стипендия алып, екінші курсқа түсті. Ол Phi Beta Kappa мүшесі атанды және 1971 жылы Рэдклифф колледжінен magna cum laude дәрежесімен бакалавр, 1972 жылы Лондон экономика мектебінен саяси ғылымдар магистрі, ал 1976 жылы Гарвард университетінен саяси ғылымдар докторы ғылыми дәрежесін алды. Ол отбасындағы алғашқы жоғары білім алған адам болды.

Принстон университеті

Гутман 1976 жылдан 2004 жылға дейін Принстон университетінде оқытумен айналысты. 1990 жылы ол Принстон университетіндегі алғашқы Лоренс С. Рокфеллер профессоры және оның Адам құндылықтары орталығының негізін қалаушы директоры атанды. 2001 жылдан 2004 жылға дейін Принстон университетінің проректоры қызметін атқарып, университеттегі бакалавр студенттер санын 10 пайызға арттыру жоспарын басқарды және Гарвард университетінен профессор К. Энтони Аппианы шақырып алды.

Пенсильвания университеті

2004 жылы өзінің инаугурациялық сөзінде Гутман Пенн келісімін жариялады. 2017 жылы ол өзінің көзқарасын жаңартып, Penn Compact 2022 бағдарламасын енгізді, университетті осы идеалдарға қайта бағындырды және келесі қадамдарды белгіледі: Біріншіден, факультет пен студенттердің әртүрлілігін арттыру арқылы университеттегі инклюзияны арттыру. Екіншіден, академиялық пәндер арасында білімді интеграциялау, инновацияға ерекше мән беру арқылы: 2017, 2018 және 2019 жылдары Рейтердің әлемдегі ең үздік 100 инновациялық университеті тізімінде Пенн университеті 4-орынды иеленді, ал университет коммерцияландыру келісімдерін жеңілдетуге үнемі көмектесіп келеді, 2017 жылы 650-ден астам келісім жасалды (он жыл бұрын 50-ден азырақ еді). Инновацияның тағы бір маңызды жетістігі – Пенн университетінің биомедициналық зерттеулері мен клиникалық жаңалықтары, науқастың өзінің иммундық жүйесін пайдалана отырып, қатерлі ісікке ем жасау үшін FDA-ның мақұлдауымен бекітілді. The Wall Street Journal газеті былай деп жазды: «Бүгінгі таңда университет [Пенн] әлемдегі ең ірі қатерлі ісікке қарсы жаңалықты жасады деп мәлімдейді». Сонымен қатар, Penn Medicine зерттеушілері Pfizer/BioNTech және Moderna компанияларының COVID-19 вакциналарының маңызды құралы болып табылатын mRNA вакцина технологиясын әзірледі, бұл вакциналар COVID-19-ға қарсы күресте бүкіл әлемде қолданылуда. Penn Compact бағдарламасының үшінші басымдығы – жергілікті, ұлттық және жаһандық деңгейде әсер ету, Пенн университетінің зерттеу, оқыту және қызмет көрсету арқылы жеке тұлғалар мен қоғамдарға тиімділігін жеткізу. Бұл жақында Филадельфия мектеп округінің қоршаған ортаға қауіп төндіретін факторларды жоюға 100 миллион доллар бөлгенімен көрсетілді – бұл мектеп округі тарихындағы ең ірі жеке үлес.

Қаражатты жинау және стипендиялар

Президент ретінде Гутман Пенн университеті тарихындағы ең ірі қайырымдылық науқанын – Power of Penn-ді басқарды, ол 2021 жылы 5,4 миллиард доллармен аяқталды және бірінші буын өкілдерінен, төмен кірісті студенттерден тұратын топты қолдауға бағытталған «Penn First Plus» бастамасы сияқты басымдықтарды қамтыды. Бұрын ол 2007 жылы іске қосылған Making History науқанына жетекшілік еткен, ол рекордтық 4,3 миллиард доллар жинады, бұл жоспарланған мақсаттан 800 миллион доллардан асып түсті. 2012 жылдың 31 желтоқсанына дейін белгіленген мерзімнен 16 ай бұрын 3,5 миллиард долларлық мақсатына қол жеткізді. Бұл науқан өте кең ауқымды болды, шамамен 327 000 донорлардың қатысуын қамтамасыз етті. Гутман – Пенн университетінің екі қайырымдылық науқанын басқарған жалғыз президенті, және 2004 жылдан бері университетке 10 миллиард доллардан астам қаражат жинауға көмектесті. Гутман жоғары білім берудегі әлеуметтік-экономикалық әртүрлілікті ынталандыру үшін қажетті қаржылық көмекті ұлттық деңгейде қолдаушысы болды. Гутман Пеннді қаржылық жағдайы қиын студенттерге несие орнына гранттар ұсынатын елдегі санаулы университеттердің біріне айналдырды. 2009 жылдың қыркүйегінде Пенн университеті тарихында алғаш рет қаржылық көмекке құқығы бар барлық студенттер көмек пакеттерінде несие емес, гранттар алды. Орташа табысы 40 000 доллардан төмен отбасылардан шыққан студенттер оқу ақысын, жатақхана ақысын және тамақ құнын төлемейді. Орташа табысы 90 000 доллардан төмен отбасылардан шыққан студенттер оқу ақысын және басқа да төлемдерді төлемейді. 2017 жылы Пенн университетіне түскен студенттердің сегізінің бірі отбасында алғаш рет колледжге түскен, 2004 жылы бұл көрсеткіш жиірмеден бірі болған. Ол және оның күйеуі Майкл Дойл Пенн университетінде студенттік стипендияны және студенттік зерттеу қорын қаржыландырды. 2017 жылы олар стипендиялар үшін 1 миллион доллардан астам қосымша қаражат бөлді, соның арқасында бірнеше студенттер қолдау алды және басқа донорларға тең қаржыландыру мүмкіндігі туды. 2020 жылы Гутман мен Дойл Пенн медбикелік мектебіне 2 миллион доллар сыйлады, бұл қажетті қалалық және ауылдық аймақтардағы тұрақты өзгерістер жасауға құштар студенттер мен түлектерге арналған басшылық стипендияларды құруға бағытталды. 2014 жылы Гутман Пенн Compact 2020 бастамаларын жариялады, оның аясында донорлық қаражаттарды пайдалана отырып, 50 жаңа профессорлық лауазым құрылды, сондай-ақ бакалавриат студенттеріне арналған қаржылық көмек үшін қосымша 240 миллион доллар жиналды, бұл Making History науқаны кезінде жиналған 360 миллион долларға қосымша қаражат болды. Сонымен қатар, Гутман «бітіруден кейінгі жылы жергілікті, ұлттық немесе жаһандық жағдайды жақсартуға ең үміткер жоспарлары бар» студенттерге арналған ерекше және бұрын-соңды болмаған сыйлықтарды жариялады. 2015 жылдың наурызында Гутман Пенн университетінің президенттік бастамасының жеңімпаздары ретінде бес студентті (төрт жоба) таңдағанын жариялады. Жоғары білім берудегі ең ірі сыйлықтардың бірі болып табылатын президенттік бастамалар сыйлығы бітіруші студенттерге жергілікті, ұлттық және жаһандық бастамаларды жобалауға және іске асыруға жылына 150 000 долларға дейін қаржылай көмек көрсетеді. Бірінші марапаттау туралы хабарлаған «Филадельфия инквайрер» газеті: «Пенн түлектері әлемді өзгерту мүмкіндігіне ие болды» деп жазды. 2015 жылдың қазан айында ол коммерциялық жобаларға бағытталған Engagement Prize сыйлығының нәтижесі болып табылатын Penn президентінің инновациялық сыйлығын жариялады, алғашқы жеңімпаздар 2016 жылдың сәуірінде жарияланды. 2015 жылы бітірген Шадрак Фримпонг президенттік сыйлығын көптеген қыздарға білім алу мүмкіндігі болмаған мектеп ашуға пайдаланды. Фримпонг 2018 жылы Пенн университетіне қайта оралды, коммерциялық емес басшылық және менеджмент саласында білімін жетілдіру үшін және өз жұмысын жалғастыру үшін.

Кампусты дамыту

Пенн университетіне келгеннен бері Гутманн Penn Connects деп аталатын кампусты дамытудың ірі жоспарын бастады, оған Penn-нің Schuylkill өзенінің жанындағы АҚШ пошта қызметінен сатып алған жері кіреді, ол 2011 жылдың қыркүйегінде Penn Park ретінде ашылды. Penn Connects Филадельфияның экономикалық, білім беру және әлеуметтік мүмкіндіктерін арттыруға, сондай-ақ Батыс Филадельфия мен Центр-Сити арасындағы Schuylkill өзені арқылы біріктіруді қамтамасыз етуге арналған. Пенн 2010 жылдың қыркүйегінде DuPont Marshall Laboratory-ін сатып алып, Schuylkill өзенінің шығысына қарай кеңеюді бастады. Гутманн Маршалл зертханасының "шексіз мүмкіндіктері" бар екенін айтты, ол стартаптарды дамытуға және "технологияны беруге" арналған орын болып табылады, онда "ұлы жаңалықтар" ашқан профессорлар "венчурлық капитал" тарта алады және өз идеяларын нарыққа шығарады. 2016 жылдың күзінде Пенн Pennovation Center-ін ашты, ол 23 акрлық аумақтың ядросы болды, университет бұл аумақты Pennovation Works деп атады. Бұл орын Schuylkill өзенінің оңтүстік жағалауындағы Grays Ferry учаскесінде орналасқан, бұрын DuPont Co.-ның Маршалл зертханаларының үйі болған (оны жұмыскерлер тефлонның дамуына әкелген затты тапқан). 35 миллион долларлық жоба Пенн университетінің Батыс Филадельфия кампусының ортасынан шамамен 1,5 шақырым қашықтықта орналасқан. Үш қабатты, 58 000 шаршы фут көлемді ғимараттың үстінде ірі, қызыл әріптермен "Pennovation" деп жазылған. Pennovation "идеялардың кристалдануын" бейнелейтін кристалл құрылымын қосады, ал сәулет сыншысы Инга Сафрон оның ерекше дизайны өткенге көңіл бөлмей, "болашақты жариялайды" дейді. Johnson & Johnson 2018 жылдың шілдесінде Pennovation Works J&J-дің АҚШ-тағы алғашқы JPOD-ына, J&J зерттеушілерін және жергілікті биомедициналық қоғамды байланыстыруға бағытталған желілік орталыққа ие болады деп хабарлады. Бұл жаңалықпен J&J әлемдік телекоммуникациялық компания Qualcomm және шоколад өндіруші Hershey's компанияларының қатарына қосылды. Пенн полициясының қызметкерлері қолдау көрсеткендерге жауап берді, полиция кәсібуағының басшысы бұл қадамды сынап, ашық хат жазды, ал полиция департаментінің бастығы Гутманның әрекеттерін қорғап хат жазды.

Президент лауазымындағы қызмет мерзімі

2012 жылдың 8 мамырында Пенн университеті Гутманның келісімшарты 2019 жылға дейін жаңартылғанын хабарлады. Ұзарту туралы мәлімдеме жасағанда Пенн университетінің қамқорлар кеңесінің төрағасы Дэвид Л. Коэн, Пенннің "қамқорлары Эми Гутман елдегі ең үздік университет президенті деп сенімді" екенін айтты. Оның тамаша басшылығымен Пенн университеті өзінің тарихындағы ең күшті және сергек мекемеге айналды. 2016 жылдың қараша айында, әлі де кеңес төрағасы болып қызмет еткен Коэн, Гутманның келісімшарты 2022 жылға дейін ұзартылатынын жариялады, осылайша ол Пенн университетіндегі ең ұзақ қызмет еткен президент атанды. 2017 жылы Гутманның жалпы еңбекақысы 2,9 миллион долларды құрады, бұл оны Пенсильвания штатындағы ең көп жалақы алатын жеке колледж президенті және АҚШ бойынша төртінші орынға шығарды. 2021 жылы Пенсильвания университетінің қамқорлары тапсырған IRS 990 нысанына сәйкес, Гутманның W-2 форматы бойынша есептелген еңбекақысы 22 821 735 долларды құрады. Ол сонымен қатар Пенсильвания университетінен 3,7 миллион доллар көлемінде несие алды, ол 2021 жылдың соңына қарай толығымен өтелмеген күйде қалды.

АҚШ-тың Германиядағы елшісі

2021 жылдың 2 шілдесінде президент Джо Байден оны Германиядағы АҚШ елшісі лауазымына ұсынды. Оның кандидатурасы бойынша тыңдаулар Сенаттың Сыртқы қатынастар комитетінде 2021 жылдың 14 желтоқсанында өтті. Оның кандидатурасының мерзімі жыл соңында бітіп, 2022 жылдың 3 қаңтарында президент Байденге қайтарылды. Президент Байден келесі күні Гутманды қайтадан ұсынды. Комитет оның кандидатурасын 2022 жылдың 12 қаңтарында Сенатқа жағымды баға беріп жіберді. 2022 жылдың 8 ақпанында АҚШ Сенаты 54 дауысқа 42 дауыспен оның кандидатурасын бекітті. Ол өзінің сенім грамотасын 2022 жылдың 17 ақпанында тапсырды.

Ғылыми мансабы

Өзінің еңбектері арқылы Гутман теория мен саясатты біріктіруге ұмтылды. PhD диссертацияларын қорғайтын АҚШ саясаттанушыларының соңғы рейтингінде ол барлық саяси теоретиктер арасында сілтемелер саны бойынша екінші орында, барлық әйел саясаттанушылар арасында сегізінші орында тұр, ал Пенсильвания университетінің кез келген саясаттанушысынан көп сілтеме алған. Саяси философияға оның алғашқы үлесі – «Демократиялық білім беру» (1987; 1999 ж. қайта қарастырылған) кітабы. Кітапта білім берудің саяси теориясындағы негізгі сұрақтар қарастырылады: Демократиялық қоғам білім беру туралы шешімдерді қалай қабылдауы керек? Балаларға нені үйрету керек? Азаматтар қалай тәрбиеленуі керек? «Этика» журналында бұл кітап «соңғы жетпіс жылдағы демократиялық білім беру әдебиетінің ең үздік үлесі» деп бағаланды және демократия мен білім беру арасындағы қарым-қатынасқа қызығушылықты қайта жандандырды. Кітапта сондай-ақ қазіргі заманғы ғылыми пікірталастар да қарастырылады: Демократиялық білім беру көпмәдениеттілікке қалай жауап беруі керек? Мектептер оқушылар арасында патриоттық немесе космополиттік сезімдерді қалыптастыруға тырысуы керек пе? Гутманның саяси философияға қосқан екінші маңызды үлесі – Гарвард саяси ғалымы Деннис Томпсонмен бірлесіп жасаған кеңес беру демократиясының теориясы. «Демократия және келіспеушілік» (1996) күнделікті саясатта көбірек негізделген және құрметті пікір алмасуға шақырады. Кеңес беру негізделген аргументтер арқылы шешім қабылдауға көмектеседі және қоғамның әділдікке ұмтылу қабілетін дамытады, сонымен қатар келіспеушіліктер сақталған кезде де әлеуметтік ынтымақтастықтың өзара қанағаттандыратын шарттарын табады. «Демократия және келіспеушілік» поляризацияланған саясатқа тиімді ем ретінде мақталды және Стивен Македо редакциялаған «Кеңес беру саясаты» жинағында жарияланған, қолдаушы және қарсы пікірлер жинағында практикалық емес деп сынға алынды. Қолдаушылар саяси кеңес берудің кеңейтілуі мен жақсаруы барлық азаматтарға көмектесе алады деп санайды. Гутман өзінің еңбектерінде кеңес беру демократиясының идеяларын АҚШ сайлау процесіне, президент Барак Обаманың биоэтикалық мәселелерді зерттеу комиссиясына, Оңтүстік Африканың Ақиқат және Татуласу комиссиясына және Ұлыбританиядағы денсаулық сақтау ұйымына қолданды. Кітапты сынға алған Питер Берковиц теорияның «жетілділікке жетпегенін» және «еркін қоғамдағы демократиялық азаматтардың құмарлықтарын оятып, сонымен бірге басаңдататын күштерді ескермейтінін» жазды. «Барлық жақсы нәрселер халықтың билігінен туындайды немесе онымен үйлесімді болады» деген пікір дұрыс емес. Гутманның саяси философияға қосқан үшінші маңызды үлесі – топтық сәйкестікті талдау және оның әділдікпен байланысы. «Демократиядағы сәйкестік» (2003) еңбегінде Гутман топтық сәйкестік демократиялық әділдіктің досы да, жауы да емес деп мәлімдейді. Ол демократиялық саясатта топтық сәйкестіктің ойнайтын заңды, бірақ сонымен бірге проблемалық рөлдерін талдайды және топтық сәйкестік саясатының әртүрлі түрлерін ажыратады. Ол бұл көзқарасты 2018 жылы Пенн университетінің түлектері алдындағы «Бірегей ойлаңыз, бірікпеңіз» атты ұлттық деңгейде танымал болған сөйлесінде одан әрі дамытты, онда ол «Бізді бірегей ететін және біріктіретін нәрселер бір-біріне қарама-қайшы емес. Бірегейлік пен бірлік – мықты плюрализмнің екі тірегі. Біз ортақ құндылықтардың бірлігін өмірге деген ерекше көзқарасымызбен біріктіргенде ғана өркендейміз. Бірлікте тұрып, бір ойда болудың маңызы ешқашан болмағандай» деді. 2012 жылдың мамырында Гутман Гарвардтың Деннис Томпсонмен бірлесіп жазған өзінің 16-шы кітабын – «Компромистің рухы: Неліктен басқару оны талап етеді және үгіт-насихат оны әлсіретеді» (Принстон университетінің баспасы) жариялады. Авторлар келіссөз жасаудың қиындығы демократиялық процестің өзіне енгізілгенін, бірақ оған қажеттілік те бар екенін көрсетеді. Компромисті жақсырақ түсіну және бағалау қазіргі саяси поляризация кезінде өте пайдалы болуы мүмкін. The New Republic журналының Пол Старр «Рух» туралы мақаласында: «Кім ойлаған еді, американдықтарға ішкі саясаттағы төңіректілік мәселелерін қарастыруға, тарихтың ең қиын сәттеріндегі қайғылы шешімдерден бастап, бүгінгі американдық қоғамдық өмірдегі әдеттегі жамандықтарға дейін кеңес беру қажеттігі туралы кеңес беру қажеттігі туралы?» Біз тәжірибелі халық ретінде танымал едік, біздің саясаткерлеріміз өте икемді деп саналды. Бірақ бір нәрсе өзгерді, Гутман мен Томпсонның айтуынша, бұл өзгеріс науқан мен басқарудың арақатынасына байланысты. Гутман мен Томпсон кітабын компромистің рухын және тәжірибесін күшейтуге бағытталған ұсыныстармен аяқтайды». PBS Newshour тілшісі Джуди Вудруфф кітапты «соғысып жатқан саяси көшбасшыларды біріктіретін немесе оларды бөліп тұратын күштерді ашық зерделеп қараған еңбек» деп атады. «Барлық саясаткерлер оны оқыса еді!» деді ол. Гутманның 17-ші кітабы, Джонатан Мореномен бірлесіп жазылған «Барлығы жұмаққа баруды қалайды, бірақ ешкім өлгісі келмейді» (W. W. Norton & Company) 2019 жылы жарияланды.

Басқарма мен басшылық лауазымдар

2009 жылы Барак Обама Гутманды биоэтикалық мәселелерді зерттеу жөніндегі Президенттік комиссияның төрағасы етіп тағайындады және оны 2012 жылдың басында қайта тағайындады. Ол 2016 жылға дейін осы лауазымды атқарды. Биоэтика комиссиясы медициналық зерттеулерге қатысушы ересектер мен балаларды қорғау, геномика мен нейроғылымның этикасы сияқты түрлі мәселелер бойынша 10 есеп дайындады. Комиссияның отырыстары жұртшылыққа ашық және тікелей эфирде көрсетілді, ал Президентке ұсынған барлық ұсыныстары бірауыздан қабылданды. Оның маңызды есебі «Әр ұрпақ үшін биоэтика» демократиялық пікірсайыс пен биоэтикалық білімді дамытудағы биоэтика комиссияларының миссиясына бағышталды. 2005 жылдан 2009 жылға дейін Гутман Ұлттық қауіпсіздік жоғары білім беру кеңесші кеңесінде қызмет етті, бұл комитет ФБР-ге академиялық салаға қатысты ұлттық қауіпсіздік мәселелері бойынша кеңес берді. 2011 жылдан 2013 жылға дейін ол Америка өнер және ғылым академиясы шақырған Гуманитарлық және әлеуметтік ғылымдар жөніндегі Ұлттық комиссияның мүшесі болды. 2014 жылы Америка университеттері қауымдастығы Гутманды бір жылдық мерзімге директорлар кеңесінің төрағасы етіп сайлады. 2007 жылдан 2019 жылға дейін Гутман Филадельфиядағы Ұлттық Конституция орталығының басқармасында қызмет етті. Ол 2017 жылдан 2019 жылға дейін Knight Commission on Trust, Media and Democracy құрамына кірді. 2006 жылдан 2022 жылға дейін Гутман The Vanguard Group басқармасында қызмет етті және 2014 жылдан 2022 жылға дейін Берггрюен институтының директорлар кеңесінің мүшесі болды. 2009 жылдан бастап Гутман Швейцарияның Давос қаласында Дүниежүзілік экономикалық форумда өткізілетін Глобалды университет басшылары форумының (GULF) мүшесі болды.

Жеке өмір

Гутман Колумбия университетінің заң және халықаралық қатынастар профессоры Майкл Дойлға үйленген. Олардың бір қызы бар, Абигейл Дойл, ол UCLA химия профессоры және органикалық химия бойынша Саул Уинштейн атындағы кафедра иесі.