Кіріспе

Американдық суық соғыстың тарихшысы (1941 жылы туған)

Джон Льюис Гаддис (2 сәуір 1941 жылы туған) – американдық әскери тарихшы, саясаттанушы және жазушы. Ол Йель университетінің әскери және теңіз тарихы бойынша Роберт А. Ловетт профессоры. Гаддис ең белгілісі суық соғыс және стратегиялық жоспарлау саласындағы еңбектерімен танымал. Ол сонымен қатар 20 ғасырдың көрнекті американдық дипломаты және тарихшысы Джордж Ф. Кеннанның ресми өмірбаянын жазған. Оның «Джордж Ф. Кеннан: Америкалық өмір» (2011) атты Кеннанға арналған өмірбаяны 2012 жылы «Өмірбаяны немесе өзіндік өмірбаяны» номинациясы бойынша Пулитцер сыйлығын жеңіп алды.

Өмірбаян

Гаддис Техас штатының Котулла қаласында Гарри Пассмор Гаддис пен оның әйелі Изабел Флоренс (Мальцбергер) Гаддистің ұлы болып дүниеге келді. Ол Остин қаласындағы Техас университетінде 1963 жылы бакалавр, 1965 жылы магистр, ал 1968 жылы доктор ғылымын қорғады, соңғысы Роберт Дивайн басшылығымен жүзеге асты. Гаддис содан кейін 1969 жылы Огайо университетіне өтуге дейін Индиана университетінің Оңтүстік-Шығыс бөлімшесінде қысқа мерзім оқытты. 1983 жылы ол ерекше профессор атанды. Ол сонымен қатар Принстон университеті мен Хельсинки университетінде арнайы шақырылған профессор болып қызмет етті. 1992 жылы Америка сыртқы қатынастары тарихшыларының қоғамының президенті болды. 1997 жылы Йель университетіне әскери және теңіз тарихының Ловетт профессоры болып тағайындалды. 2000-2001 оқу жылында Гаддис Оксфордтағы Джордж Истман профессоры болды, бұл құрметке ие болған екінші ғалым (Робин Винкстен кейін) және Истман мен Хармсворт профессорларының есімдерін біріктірген алғашқысы болды. 2005 жылы ол Ұлттық гуманитарлық медальмен марапатталды. Ол 1991 жылы құрылған Уилсон орталығының «Қышқы соғыс халықаралық тарихы» жобасының кеңесші комитетіне кіреді.

Шәкіртақы

Гаддис, әлдебір суық соғыс туралы ағылшын тілінде жазған ең белгілі тарихшы. Оның ең танымал еңбегі, мүмкін, өте ықпалды «Strategies of Containment» (1982; қайта жаңартылған 2005) еңбегі болар, онда ол АҚШ президенттерінің Кеңес Одағына қарсы қолданған тұтастыру саясатының теориясы мен тәжірибесін егжей-тегжейлі талдайды. Бірақ оның 1983 жылғы пост-ревизионистік зерттеулерден жасаған қорытындысы да кейінгі суық соғыс зерттеулеріне бағыт берудің маңызды арнасына айналды. «Біз қазір білеміз» (1997) кітабы Куба зымыран дағдарысына дейінгі суық соғысты, Кеңес блогының жаңа мұрағаттық құжаттарын пайдалана отырып талдады. Оның әріптесі, тарихшы Мелвин Леффлер бұл кітапты «жаңа ғалымдар буынының қалыптасуына ықпал етуі мүмкін» деп атады. Сондай-ақ, ол «суық соғыс аяқталғаннан кейін оның тарихын жазуға жасалған алғашқы жүйелі және тұрақты әрекет» деп мақталды. Дегенмен, Леффлер «Біз қазір білеміз» кітабының ең ерекшелігі Гаддистің «пост-ревизионизмнен бас тартып, суық соғыстың дәстүрлі түсіндірмелеріне оралуы» екенін атап өтті. «The Cold War» (2005) кітабын Джон Айкенберри «суық соғыстың керемет жазылған панорамалық көрінісі, жарық пен өткір ойларға толы» деп мақтады. Бұл кітап суық соғыстың тарихын және оның салдарына бұрынғыдан гөрі алыс тұрғыдан қарастырды және Гаддис 2006 жылы Гарри С. Труманның кітап сыйлығын жеңіп алды. Тәжірибелі мамандар бұл кітапқа онша көңіл бөлмеді, Тони Джадт кітапты «Американың суық соғысының тарихы: Америкадан көрінгендей, Америкада басынан өткендей және көптеген американдық оқырмандарға ұнайтындай баяндалған» деп қорытты, ал Дэвид С. Пейнтер бұл «АҚШ саясатын және саясаткерлерін қорғауға жасалған мұқият құрылған еңбек» екенін, және ол «толыққанды емес» екенін айтты. Гаддис кеңес басшысы Иосиф Сталиннің тұлғасы мен тарихтағы рөлінің суық соғыстың ең маңызды себептерінің бірі болғанын айтады. АҚШ дипломатиялық тарихы саласында ол бастапқыда пост-ревизионизм концепциясымен байланысты болды, яғни суық соғыстың бастауы туралы ревизионистік және ортодоксалды түсіндірмелерден АҚШ, Ұлыбритания және басқа батыс елдерінің мұрағаттарынан қол жетімді үкіметтік құжаттарға негізделген (1970-ші жылдардағы) түсіндірмелерді қабылдау идеясы. Сталинге деген қызығушылығының артуына және АҚШ ұлтшылдығына бейімділігіне байланысты Гаддис қазір пост-ревизионистке қарағанда көбірек ортодокс саналады. Ревизионист Брюс Каммингс 1990 жылдары Гаддиспен пікір таластырып, Каммингс Гаддисті моральдық емес және объективтіліксіз деп сынады.

Саяси ұстанымдар

Гаддис президент Джордж Бушқа жақын, оның сөйлеу жазушыларына ұсыныстар береді және 43-ші президенттің "ашық сыйластығымен" сипатталады. Президенттік қызметтен кейін Буш Гаддистің ұсынысымен сурет салумен шұғылдана бастады. АҚШ-тың Иракқа басып кіру кезінде Гаддис: "Әлем енді демократия үшін қауіпсіз болуы керек, және бұл енді тек идеалистік мәселе ғана емес, біздің қауіпсіздігіміздің мәселесі" деді. АҚШ-тың Иракты оккупациялау кезінде Гаддис Буш Американы "2001 жылдың 11 қыркүйегінен гөрі халықаралық жүйеде күшті және мақсатты ойыншы ретінде" орнатып, бекіткенін айтты. Тарихшы Джеймс Чейс Гаддис "шет елдердегі бейресми империялық саясатты" қолдайды деп санайды. Гаддис алдын алу соғысы американдық дәстүрдің құрылымдық бөлігі деп есептейді және алдын алу мен шабуылға дейінгі соғыс арасында маңызды айырмашылық жоқ деседі. Трамптың президенттігі туралы ол: "Біз бүкіл саяси жүйені қайта қарастыруға кешіккен шығармыз. Кейде көрерлік нәрсе жүйеден тумайды, керісінше жүйеден тыс жерден келеді. Бәлкім, қазір сондай сәттердің бірі болар" деді.