Кіріспе
Югославиялық және серб рок-тобы Bajaga i Instruktori (серб кириллицасы: Бајага и Инструктори; транслитерациясы: Bajaga and the Instructors) – 1984 жылы Белградта құрылған серб және югославиялық рок-тобы. Әнші, гитарист және бас композитор, сондай-ақ лирика авторы Момчило Баягич "Баяга" құрған және басқарған бұл топ, югославиялық рок сахнасының ең белгілі топтарының бірі саналады. Баягайч әлі де Riblja Čorba тобының өте танымал гитарисі болып жұмыс істеген кезде, Баягичтің Pozitivna geografija атты қосымша жобасын насихаттау мақсатында құрылған. Альбомның сәттілігі мен промо-тура тобының қызметін одан әрі жалғастыруға мүмкіндік берді. Bajaga i Instruktori тобының Sa druge strane jastuka (1985), Jahači magle (1986) және Prodavnica tajni (1988) атты келесі шығармалары көптеген хиттерді сыйлады, бұл топты Riblja Čorba және Bijelo Dugme сияқты көп сатылымды топтармен бірге югославиялық рок сахнасының қатарына қойды. Топтың жұмысы және Баягичтің көбінесе поэтикалық лирикасы музыка сыншыларынан да жоғары бағаланды. Югославияның тарауынан кейін де топ өз қызметін жалғастырды және бүкіл өмірі бойы Сербия мен бұрынғы Югославия республикаларындағы ең танымал топтардың бірі болып қала берді.
Bajaga i Instruktori (Serbian Cyrillic: Бајага и Инструктори; trans. Bajaga and the Instructors) are a Serbian and Yugoslav rock band formed in Belgrade in 1984. Founded and led by vocalist, guitarist and principal composer and lyricist Momčilo Bajagić "Bajaga", the group is one of the most notable acts of the Yugoslav rock scene. The band was formed while Bajagaić was still a guitarist for the highly popular band Riblja Čorba, originally to promote Bajagić's side project Pozitivna geografija. The success of the album and the promotional tour led to the continuation of the band's activity. Bajaga i Instruktori's following releases, Sa druge strane jastuka (1985), Jahači magle (1986) and Prodavnica tajni (1988), brought a plethora of hit songs, placing the band at the top of the Yugoslav rock scene, alongside other mega selling bands like Riblja Čorba and Bijelo Dugme. The band's work and Bajagić's often poetic lyrics were also widely praised by the music critics. The band continued their activity after the breakup of Yugoslavia, throughout their whole career remaining one of the most popular groups in Serbia and other former Yugoslav republics.
Баягичтің Riblja Čorba-дағы бастамасы мен мансабы
Момчило Баягич "Баяга" өзінің музыкалық мансабын 1974 жылы, 14 жасында TNT тобының вокалисі ретінде бастады. TNT тобының құрамында "Dvadeseta noć" ("Жиырмасыншы түн") әні үшін алғашқы өлеңдерін жазды.
1980 жылдар
Риблья Чорбадағы уақытында Баягич көптеген күлкілі, попқа бағытталған әндер жазды, олар Риблья Чорбаның хард-рок дыбысына және әлеуметтік тақырыптағы өлеңдеріне үйлеспеді. Альбомда Баягичтің бұрынғы «Офи» және «Глогов Колач» тобының мүшесі Драган Đерич "Đераға" арналған «Znam čoveka» («Мен бір адамды білемін») атты есірткіге қарсы әні бар. Баягичтің «Офи» тобының бұрынғы мүшесі, бұрынғы «Mačori» мүшесі және «Teatar levo» әуесқой театрындағы актер, клавишник Драган Митрич (бұрынғы «Булевар» және «Пропаганда» мүшесі) және Корнелије Ковач, Загребте болғанда Баягич пен Кукич «Парни Валжак» тобының «Uhvati ritam» («Ритмге ілесің») альбомын жазуға қонақ ретінде қатысты, атақты әннің қосымша вокалын орындап, алғашқы концертіне барабан жиынтығын бергені үшін «Парни Валжакқа» алғыс айтты. «Sa druge strane jastuka» альбомы Миленковичтің автор ретінде алғашқы жұмысы болды: ол Баягичпен бірлесіп «Francuska ljubavna revolucija» («Француздық махаббат революциясы») әнін жазды. Топ «Hit meseca» («Айдың хиті») музыкалық телешоуы үшін «Zažmuri» әнін таңдады, бірақ бұл олардың «PGP RTB» лейблінің редакторларын қанағаттандырмады, олар қарқынды ән талап етті. «Zažmuri» әні ақырында «Hit meseca» чартының жоғарғы сатысына көтерілді. 1985 жылдың наурыз айында «Bajaga i Instruktori» тобы өздерінің жаңа әндерін Загребтегі «Kulušić» клубында «BG ZG: Bolje vas našli» («Белград – Загреб: Сіздерді кездестіргенімізге қуаныштымыз») акциясы аясында таныстырды. Топ Югославия бойынша сәтті гастрольдік сапар жасады, оның аясында 8 және 9 маусымда Ташмайдан стадионында екі концерт өткізді. Екі концертке де стадион толып, ал біріншісінде топ жаңбыр астында орындады. Югославиялық техниктер Брюс Спрингстин мен Пинк Флойд әндерін орындаған саундчекке 100 000-ға жуық адам жиналды. «Bajaga i Instruktori» концертін ашты, бірақ біраз уақыттан кейін полиция қуанышпен толқыған көрермендерді ұрып-соғып, концертті кеңес шенеуніктері тоқтатты, сондықтан «Bijelo Dugme» тобы сахнаға шығу мүмкіндігіне ие болмады. Жаңа тәртіпсіздіктерден қорқып, Мәскеу билігі екінші концертін «Динамо» залында, ал үшіншісін «Москваның жасыл театрында» өткізді. Біріншісіне 30 шілдеде 2000-ге жуық қызығушылық танытпаған зауыт жұмысшылары келді, ал екіншісіне 2 тамызда британдық «Misty in Roots» және «Everything but the Girl» топтары қатысқан, оған арнайы билеттері бар 10 000-ға жуық жас белсенділер келді. Жыл соңында топ Югославия Коммунистік Жастар Одағының «25 мамыр» медалімен марапатталды. Альбомды насихаттау үшін топ The Beatles-тің «All You Need Is Love» әнінің «All You Need Is Love (verzija 1986)» («All You Need Is Love (1986 нұсқасы)») каверін жазды, ол «Rock» журналының бір санымен бірге 7 дюймдік сингл ретінде сыйлық ретінде берілді. B жағында «Jahači magle» әндерінен аудио үзінділер болды. Сингл 99 999 данада басылды, бұл «Rock» журналының таралымына тең болды. Продюсерлік Саша Хабич жасады. Альбомның жарық көргенінен кейін өткен гастрольдер барысында топ Белградтағы «Pionir» залында екі толық сатылған концерт өткізді.
1990 жылдар
1991 жылы топ «Төрт маусым» (Četiri godišnja doba) EP-ін шығарды, онда «Uspavanka» («Жұмыр жұлдыз»), «Buđenje ranog proleća» («Ерте көктемнің оянуы»), «Dobro jutro» («Құтты таң»), «U koži krokodila» («Тіке қоянның терісінде») әндері бар. 1993 жылы Bajaga i Instruktori «Электр музыкасы» (Muzika na struju) альбомын шығарды. – жарылыс болды. Баягич Стаматович пен Голубовичті топтан шығарды, бұл Bajaga i Instruktori тобының қызметін тоқтатуына әкелді. 2001 жылы топ жаңа гитарист Любиша «Буба» Опачичпен (бұрын бірнеше танымал емес топтардың мүшесі) жазылған және Саша Хабич өндірген «Noćaj айдаһары» (Zmaj od Noćaja) альбомын шығарды. 2002 жылы топ концерттерінен жазылған жазбалары бар «Live-тың үздіктері» альбомын шығарды, концерттер Белград, Любляна, Загреб, Тимишоара, Скопье және Ниш қалаларында өтті. 2004 жылы Локнер «Еуропа Электро Экспресі» (Evropa Electro Exprees) атты жеке альбомын шығарды. 2008 жылы топ екі жаңа ән жазды: «Bežiš od mene ljubavi» («Менің сүйіктім, сен менің қолымнан қашасың») және «A ti se nećeš vratiti» («Сен қайта келмейсің»), соңғы әнге Plavi Orkestar тобының жетекшісі Саша Лошич қонақ ретінде қатысты, бұл «Сторкс қайтып келеді» (Vratiće se rode) телешоуы үшін жазылды. 2008 жылдың 28 қыркүйегінде Опачич Мариборда, топтың концертінен кейін қонақ үй бөлмесінде қайтыс болды. Оның орнына бұрынғы VROOM гитарисі Марко Нежич келді. 2009 жылдың желтоқсанында топ Белградтағы «Сава орталығында» өткен үш концертпен құрылғанына 25 жылдығын тойлады. Сол жылы олар АҚШ-та, Бостон, Нью-Йорк (Купер Юнионның Ұлы залында), Монреаль, Сан-Франциско, Лос-Анджелес және Чикаго қалаларында өнер көрсетті, ал режиссер Милош Йованович топ туралы «Электр музыкасы» (Muzika na struju) атты деректі фильм түсірді.
2010 жылдар
2010 жылы PGP RTS «Antologija» (Антология) атты жинақ шығарды, онда Bajaga i Instruktori тобының алғашқы төрт студиялық альбомының жаңадан өңделген нұсқалары болды. 2012 жылдың 6 маусымында топ «Daljina, dim i prašina» (Distance, Smoke and Dust) студиялық альбомын шығарды. Алғашқыда Баяганың айтуынша, альбомның 30 000 данасы сатылды. Альбом «Ako treba da je kraj» («Егер бұл соңы болса») және «Vreme» («Уақыт») синглдарымен жарияланды. Альбом Баягичтің «Vodič kroz snove» («Арманға жол көрсеткіш») атты поэзия кітабымен бірге шықты. Кітапта Баягичтің Bajaga i Instruktori және оның жеке альбомдары үшін, сондай-ақ басқа да орындаушылар үшін жазған өлеңдері, драматург және ғалым Душан Ковачевич, Белград университетінің профессоры Александр Джерков және журналист Пека Поповичтің түсіндірмелері жазылған. Қараша айында топ актер Срджан Тодоровичтің қатысуымен альбомның атау трекіне видеоклип шығарды. 2013 жылдың 19 сәуірінде топ Польшада алғаш рет өнер көрсетті. Топ Варшавадағы Proxima клубында концерт берді, онда поляк әншісі Мачей Маленьчук қонақ ретінде өнер көрсетті. 2011 жылы ол Bajaga i Instruktori тобының 1988 жылғы «Verujem – Ne verujem» («Сенемін – Сенбеймін») әнін «Ostatnia nocka» («Соңғы түн») деген атаумен орындады. 2013 жылдың 26 маусымында топ 30 000 көрерменнің алдында Белградтағы Калемегдан бекінісінде «Daljina, dim i prašina» альбомын насихаттау аясында концерт берді. Концертте Shark, Snakes and Planes, Eva Braun және Bombaj Štampa топтары алғашқы орында өнер көрсетті, ал актер және барабаншы Срджан Тодорович, YU Grupa бас гитарисі Жика Елич және Plavi Orkestar тобының жетекшісі Саша Лошич "Лоша" арнайы қонақтар ретінде қатысты. Концертке дейін Long Play концерттік агенттігі мен Белградтың туризм басқармасы ұйымдастырған «Баяга әндерінен Белградты тану» байқауы өтті. 12 маусымда байқау жеңімпаздары рок журналисі Пека Поповичпен бірге Белград қаласын аралап, Баяга мен Инструктори әндерінде айтылған жерлерді көрді, ал Топчидерде жеңімпаздарды Баягич қарсы алды. 2013 жылдың тамызында «Daljina, dim i prašina» альбомы тек 200 данадан тұратын винилдік нұсқада шықты, олардың әрқайсысына Баягич қол қойды. 2014 жылы топ құрылғанына 30 жыл толуын және дебюттік альбомының шығуына арналған турнеге шықты. Турне аясында Загребтегі Tvornica kulture клубында үш концерт өтті. 2018 жылдың сәуір айында Bajaga i Instruktori тобы өзінің он екінші студиялық альбомын – «U sali lom» (Залда дау-дамағал) шығарды. Альбомды Саша Хабич продюсерлік етті және пост-продакшн жұмыстары Лондонның Abbey Road студиясында жүргізілді, ал оны PGP RTS және Croatia Records бірлесіп шығарды. Альбомда Neverne Bebe тобының мүшесі Саша Ранджелович "Ranđa" гитарада, әнші-күйші Никола Вранжкович гитарада, Majke тобының мүшесі Давор Родик педалдық сталь гитарада және Marko Kuzmanović барабанда қонақ ретінде қатысты. Хорватиялық Hladno Pivo тобы орындауға шақырылды, бірақ Bajaga i Instruktori тобына қолдау көрсету мақсатында бас тартты. «U sali lom» альбомынан кейін 2019 жылдың 11 тамызында Пула Аренасында өткен концертте жазылған «U Puli lom – Live at Arena» (Пула Аренасында дау-дамағал – концерттік альбом) шықты. Концерттің видеожазбасы Blu-ray дискісінде жарық көрді.
In April 2018 Bajaga i Instruktori released their twelfth studio album, U sali lom (Rumpus in the Hall). The album was produced by Saša Habić and post produced in London's Abbey Road Studios and co released by PGP RTS and Croatia Records. It featured Neverne Bebe member Saša Ranđelović "Ranđa" on guitar, singer songwriter Nikola Vranjković on guitar, Majke member Davor Rodik on pedal steel guitar and Marko Kuzmanović on drums as guests. Croatian rock band Hladno Pivo was invited as a replacement, but refused to perform as a sign of support for Bajaga i Instruktori. U sali lom was followed by the live album U Puli lom – Live at Arena (Rumpus in Pula – Live at Arena), recorded on the band's concert at Pula Arena on 11 August 2019. The video recording of the concert was released on Blu ray
2020 жылдар
2020 жылдың қыркүйегінде топ өзінің он үшінші студиялық альбомын шығарды, оның атауы Ovaj svet se menja (Бұл әлем өзгеріп жатыр). Альбомды Саша Хабич өндірді және PGP RTS және Croatia Records бірлесіп жариялады. Альбомда "Ni na nebu ni na zemlji" әнінің жаңа нұсқасы, "Otvorena vrata" тақырыбының жаңа нұсқасы және "Mladost" ("Жастар") әнінің жаңа нұсқасы бар, ол бастапқыда "Женеидба и удадба" (Үйлену және құдалық) театрлық қойылымы үшін жазылған, бірақ қайтыс болған әнші-автор Арсен Дедичке арналған өзгеше мәтінмен жаңартылды. Жыл ішінде топ 2021 жылдың 16 шілдесінде Ташмайдан стадионында өткен концертте жазылған "Koncert Bajaga I Instruktori – Tašmajdan 2021" (Bajaga i Instruktori Concert – Tašmajdan 2021) концерттік альбомын шығарды. Альбом тек цифрлық форматта қол жетімді болды. Сонымен қатар, Баягич Душан Ковачевичтің мәтініне және "Nije loše biti čovek" (Адам болу жаман емес) фильміне аспаптық музыка жазды. Композициялар "Nije loše biti čovek" саундтрек альбомында жарық көрді, орындаушылар ретінде әнші және актриса Лена Ковачевич пен актер Гордан Кичич қатысты. 2022 жылы Croatia Records және PGP RTS "Koncert za rock grupu, orkestar i zbor – Sava Centar 2019. Live" (Rock Band, Orchestra and Choir – Sava Centar 2019 концерті) екі дискілік концерттік альбомын шығарды, ол 2019 жылдың 6 желтоқсанында Сава орталығында оркестрмен ("Београдски солисти") және хормен ("Лола") бірге өткен концертте жазылған. Концерт Blu-ray форматында да шығарылды. 2023 жылдың наурыз айында Мирослав Цветкович пен Чедомир Макура топтан кетті. Топтың негізін қалаушы мүшесі болған Цветкович өзінің 70 жасқа толуына байланысты сахнаны қалдыруға шешім қабылдағанын, ал Макураның шешіміне жаңа бизнесіне толыққандай көңіл бөлу және отбасымен көбірек уақыт өткізу ниеті себеп болды. Олардың орнына бас гитарист Владимир Чукич пен барабаншы Марко Кузманович келді. Жаңа мүшелер 2023 жылдың наурыз айының соңында Белградтағы Bitef Art Cafe-де өткен екі клубтық концертте алғаш рет өнер көрсетті.
Мұра
2015 жылы серб джаз әншісі Лена Ковачевич «Bajaga i Instruktori» әншісіне арналған «Džezeri (Jazzers)» атты құрмет альбомын шығарды. «Strah od vozova» («Поездардан қорқу») әнін 1990 жылы серб поп дуэті Next of Kin «Way to the Top» альбомында орындаған. «Tišina» («Үнсіздік») әнін 1992 жылы серб панк-рок тобы Trula Koalicija «Alkoholičarka» («Алкогольге тәуелді қыз») деп атап, өңдеп орындады. «Francuska ljubavna revolucija» әнін серб панк-рок тобы Six Pack өздерінің 2004 жылғы «Musique» альбомында «La Musique» деп атап орындады, әнге Žika Milenković қонақ ретінде қатысты. «Ti se ljubiš (Na tako dobar način)» («Сен өте жақсы сүйесің») әнін серб поп-эстрада әншісі Теодора Бойович 2004 жылы шыққан «Teodora» альбомында орындады. «Verujem – Ne verujem» әнін 2011 жылы поляк әншісі Мачей Маленьчук «Ostatnia nocka» («Соңғы түн») деп атап орындады. 2014 жылы сербтің альтернативті рок тобы Bjesovi «Bajaga i Instruktori» әнінен «Godine prolaze» («Жылдар өтеді») және Riblja Čorba әнінен «Užasno mi nedostaje» («Мен оны қатты сағынамын») үзінділерін біріктіріп, medley жазды. 2020 жылы серб рок әншілері Đorđe David және Ivana Peters «Gde si» әнінің каверін шығарды. 2021 жылы серб джаз дуэті Лидия Андонов және Энди Павлов «Plavi safir» әнінің каверін жазды, ол «Mlad & Radostan – Хомж Югославской Музыке 80-х и за её пределами» («Жас және қуаныш – 80-ші жылдар мен одан кейінгі Югослав музыкасына құрмет») альбомында орын алды. 1998 жылы жарық көрген «YU 100: najbolji albumi jugoslovenske rok i pop muzike» («YU 100: Югославиялық рок және поп музыкасының ең үздік альбомдары») кітабында «Bajaga i Instruktori» тобының төрт альбомы енді: «Sa druge strane jastuka» (13-орын), «Pozitivna geografija» (37-орын), «Jahači magle» (58-орын) және «Prodavnica tajni» (79-орын). 2015 жылы Rolling Stone журналының хорват басылымы жариялаған Югославияның ең үздік 100 альбомының тізімінде «Bajaga i Instruktori» тобының екі альбомы – «Pozitivna geografija» (46-орын) және «Sa druge strane jastuka» (81-орын) болды. СФР Югославияның ыдырауынан берігі 100 үздік серб альбомының тізімі 2021 жылы «Kako (ni)je propao rokenrol u Srbiji» («Сербиядағы рок-н-ролл қалай жойылмады») кітабында жарияланды, онда «Bajaga i Instruktori» тобының «Muzika na struju» (34-орын) және «Daljina, dim i prašina» (48-орын) альбомдары енді. 2000 жылы «Zažmuri» әні Rock Express тізіміндегі «100 үздік югославтық рок әндерінің барлық уақыт тізімінде» 70-орынды иеленді. 2006 жылы осы ән B92 Top 100 Domestic Songs тізімінде 40-орынға ие болды. 2011 жылы Radio 202 тыңдаушылары «Ti se ljubiš (Na tako dobar način)» әнін PGP RTB/PGP RTS лейблының 60 жылдық тарихындағы ең үздік әндердің бірі деп дауыс берді. Топтың 10 әнінің сөздері Петар Янятовичтің «Pesme bratstva, detinjstva & potomstva: Antologija ex YU rok poezije 1967–2007» («Бауырластық, балалық шақ және ұрпақ әндері: Ex YU рок поэзиясының антологиясы 1967–2007») кітабында кездеседі. 2021 жылы Байягичке Сербия президенті Александр Вучич серб мәдениетіне қосқан үлесі үшін Караджордж жұлдызы орденін табыс етті.
In 2000, the song "Zažmuri" was polled No. 70 on the Rock Express Top 100 Yugoslav Rock Songs of All Times list. In 2006, the same song was polled No.40 on the B92 Top 100 Domestic Songs list. In 2011, the song "Ti se ljubiš (Na tako dobar način)" was voted, by the listeners of Radio 202, one of 60 greatest songs released by PGP RTB/PGP RTS during the 60 years of the labels existence. The lyrics of 10 songs by the band were featured in Petar Janjatović's book Pesme bratstva, detinjstva & potomstva: Antologija ex YU rok poezije 1967 2007 (Songs of Brotherhood, Childhood & Offspring: Anthology of Ex YU Rock Poetry 1967 – 2007). In 2021, Bajagić was awarded the Order of Karađorđe's Star by the President of Serbia, Aleksandar Vučić, for his contribution to Serbian culture.