Станислав Яки: Ғылым мен дін арасындағы байланыс сардары
Stanley Jaki
Стенли Яки (1924-2009) – венгр-американский священник, теолог и физик. Внес вклад в философию и историю науки, связь науки с христианством. Ғылым тарихы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Венгр-американдық дін қызметкері, теолог және теориялық физик (1924–2009)
Hungarian American priest theologian and theoretical physicist (1924–2009)
Стэнли Л. Джаки (Jáki Szaniszló László) (17 тамыз 1924, Гьёр, Венгрия – 7 сәуір 2009, Мадрид, Испания) – Венгрияда туған бенедикт тәртібінің дін қызметкері. 1975 жылдан өмірінің соңына дейін ол Нью-Джерси штатының Оңтүстік Оранж қаласындағы Сетон-Холл университетінің еңбек сіңірген профессоры болды. Ол теология және физика ғылымдарының докторы дәрежесіне ие болды және ғылым философиясы мен ғылым тарихына, әсіресе олардың христиан дінімен байланысына үлкен үлес қосты. 2018 жылы Джаки Aleteia сайтының пікірінше, "әлемді түсінуімізге әсер еткен" бес католик ғалымының бірі деп танылды. Қалған төртеуі: Коперник, Грегор Мендель, Джузеппе Меркалли және Жорж Леметр.
Stanley L. Jaki (Jáki Szaniszló László) (17 August 1924 in Győr, Hungary – 7 April 2009 in Madrid, Spain) was a Hungarian born priest of the Benedictine order. From 1975 to his death, he was Distinguished University Professor at Seton Hall University, in South Orange, New Jersey. He held doctorates in theology and in physics and was a leading contributor to the philosophy of science and the history of science, particularly to their relationship to Christianity. In 2018, Jaki was named one of five Catholic scientists "that shaped our understanding of the world" by Aleteia; the other four are: Copernicus, Gregor Mendel, Giuseppe Mercalli and Georges Lemaitre.
Зерттеулер
Философия, теология және математика бойынша бакалавриатты аяқтағаннан кейін, Яки теология және физика салаларында аспирантураны бітіріп, Римдегі Әулие Ансельмнің Паптық Атенейінен теология ғылымдарының докторы (1950) және Фордхэм университетінен физика ғылымдарының докторы (1958) дәрежесін алды. Ол Нобель сыйлығының лауреаты, ғарыш сәулелерін ашқан Виктор Гесс басшылығымен оқыды. Сонымен қатар, ол Стэнфорд университетінде, Калифорния университетінде (Беркли), Принстон университетінде және Принстонның Жоғары оқу институтында Ғылым философиясы бойынша докторантурадан кейінгі зерттеулер жүргізді.
After completing undergraduate training in philosophy, theology and mathematics, Jaki did graduate work in theology and physics and gained doctorates in theology from the Pontifical Atheneum of St. Anselm in Rome (1950) and in physics from Fordham University (1958), where he studied under the Nobel laureate Victor Hess, the co discoverer of cosmic rays. He also did post doctoral research in Philosophy of Science at Stanford University, UC Berkeley, Princeton University and Institute for Advanced Study, Princeton.
Зерттеу
Жаки қазіргі ғылым мен христиан діні арасындағы қарым-қатынас туралы екі оннан астам кітаптың авторы болды. Ол 1977 жылы Оксфордтың Балиол колледжінде Фримантел лекциялық қызметін атқарды, 1980 жылы Йель университетінде Хойт стипендиаты болды және 1988–1989 жылдары Оксфорд университетінде Фармингтон институтының лекторы болды. 1974–1975 және 1975–1976 жылдары Эдинбург университетінде Гиффорд лекторы болып жұмыс істеді. 1987 жылы ғылым мен дін туралы түсінікті дамытуға қосқан үлесі үшін Темплтон сыйлығымен марапатталды. Теориялық физикадағы «барлық нәрсенің теориясы» (TOE) үшін Гёдельдің толық еместік теоремасының маңызды екенін алғаш болып айтқандардың қатарында болды. Гёдель теоремасы, сандар теориясының белгілі бір негізгі фактілерін қамтитын және есептеу арқылы санауға болатын кез келген теория толық емес немесе өзара қайшы болады демекші. Барлық «нәрсенің теориясы» дұрыс болуы керек болғандықтан, ол да толық емес болуы тиіс.
Jaki authored more than two dozen books on the relation between modern science and Christianity. He was Fremantle Lecturer at Balliol College, Oxford (1977), Hoyt Fellow at Yale University (1980) and Farmington Institute Lecturer at Oxford University (1988–1989). He was the Gifford Lecturer at Edinburgh University in 1974–1975 and 1975–1976. In 1987, he was awarded the Templeton Prize for furthering understanding of science and religion. He was among the first to claim that Gödel's incompleteness theorem is relevant for theories of everything (TOE) in theoretical physics. Gödel's theorem states that any theory that includes certain basic facts of number theory and is computably enumerable will be either incomplete or inconsistent. Since any 'theory of everything' must be consistent, it also must be incomplete.
Өлім
Жаки Мадридте жүрек талмасынан қайтыс болды. Ол АҚШ-қа қайтып бара жатқанда, Римдегі Паптық Афинеум Регина Апостолорумның «Иман және ғылым» магистрлік бағдарламасы бойынша лекциялар оқығаннан кейін, Испанияда достарына қонаққа келген еді.
Jaki died in Madrid following a heart attack. He was in Spain visiting friends, on his way back to the United States after delivering lectures in Rome, for the Master in Faith and Science of the Pontifical Athenaeum Regina Apostolorum.