Таяу Шығыс зерттемелері: Академиялық талқылаулар мен даулар

Кіріспе

Академиялық пән – «Орта Шығыс зерттеулері» журналы (кейде Таяу Шығыс зерттеулері, Батыс Азия зерттеулері немесе Оңтүстік-Батыс Азия зерттеулері деп те аталады) – Орта Шығыстың тарихы, мәдениеті, саясаты, экономикасы және географиясын зерттеумен байланысты академиялық бағдарламалардың жиынтығына берілген атау. Бұл аймаққа әдетте Мысыр, Иран, Ирак, Израиль, Иордания, Ливан, Оман, Палестина, Сауд Арабиясы, Сирия, Түркия және Йемен сияқты елдер жатады. Бұл – аймақты зерттеудің бір түрі, ол аймақты комплексті түрде, түрлі ғылымдарды байланыстыра отырып зерттейді. Осы тұрғыдан алғанда, Орта Шығыс зерттеулері классикалық исламтанудан гөрі әлдеқайда кең және дәстүрлі емес сала болып табылады. Бұл пән тарихи тұрғыдан Шығыстанудың бір бөлігі ретінде қарастырылған, оған Шығыс Азия зерттеулері, египтология және аймақтың ежелгі өркениеттеріне қатысты басқа да маманданулар кірген; осы зерттеу саласының Батыста дамуы осы мақалада талданды. Көптеген академиялық факультеттер әлі де екі саланың да материалдарын оқытады. Кейбір академиялық бағдарламалар Орта Шығыс зерттеулерін ислам зерттеулерімен біріктіргенімен, бұл аймақта мұсылмандардың көптігіне байланысты (тек Израиль мен Ливан ерекшеліктер), ал басқалары осы зерттеу салаларын жеке пәндер ретінде сақтайды.

Даулар

1978 жылы Колумбия университетінің салыстырмалы әдебиет профессоры, палестиналық америкалық Эдвард Саид өзінің «Ориентализм» атты кітабын жариялады. Онда ол бұрынғы ғалымдарды «араб-ислам халықтары мен олардың мәдениетіне қатысты нәзік және тұрақты еуроцентрикалық көзқарасқа» ие болуда деп айыптады, сондай-ақ бұл көзқарас империализмді ақтауға тең екенін мәлімдеді. Ирвин сияқты батыс ғалымдары Саидтың тұжырымдарына қарсы шықты, бірақ кітап әдебиет теориясы мен мәдени зерттеулердің негізгі нұсқауына айналды. 11 қыркүйекке жасалған шабуылдан кейін АҚШ-тың Таяу Шығысты зерттеу бағдарламалары ислам терроризмі мәселелеріне жеткілікті назар бермейтіні үшін сынға ұшырады. Израиль-американдық тарихшы Мартин Крамер 2001 жылы «Құмдағы ақ маңыздар: Америкадағы Таяу Шығысты зерттеудің сәтсіздігі» атты кітабын және «Уолл-стрит журналында» «Таяу Шығысты зерттеу курстары – мәселенің өзі емес, оның бір бөлігі» деген мақаласын жариялады. «Foreign Affairs» журналындағы кітапқа жазылған шолуда Ф. Грегори Гауз оның талдауы «маңызды және мазмұнды» екенін, бірақ «оның дұрыс тұжырымдары көбінесе академиялық тартыстар мен айқай-шумен көлеңкеленетінін» айтты. 2002 жылы американдық жазушы Дэниел Пайпс «талдамалық қателіктер, ғылым мен саясатты араластыру, балама пікірлерге қатыспау, жақтаушылық және студенттерге қатысты билікті теріс пайдалану» сияқты салалық мәселелермен күресу үшін «Campus Watch» атты ұйым құрды. Ол студенттерді өз кампустарындағы мәселелер туралы ұйымға хабарлауға шақырды. Өз кезегінде Джон Эспозито сияқты сыншылар оны «Маккартизм» деп айыптады. Пайпс «солшыл экстремистер» деп атаған профессорлар жиі жек көрушілік сөздермен мазаланды. Джордж Буш Пайпсты араб-американдық қауымдастығының наразылығына қарамастан, АҚШ Бейбітшілік институтының директорлар кеңесіне тағайындады. 2010 жылы сыртқы саясат сарапшысы Митчелл Бард өзінің 2010 жылғы «Араб лоббиі: Американың Таяу Шығыстағы мүдделерін кемсітетін көрінбейтін одақ» кітабында араб лоббиінің, әсіресе Сауд Арабиясы мен палестиналық жақтастардың Джорджтаун университеті, Гарвард университеті және Колумбия университеті сияқты бірнеше көрнекті американдық университеттердегі Таяу Шығысты зерттеу саласына ықпал етуге тырысқанын мәлімдеді. Бұл Сауд Арабиясы мен Перс шығанағының басқа да мемлекеттерінің университеттердегі орталықтар мен кафедраларды қаржыландыруы арқылы арабистік идеологияны қолдауға қатысты. Бард сонымен қатар Джон Эспозито және Рашид Халиди сияқты бірнеше көрнекті Таяу Шығысты зерттеуші ғалымдарды палестиналық саяси күн тәртібін ілгерілету арқылы лауазымдарын теріс пайдалануда деп айыптады. Сонымен қатар, Бард Таяу Шығысты зерттеулер қауымдастығын (MESA) палестиналықтарды қолдағандығы үшін сынға алды. Бард MESA-ның Израильмен байланысты емес мәселелерді, соның ішінде күрд-түрік қақтығысын және христиандар сияқты діни азшылықтарды, еврейлер, күрдтер, армяндар және езидтер сияқты араб емес этникалық азшылықтарды қудалауды назардан тыс қалдыратынын мәлімдеді. Соңында, Бард 11 қыркүйекке жасалған шабуылдан кейін араб лоббиі Таяу Шығысты зерттеу университеттері арқылы мектепке дейінгі білім беруге ықпал етуге тырысқанын, білім беру бағдарламалары мен ресурстарын арабистік идеологияны қолдайтын етіп өзгертуге ұмтылғанын айтты.

In 1978 Edward Said, a Palestinian American professor of comparative literature at Columbia University, published his book Orientalism, in which he accused earlier scholars of a "subtle and persistent Eurocentric prejudice against Arab Islamic peoples and their culture", claiming the bias amounted to a justification for imperialism. Western academics such as Irwin challenged Said's conclusions, however the book became a standard text of literary theory and cultural studies. Following the September 11 attacks, U. S. Middle Eastern studies programs were criticized as inattentive to issues of Islamic terrorism. Israeli American historian Martin Kramer published a 2001 book, Ivory Towers on Sand: The Failure of Middle Eastern Studies in America, and Wall Street Journal article claiming that Middle Eastern studies courses were "part of the problem, not its remedy." In a Foreign Affairs review of the book, F. Gregory Gause said his analysis was, in part, "serious and substantive" but "far too often his valid points are overshadowed by academic score settling and major inconsistencies." In 2002, American writer Daniel Pipes established an organisation called Campus Watch to combat what he perceived to be serious problems within the discipline, including "analytical failures, the mixing of politics with scholarship, intolerance of alternative views, apologetics, and the abuse of power over students". He encouraged students to advise the organization of problems at their campuses. In turn critics within the discipline such as John Esposito accused him of "McCarthyism". Professors denounced by Pipes as "left wing extremists" were often harassed with hate speech. Pipes was appointed to the United States Institute of Peace board of directors by George W. Bush, despite protests from the Arab American community. In 2010, foreign policy analyst Mitchell Bard claimed in his 2010 book The Arab Lobby: The Invisible Alliance That Undermines America's Interests in the Middle East that elements of the Arab lobby particularly Saudi Arabia and pro Palestinian advocates were hijacking the academic field of Middle Eastern studies within several prominent American universities including Georgetown University, Harvard University, and Columbia University. This has involved Saudi Arabia and other Gulf States funding centers and chairs at universities to promote a pro Arabist agenda. Bard has also accused several prominent Middle Eastern studies academics including John Esposito and Rashid Khalidi of abusing positions by advancing a pro Palestinian political agenda. In addition, Bard has criticized the Middle Eastern Studies Association (MESA) for adopting a pro Palestinian standpoint. Bard has also alleged that MESA marginalizes non Israel related topics including the Kurdish–Turkish conflict and the persecution of religious minorities like Christians and ethnic minorities that are non Arabs such as Jews, Kurds, Armenians and Yazidis. Finally, Bard has contended that since the September 11 attacks, the Arab lobby working through Middle Eastern Studies university departments have sought to influence pre university education by tailoring education programs and resources to reflect a pro Arabist agenda.