Кіріспе

Неміс зоологы және салыстырмалы анатомы Теодор Генрих Бовери (12 қазан 1862 – 15 қазан 1915) – неміс зоологы, салыстырмалы анатомы және қазіргі цитологияның негізін қалаушылардың бірі. Ол қатерлі ісіктерге себеп болатын жасушалық процестер туралы алғашқы гипотезаны ұсынғанымен және нематодалардағы хроматин азаюын сипаттағанымен белгілі. Оның інісі – өнеркәсіпші Уолтер Бовери. Бовери американдық биолог Марселла О'Грейдиге (1863–1950) үйленген. Олардың қызы Маргрет Бовери (1900–1975) Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Германиядағы ең танымал журналистердің біріне айналды.

Жұмыс

Бовери оптикалық микроскоп арқылы жануарлардың жұмыртқа жасушасының ұрықтану процесін зерттеді. Оның теңіз кірпісімен (sea urchins) жасаған зерттеулері, дұрыс эмбриондық даму үшін барлық хромосомалардың болуы қажет екенін көрсетті. Бұл жаңалық Бовери-Саттон хромосомалық теориясының маңызды бөлігі болды. 1888 жылы ол жануарлар жасушаларының митозы кезінде шпиндельдің қалыптасуы үшін центросоманың маңыздылығын анықтады және оны жасуша бөлінісінің ерекше органы деп сипаттады. Карл Рабльдің хромосомалар жасуша ядросының екі ядролық бөлінісі арасында да болатынын білгеннен кейін, Бовери хромосоманың жекелігі туралы ұғымды, яғни хромосомалардың интерфаза кезінде де өз жекелігін сақтайтыны туралы гипотезаны жасады. Теңіз кірпісінің жұмыртқаларындағы ұзақ тәжірибелер арқылы ол әртүрлі хромосомалардың әртүрлі генетикалық құрамына ие екенін дәлелдеді. 1902 жылы ол қатерлі ісік бір жасушадан басталады деген тұжырым жасады, онда оның хромосомаларының құрамы шатырласып, жасушалардың бақылаусыз бөлінуіне алып келеді. Ол канцерогенездің радиация, физикалық немесе химиялық зиян, немесе микроскопиялық патогендердің салдарынан туындаған бұрмаланған митоз және бақыланбайтын өсудің нәтижесі екенін ұсынды. Оның болжамы бастапқыда медицина мамандары тарапынан қабылданылмады, бірақ кейін 1915 жылы Томас Хант Морган сияқты зерттеушілер Боверидің дұрыс екенін көрсетті. Бовери сонымен қатар Amphioxus (Cephalochordata) жануарларының бүйрек құрылымын сипаттады.