Лоренсо де Савала: Мексикалық-Техас саяхатшысы және мемлекет қайраткері

Кіріспе

Мексикалық және техас саясаткері (1788–1836)

Мануэль Лоренцо Юстиниано де Завала и Санчес (3 қазан 1788 – 15 қараша 1836), жай ғана Лоренцо де Завала деп танылған, мексикалық және кейін техас дәрігері, саясаткері, дипломаты және жазушы болды. Испания билігінде Юкатан аймағында дүниеге келген ол, Мексика 1824 жылы Испаниядан тәуелсіздік алғаннан кейін Мексиканың Бірінші Федеративтік Республикасының конституциясын жасауға тікелей қатысты. Кейіннен ол сол кездегі Мексиканың қарсыласы – Техас Республикасының 1836 жылы Мексикадан тәуелсіздік алуына көмектесіп, конституциясын дайындауға атсалысты. Заваланың өткір зиялы қабілеті болғандығы және көптеген тілді еркін меңгергендігі айтылады. Завала Бірінші Республика дәуіріндегі ең белгілі либералдардың бірі еді. Жастығынан бастап Завала демократиялық өкілдік үкімет принципіне берілгендігімен көзге түсті. Жас кезінде бірнеше газет құрып, демократиялық реформаларды жақтаған көптеген мақалалар жазды, осы жазбалары үшін испан тәжі оған түрме жазасын берді. Түрмеде ол ағылшын тілін үйреніп, медицинаны оқыды. Бостандыққа шыққаннан кейін екі жыл дәрігерлікпен айналысып, сосын саясатқа қатысты. 1832 жылы либералды төңкеріс нәтижесінде Валентин Гомес Фариас билікке келді. Завала Мексикаға оралып, Франциядағы министр болып тағайындалды. Парижде қызмет еткен кезде Завала Гомес Фариастың құлатылуына және Мексиканың Бірінші Республикасының құлдырауына куә болды. Санта-Анна Мексиканың Орталық Республикасын құруға кірісіп, Заваланың өзі қатысқан Мексика Конституциясын алмастыруды жоспарлады. Завала наразылық білдіріп, қызметінен кетіп, Санта-Аннаға қарсы сөйледі. Завала үйіне орала алмады және сол кезде көптеген мексикалық провинциялар сияқты Санта-Анна мен орталық конституцияға қарсы көтеріліс жасаған Техасқа қашып кетті. Бұл конституция мексикалық провинцияларды автономиясынан айыруды көздеген еді. Завала ақырында Техас тәуелсіздігін қолдаушыға айналып, Техас Республикасының Конституциясын жасауға көмектесті, жеке өзі республиканың туын жасады және вице-президент болып қызмет етті. Заваланың Мексикадағы мұрасы әлі де даулы, тарихшылар оның саяси және интеллектуалдық еңбегін, мемлекеттің ерте тарихындағы маңызды рөлін мойындайды, бірақ оны техастықтарға Мексикадан бөлінуге көмектескені үшін сатқын деп есептейді. Керісінше, техастықтар оны мемлекеттің негізін қалаушысы және батыры деп санайды. Қазіргі Техаста оның құрметіне округ пен қала, сондай-ақ көптеген мектептер мен мемлекеттік ғимараттар, оның ішінде Остиндегі Техас Мемлекеттік Мұрағаты мен Кітапхана ғимараты аталған.

Manuel Lorenzo Justiniano de Zavala y Sánchez (October 3, 1788 – November 15, 1836), known simply as Lorenzo de Zavala, was a Mexican and later Tejano physician, politician, diplomat and author. Born in Yucatán under Spanish rule, he was closely involved in drafting the constitution for the First Federal Republic of Mexico in 1824 after Mexico won independence from Spain. Years later, he also helped in drafting a constitution for Mexico's rebellious enemy at the time, the Republic of Texas, to secure independence from Mexico in 1836. Zavala was said to have had a keen intellect and was fluent in multiple languages. Zavala was one of the most prominent liberals in the era of the First Republic. Since his youth, Zavala was an indefatigable believer in the principle of democratic representative government. As a young man he founded several newspapers and wrote extensively, espousing democratic reforms — writings which led to his imprisonment by the Spanish crown. While imprisoned, he learned English and studied medicine; after his release, he practiced medicine for two years before entering politics. In 1832, a liberal coup brought Valentin Gomez Farias to power. Zavala returned to Mexico and was appointed as Minister to France. While serving in Paris, Zavala witnessed overthrow of Gomez Farias and the subsequent fall of the First Mexican Republic. Santa Anna was in the process of setting up the Centralist Republic of Mexico, replacing the Mexican Constitution that Zavala himself had helped write. Zavala resigned his position in protest and spoke out against Santa Anna. Zavala could not return home and fled to Texas, which like many Mexican provinces at the time, was rebelling against Santa Anna and the centralist constitution which intended to strip Mexican provinces of their autonomy. Zavala eventually became an advocate of Texas independence to the point of helping in the drafting of the Constitution of the Republic of Texas, personally designing its flag, and serving as vice president. Zavala's legacy in Mexico remains controversial with historians recognizing his political and intellectual work, his important role in the early history of the nation, while still branding him a traitor for helping the Texans secede from Mexico. Conversely, Texans consider him a founding father and state hero. In modern day Texas, both a county and a city are named in his honor, as well as many schools and public buildings including the Texas State Archives and Library Building in Austin.

Ерте өмір және білім

Завала 1788 жылдың 3 қазанында Юкатан штатының Текох қаласында дүниеге келген. Заваланың ата-анасы креолдар, Мексикада туған испан басктары болған. Завала – Юкатанның үшінші буыны. Оның әкесі Перуден Юкатан түбегіне көшіп келген. 1725 жылы туған Заваланың әкесі испан тілінде сөйлейтін елдерде нотариус, заңгер болып қызмет атқарған. 1824-1826 жылдары Мексика Сенатында қызмет етті. Кітап негізінен мақтау-мақал болды, бірақ еркіндіктің жоғары идеалдарын ұстануға қарамастан құлдыққа рұқсат берген АҚШ-тың екіжүзділігін көрсетті. Оған наразылық білдіріп, Завала Франциядағы лауазымынан кетіп, Лопес де Санта-Аннадан бас тартты, содан кейін Санта-Анна Завалаға Мексика қаласына оралуға бұйрық берді. Завала қауіпсіздігі үшін отбасымен Техасқа көшіп барды. Остиннен басқа, ол келгенге дейін тек Техастың уақытша президенті болған Дэвид Г. Бернетті ғана білген. Жер иелеріне Техас жерінің үлкен учаскелері берілді, олар жаңа қоныстанушылардың белгілі бір квотасын тартуға және оларға жауап беруге міндетті болды – Заваланың жағдайында 500 отбасы. Алдыңғы жазда Завала Харрис округінің Буффало-Байудан солтүстікке қарай 177 акр (бір еңбекке тең, испан жер өлшемі) жерді сатып алып, оны Завала Пойнт деп атады. Бұл шекаралық аймақта демократиялық үкімет пен жеке құқықтарға дағдыланған АҚШ-тан келген иммигранттар көп болды. Лопес де Санта-Аннаның билігіне наразылық кең тараған, көтеріліс пісіп жетіп жатты. Лопес де Санта-Анна АҚШ-тың Мексика ісіне араласуына ашуланып, көтерілісті тоқтату үшін әскер жіберді. Осы кезде Заваланың үміті – Мексиканың қазіргі үкіметін құлатып, Мексиканы демократияға қайтару және Техасты Мексиканың бір штаты ету еді. Лопес де Санта-Аннаның Заваланы тұтқындап, Техастан жер аудару туралы бұйрығына қарамастан, Завала ешқашан нағыз қауіпке ұшырамады – ол тәуелсіздікке ұмтылған ықпалды техастармен құнды одақтас болды. Завала жаңа республиканың туын жеке өзі жасады, жаңа конституцияны жазуға көмектесті және уақытша үкіметте вице-президент болып қызмет етті. Ол Импресарио Грантының қоныс аударушыларының бірі болды. Көптеген отбасылар Галвестон аралына қауіпсіз жерге апаратын кеме күтіп отырды. Жақын жерде, Харрис округінде, Лопес де Санта-Аннаның әскері 1836 жылдың 21 сәуірінде Сан-Хасинто шайқасында Техас генералы Сэм Хьюстонның әскерімен кездесті. Лопес де Санта-Анна жеңіліп, тұтқынға алынды. Осыдан кейін бірнеше ай өткен соң Заваланың денсаулығы нашарлай бастады. Ол вице-президент лауазымынан кетіп, үйіне қайтты. Отставкадан кейін бір айдан аспайтын уақытта, ол Буффало-Байуда қайықпен жүзіп бара жатқанда қайығы аударылып, суық тиді. Завала пневмонияға шалдығып, 1836 жылдың 15 қарашасында үйінде қайтыс болды. Ол үйінің жанындағы шағын зиратқа жерленді. Завала 1826 жылы Мексикада ескірген, жақсы қалыптасқан шотландтық ырымға (Escocés) балама ретінде Йорк ырымының масондығын құруға көмектескен маңызды адамдардың бірі болды. Сол жылы Нью-Йорктің Ұлы ложасы Мексикадағы бес масондық ложаға жарғылар берді. Осы бес ложа көшбасшылықты орталықсыздандыруды қолдаған қозғалыстың ядросына айналды. Завала Independencia Lodge No. 454-тің Чартерлік шебері болды. Ол 1830 жылы жер аударылғанға дейін осы лауазымда болды. Техастың Ұлы ложасы оны "Масондық Батыр" деп санайды. Кейбір деректерге қарағанда, Завала діни құпияларды ашқаны үшін масқараланған. Биограф Франсиско Соса Заваланың Харрисбургтен депутат болғанда мексикалық болып қалудан бас тартқанын және "ол Техастың тәуелсіздігіне дауыс бергеннен кейін жасаған әрекеті саяси жеккөрушіліктің салдарынан болды" деп жазды. Заваланың Санта-Аннаға қарсы сын-пікірлері Техас революциясының негізін қалаушыларға әсер етті. Техас революционерлері Заваланың идеяларын жаңа мемлекетті сипаттау үшін пайдаланды. 1834 жылы Джаспер округіндегі қала Заваланың құрметіне аталды. Қала қазір жоқ, бірақ Анджелина округінде 20 шақырымдай жерде Завалла (өзгеше жазылады) деп аталатын ауыл бар, ол да Лоренцо де Заваланың есімімен аталған. 1858 жылы, Заваланың өлімінен 22 жыл өткен соң, Техас заң шығарушы органы оның құрметіне Завала округін атады. Завала округі Техастың оңтүстігінде орналасқан, шамамен Дель-Рио, Ларедо және Сан-Антонио қалаларымен құрылған үшбұрыш пішіндес. Округтің орталығы – Кристал-Сити. Өкінішке орай, атау берілген кезде ол "Завалла" деп қате жазылды және қате 71 жылдан кейін ғана ресми түрде түзетілді (1929). Қазіргі уақытта оның есімі көптеген мемлекеттік ғимараттар мен мектептерде, соның ішінде Остин қаласындағы Техас мемлекеттік кітапханасы мен мұражай комиссиясында қолданылады. Ұлттық испано тілдес институты оның құрметіне Лоренцо де Завала жастар заң шығару сессиясы бағдарламасын (әдетте "LDZ" деп аталады, қазір АҚШ-тың бес университетінде және Панамадағы біреуінде өткізіледі) атады.

Zavala was born on October 3, 1788, in the town of Tecoh, Yucatán, Zavala's parents were criollos, Spanish Basques born in Mexico. Zavala was a third generation Yucatecan. His grandfather moved to the Yucatán peninsula from Peru. Zavala's father, born in 1725, was a notary— a legal representative in Spanish speaking countries. He served in the Mexican Senate from 1824 to 1826. The book was mainly a panegyric, but did point out the hypocrisy of the U. S. for allowing slavery despite professing lofty ideals of freedom. In protest, Zavala resigned his post in France and renounced López de Santa Anna, who then ordered Zavala to return to Mexico City. Zavala, for his own safety, moved his family to Texas where he owned land. Other than Austin, the only other Texan he knew before arriving was David G. Burnet who later became Interim President of Texas. The owner of a grant was given immense tracts of Texas land in exchange for recruiting and being responsible for a certain quota of new settlers—in Zavala's case, 500 families. The previous summer, Zavala had bought a home on 177 acres (equal to one labor, a Spanish term of land measurement) north of Buffalo Bayou in Harris County, called Zavala Point. This border area contained many immigrants from the United States who were accustomed to a democratic government and individual rights. Animosity against López de Santa Anna's rule was common and rebellion was brewing. López de Santa Anna was angered by what he perceived to be U. S. interference in Mexican affairs, and set about to stop the rebellion by dispatching troops. At this point, Zavala's hope was to overthrow the existing Mexican government and restore Mexico to a democracy and to have Texas be one of the Mexican states. Despite orders from López de Santa Anna for Zavala to be captured and deported from Texas, Zavala was never in real danger—he had become a valuable ally with influential Texans seeking independence. Zavala personally designed the flag of the new republic, helped write the new constitution, and served as vice president under the provisional government. one of the Empressario Grant colonists. A number of families awaited there for a steamer to take them to safety on Galveston Island. Nearby, in Harris County, López de Santa Anna's army faced Texas General Sam Houston's forces on April 21, 1836 at the Battle of San Jacinto. López de Santa Anna was defeated and captured. A few months after this, Zavala's health began to fail. He resigned his office of vice president and returned home. Less than a month after his resignation, he was boating in Buffalo Bayou when his rowboat overturned and he was chilled. Zavala developed pneumonia and died at his home on November 15, 1836. He was buried in a small cemetery plot at his home. Zavala was one of the key people that helped establish the York Rite Masonry in Mexico in 1826 as an alternative to the older, well established Scottish rite (Escocés). That same year the Grand Lodge of New York issued charters to five Masonic Lodges in Mexico City. These five lodges became the nucleus of the movement that favored decentralization of leadership. Zavala became the Charter Master of Independencia Lodge No. 454. He kept his position until his exile in 1830. He is listed as a "Masonic Hero" by the Grand Lodge of Texas. Some sources state that Zavala was disgraced for revealing ritual secrets. Biographer Francisco Sosa wrote that Zavala ceased to be Mexican when he became a representative for Harrisburg, and that "what he did after [voting for Texan independence] was but a consequence of that step taken in a moment of blindness caused by a political hatred which had hurled him into an abyss." Zavala’s criticisms against Santa Anna were influential for the founders of the Texas Revolution. Texas Revolutionaries used Zavala’s ideas to describe their new nation. The town of Zavala, Texas was named for him in Jasper County in 1834. The town no longer exists, but there is a village about 20 miles away in Angelina County named Zavalla (spelled differently) which is also named for Lorenzo de Zavala. In 1858, 22 years after Zavala's death, the Texas Legislature named Zavala County in his honor. Zavala County is in southern Texas, and sits roughly in a triangle formed by Del Rio, Laredo, and San Antonio. The county seat is Crystal City. Unfortunately, when the name was given, it was misspelled as "Zavalla" and the error was not officially corrected until 71 years later (1929). Currently, his name appears on many public buildings and schools, including the Texas State Library and Archives Commission in Austin. The National Hispanic Institute named its Lorenzo de Zavala Youth Legislative Session program (colloquially known as the "LDZ," now hosted at five universities across the U. S. and one in Panama) for him.

Техас тарихи комиссиясының сайттары

1936 жылы Техас тарихи комиссиясы Лоренцо де Завалланың 1835 жылғы Харрисбургтегі қонысын сұр граниттен жасалған, қоламен жазылған Техас жүзжылдық ескерткішімен атап өтті. 1968 жылы Техас тарихи комиссиясы Оңтүстік-Шығыс Хьюстондағы Де Завала бастауыш мектебінде тарихи маркер орнатты. Қосымша естелік тақта Сан-Хасинто мемлекеттік тарихи ескерткішіндегі Техас тарихи орындары туралы мәліметтерді сақтайды.