Теңіз және әуе навигациясы: бағытты анықтау, жылдамдық есептеу, қауіпсіздік. Навигациялық құралдар, карталар, есептеуге көмектесетін құралдар туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Навигациялық аспаптар – теңізшілер мен ұшқыштар кәсіби қызметінде пайдаланатын құралдар. Навигацияның мақсаты – ағымдағы орнын анықтау және жылдамдық, бағыт сияқты деректерді есептеп, көздеген портына немесе бағытына жету.
Navigational instruments are instruments used by nautical navigators and pilots as tools of their trade. The purpose of navigation is to ascertain the present position and to determine the speed, direction, etc. to arrive at the port or point of destination.
Кестелер мен жобалау құралдары
Карталар – теңіз ортасына тән егжей-тегжейлі мәліметтері бар, бағытталмалы аймақтардың карталары. Есептеу құралдары: қажетті математикалық есептеулерді жүргізуге арналған. Бүгінде электрондық компьютерлер немесе калькуляторлар қолданылады. Басқа дәстүрлі құралдарға кестелер (тригонометриялық, логарифмдік және т.б.) және есеп сызғыштары жатады. Сызықтардың ұзындығын және картадағы қисық сызықтардың шамамен ұзындығын өлшеу үшін бөлгіштер қолданылады. Аспан денелерінің координатын анықтау үшін теңіз альманахы пайдаланылады. Сызықты параллель түріне көшіру үшін параллель сызғыштар қолданылады. Сонымен қатар, компастағы магниттік немесе географиялық бағытқа қатысты сызықтың бағытын салыстыру үшін де қолданылады.
Charts are maps of the areas to be navigated with details specific to the marine environment. Computing aids: used in the necessary mathematical calculations. Today electronic computers or calculators are used. Other traditional aids used included tables (trigonometric, logarithms, etc.) and slide rules. Dividers used for measuring lengths of lines and approximate lengths of non linear paths on a chart. Nautical almanac used to determine the position in the sky of a celestial body after a sight has been taken. Parallel rules used for transferring a line to a parallel position. Also used to compare the orientation of a line to a magnetic or geographic orientation on a compass rose.
Тікелей өлшеу
Кеменің су арқылы жылдамдығын өлшеу үшін чип-лог және құм сағаты қолданылады. Судың тереңдігін өлшеу және түбінен үлгілер алу үшін сондаушы сызық пайдаланылады. Дрифт-метр ұшу кезінде желдің ұшаққа тигізетін әсерін оптикалық түрде өлшейді.
Chip log and sand glass serve to measure the ship's speed through the water. Sounding line used to measure the depth of the water and to pick up samples from the bottom. Drift meter optically measures the effects of wind on an aircraft in flight.
Жүктілік аспаптары
Пелорус кеме бағытына қатысты құрлықтағы нысандардың, басқа кемелердің және т.б. бағыттарын анықтауға қолданылды.
Pelorus used to determine bearings relative to the ship's heading of landmarks, other ships, etc.
Компас
Бағыттық компас жер белгілерінің, басқа кемелердің немесе аспан денелерінің магниттік бағыттарын анықтау үшін қолданылады. Магниттік компас кеменің магниттік бағытын анықтау үшін пайдаланылады.
Bearing compass used to determine magnetic bearings of landmarks, other ships or celestial bodies. Magnetic compass used to determine the magnetic heading of the ship.
Уақытты сақтау
Теңіз хронометрі негізгі меридиандағы уақытты жоғары дәлдікпен анықтау үшін қолданылды, бұл аспан навигациясындағы бақылауларды есептеу үшін қажетті еді. Ноктурнал Полярис жұлдызы мен оны қоршаған жұлдыздарды қарап, жергілікті уақытты анықтауға арналған құрал. Сақина тәрізді циферблат немесе астрономиялық сақина аспан денесінің көкжиектен жоғары биіктігін өлшеуге қолданылды. Оның көмегімен Күннің биіктігін табуға немесе жергілікті уақытты анықтауға болады. Құралдың шетіндегі кішкентай тесіктен күн сәулесі өтеді. Сәуленің құралдың екінші жағына түсуі биіктікті немесе уақытты көрсетті. Бұл құралдардың бәрі 20 ғасырдың екінші жартысына дейін қолданылған дәстүрлі құралдар еді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін навигацияға арналған электронды құралдар өте жылдам дамып, дәстүрлі құралдардың орнын басты. Электронды жылдамдық пен тереңдік өлшегіштер бұрынғы аналогтарын толықтай алмастырды. Радар тіпті шағын қайықтарда да кеңінен қолданылатын болды. LORAN сияқты кейбір электронды навигациялық құралдар ескіріп, GPS-пен алмастырылды.
Marine chronometer used to determine time at the prime meridian with great precision which is necessary when reducing sights in celestial navigation. Nocturnal used to determine apparent local time by viewing the Polaris and its surrounding stars. Ring dial or astronomical ring used to measure the height of a celestial body above the horizon. It could be used to find the altitude of the Sun or determine local time. It let sunlight shine through a small orifice on the rim of the instrument. The point of light striking the far side of the instrument gave the altitude or tell time. All those mentioned were the traditional instruments used until well into the second half of the 20th century. After World War II electronic aids to navigation developed very rapidly and, to a great extent, replaced more traditional tools. Electronic speed and depth finders have totally replaced their older counterparts. Radar has become widespread even in small boats. Some Electronic aids to navigation like LORAN have already become obsolete themselves and have been replaced by GPS.
Электрондық жол жүру көмегі
Технологиялар дамыған сайын, дизайнерлер мен инженерлер көру қабілеті нашар адамдар сияқты азшылық топтарына да назар аудара бастады. Осыған байланысты, электрондық саяхат көмекші құралдары көру қабілеті нашар адамдардың кедергілерді анықтау және қозғалыс мүмкіндіктерін жақсарту үшін, қоршаған ортада бағыттану қажеттіліктерін қанағаттандыру мақсатында жасалған. GPS жүйелерінен бөлек, инфрақызыл датчиктер, ультрадыбыстық датчиктер, сондай-ақ камералар сияқты оптикалық технологиялар да осы топтың бағыттануын жақсарту үшін жасалған немесе дамытылуда.
As technologies are developed, designers and engineers have also turned their attention to minority groups like people that are visually impaired. In this case, Electronic Travel Aid are developed to target the needs of visual impaired individuals for obstacle identification as well as navigation of the surrounding to enhance mobility. Not only GPS systems, there are other approaches like infrared sensors, ultrasonic sensors as well as optical technologies like cameras that are developed/ developing to enhance the navigation of the minority group.