BBC-нің "Pandora's Box" документалды сериясы: кеңестік коммунизм, суық соғыс, ядролық энергия тарихы. Адам Кертистің саяси рационализм туралы терең зерттеуі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Пандораның қорабы, «Ғылым ғасырынан алынған нақыл» деген тақырыппен, Адам Кертистің BBC телеарнасы үшін түсірген деректі фильмдер сериясы. 1993 жылы «Ең үздік деректік серия» номинациясы бойынша BAFTA сыйлығын жеңіп алды. Кертис саяси және технократтық рационализмнің салдарына қатысты, ретімен келесі мәселелерді қарастырады: Кеңес Одағындағы коммунизм, Суық соғыс кезеңіндегі жүйелік талдау және ойын теориясы, 1970 жылдардағы Ұлыбритания экономикасы, ДДТ инсектициді, 1950 жылдардағы Ганадағы Кваме Нкруманың басшылығы және ядролық энергия тарихы. Деректі фильмде «Арман үшін жоба» деген қысқаметражды фильмнен алынған кадрлар, әсіресе ашылу тізбегінде кеңінен қолданылады. Кертистің кейінгі «Өзіндік ғасыры» және «Тұрақ» серияларында Пандораның қорабындағыдай ұқсас тақырыптар көтеріледі.
Pandora's Box, subtitled A Fable From the Age of Science, is a BBC television documentary series by Adam Curtis looking at the consequences of political and technocratic rationalism. It won a BAFTA for Best Factual Series in 1993. Curtis deals with, in order: Communism in the Soviet Union, systems analysis and game theory during the Cold War, economy of the United Kingdom during the 1970s, the insecticide DDT, Kwame Nkrumah's leadership in Ghana in the 1950s, and the history of nuclear power. The documentary makes extensive use of clips from the short film Design for Dreaming, especially in the title sequence. Curtis's later series The Century of the Self and The Trap have similar themes to Pandora's Box.
Өмірбаян
Адам Кертис сериалдың туындауы туралы былай түсіндірді: "Мен 50-ші, 60-шы жылдардың соңында өстім. Мен үшін ғалым – ақ халат киген, жарқыраған зертханада мақтанмен тұрған батыр тұлға болатын. Барлығы ғылымның жақсы әлем құруға қолданылуы мүмкін деген ойға құмарланатын. Бірақ содан бері бұл бейне қатты зардап шекті, ал "Пандораның қорабы" осының себебін анықтауға бағытталған". "Пандораның қорабы" Адам Кертистің кейіннен ерекшеленетін көркем стилін алғаш рет көрсеткен жұмысы болды. Ол былай деді: "Мен "Пандораның қорабында" экономика туралы көңілді фильм жасағым келді. Мен телеарнада жаңа ғана бастаған едім, монтаждау кезінде көзімнен жас шығып, суреттеуге ештеңе таба алмадым, тіпті жұмыстан шығарады деп қорқып кеттім. Осы қиын жағдайдан шығу үшін мен BBC архивін қарап шықтым, тіпті бір кезде сөйлейтін үйірсінділерді де қостым. Стильдік тұрғыдан алғанда, көп нәрсе осы тапсырманы мерзімінде орындау қажеттілігінен туындады".
Adam Curtis explained the background to the series: "I grew up in the late Fifties and Sixties. To me, the scientist was a heroic figure in a white coat, who stood proudly in a gleaming laboratory. Everyone was captivated by the idea that science could be used to build a better world since then, the image has been severely tainted, and for me, Pandora's Box will aim to find out why". Pandora's Box was the first work by Adam Curtis to showcase his subsequently distinctive visual style. He explained: "in Pandora’s Box I wanted to make a sort of funny film about economics. I was just starting out in TV and was almost in tears when editing because I could find nothing to illustrate it and I thought I was going to be sacked. Out of that desperation I started raiding the BBC archive, I remember I even had talking squirrels in it at one point. Stylistically, a lot was born out of that necessity to get things done to a deadline."
1-бөлім: "Инженерлердің зайыбы"
Бұл эпизод алғаш рет 1992 жылғы 11 маусымда көрсетілді. Ол 1917 жылы билікке келген большевиктердің Кеңес Одағын ғылыми әдістермен индустрияландыруға және басқаруға қалай тырысқанын толық баяндайды. Большевиктер совет халқын ғылыми тұлғаға айналдыруды көздеді. Алексей Гастев адамдарды рационалды ету үшін әлеуметтік инженерияны, соның ішінде әлеуметтік инженерия машинасының көмегімен қолданды. Бірақ большевиктік саясаткерлер мен буржуазиялық инженерлер арасында қақтығыс туды. Ленин: «Коммунистер ештеңеге жетекшілік етпейді, оларға жетекшілік етіледі». 1930 жылы Сталин 2000 инженерді тұтқындады, олардың сегізін «Өнеркәсіптік партия ісі» бойынша соттады. Инженерлік мектептер партияға адал жандарға инженерлік сала бойынша шектеулі білім берді, осылайша олардың саяси ықпалын азайтуға тырысты. Кеңес Одағын дамыту үшін өнеркәсіптік Америка үлгі ретінде пайдаланылды. Магнитогорск қаласы Гэри (Индиана штаты) болат зауытының қаласын дәл көшіру үшін салынды. Бұрынғы жұмысшының бірі олардың тіпті металл ағаштар жасағанын айтады, себебі далада ағаштар өспейтін еді. 1930 жылдардың соңында Леонид Брежнев, Алексей Косыгин және Никита Хрущев сияқты Сталинге адал инженерлердің ықпалы артты, себебі Сталин көптеген бұрынғы большевиктік инженерлерді жойды. Олар бүкіл елді жоспарлау үшін Сталиннің саясатына сәйкес инженерлік технологияны қолдануды мақсат етті. Орталық жоспарлаудың бас мекемесі – Госпланда инженерлер болашақтағы рационалды қажеттіліктерді болжады. КСРО Ғылым академиясының профессоры Виталий Семенович Лельчук бұл деректердің толықтығын абсурдты деп сипаттады: «Тіпті КГБ-ға қанша тұтқындаулар жасалуы керек және қай түрмелерді пайдалану керектігі айтылды. Қамқорлық, роман және фильмдерге деген сұраныс та жоспарланды». Рационалды көрінетін өлшемдер күтпеген нәтижелерге әкеле бастады. Жобаға сәйкес бір километрге тасымалданған тоннаны өлшеу кезінде пойыздар тек квотаны орындау үшін ұзақ сапарлар жасады. Материалдарды пайдалану талаптарын орындау үшін дивандар мен люстралардың көлемі ұлғайтылды. Сталиннен кейін билікті Никита Хрущев алғанда, ол жоспарды жақсартуға тырысты, соның ішінде бағаларды ескеруді де қарастырды. Бұл жерде бағаны құруды ұйымдастыру және әдістеме жөніндегі КСРО мемлекеттік комитетінің басшысы баға журналдарының үлкен үймесімен бірге: «Бұл жүйенің рационалды екенін анық көрсетеді» деді. Академик Виктор Глушков жоспарлау проблемаларын шешу үшін кибернетиканы қолдануды ұсынды. 1960 жылдары экономикалық деректерді өңдеу үшін компьютерлер қолданыла бастады. Тұтынушылардың сұранысы компьютерлік есептеулер арқылы сауалнамалар арқылы жиналған деректер негізінде есептелді. Бірақ жүйедегі уақыт кешіктіруі салдарынан, өндірілген кезде заттарға сұраныс болмайтын. 1960 жылдардың ортасында Леонид Брежнев пен Алексей Косыгин билікті алғанда, Кеңес Одағының экономикасы тоқырады. 1978 жылға қарай ел толық экономикалық дағдарысқа ұшырады. Өндіріс «мағынасыз, күрделі рәсімге» айналды және жоспарды жақсартуға жасалған әрекеттер тоқтатылды. «Ұлы моральдық әрекет ретінде басталған рационалды қоғам құру миллиондаған совет халқы үшін ең жақсы, түсініксіз өмірге әкелді».
This episode, originally broadcast on 11 June 1992, details how the Bolshevik revolutionaries who came into power in 1917 attempted to industrialise and control the Soviet Union with rational scientific methods. The Bolsheviks wanted to turn the Soviet people into scientific beings. Aleksei Gastev used social engineering, including a social engineering machine, to make people more rational. But Bolshevik politicians and bourgeois engineers came into conflict. Lenin said, "The communists are not directing anything, they are being directed." Stalin arrested 2000 engineers in 1930, eight of whom were convicted in the Industrial Party show trial. Engineering schools gave those loyal to the party only limited training in engineering, to minimise their potential political influence. Industrialised America was used as a template to develop the Soviet Union. Magnitogorsk was built to closely replicate the steel mill city Gary, Indiana. A former worker describes how they went so far as to create metal trees since trees could not grow on the steppe. By the late 1930s, Stalin faithful engineers like Leonid Brezhnev, Alexei Kosygin and Nikita Khrushchev grew in influence, due to Stalin eliminating many earlier Bolshevik engineers. They aimed to use engineering in line with Stalin's policies to plan the entire country. At Gosplan, the head institution of central planning, engineers predicted future rational needs. Vitalii Semyonovich Lelchuk, from the USSR Academy of Sciences, describes the level of detail as absurd, "Even the KGB was told the quota of arrests to be made and the prisons to be used. The demand for coffins, novels and movies was all planned." The seemingly rational benchmarks began to have unexpected results. When the plan measured tonnes carried per kilometer, trains went on long journeys simply to meet the quota. Sofas and chandeliers increased in size to meet requirements of material usage. When Nikita Khrushchev took over after Stalin, he tried to make improvements, including considering prices in the plan. The head of the USSR State Committee for Organization and Methodology of Price Creation is shown with a tall stack of price logbooks declaring, "This shows quite clearly that the system is rational." Academician Victor Glushkov proposed the use of cybernetics to control people as a remedy for the problems of planning. In the 1960s, computers began to be used to process economic data. Consumer demand was calculated by computers from data gathered by surveys. But the time delay in the system meant that items were no longer in demand by the time they had been produced. When Leonid Brezhnev and Alexei Kosygin took over in the mid 1960s, the economy of the Soviet Union was stagnating. By 1978, the country was in full economic crisis. Production had degenerated to a "pointless, elaborate ritual" and endeavours to improve the plan had been abandoned. The narrator says, "What had begun as a grand moral attempt to build a rational society ended by creating a bizarre, bewildering existence for millions of Soviet people."
"Мәңгіліктің шетіне"
Бұл эпизод, бастапқыда 1992 жылғы 18 маусымда көрсетілген, АҚШ үкіметі мен оның ведомстволарының Суық соғыс кезінде ядролық қауіп пен ядролық қарулану жарысын бақылау стратегиясын әзірлеу үшін жүйелік талдау мен ойын теориясын қалай пайдалануға тырысқанын көрсетеді. Сонымен қатар, ғарыш жарысы, Куба зымыраны дағдарысы және Вьетнам соғысы сияқты оқиғалар кезінде туындаған "бақылаудың жоғалтылуы" дағдарысын басқаруға жасалған әрекеттер де баяндалады. Эпизодта "Доктор Странжлав" фильміне негіз болған деп есептелетін Герман Кан, Альберт Вулстеттер және Джон фон Нейман сынды тұлғаларға назар аударылады. Бұл математикалық сарапшылар Американың RAND корпорациясымен ядролық дәуірдегі ұлттық қауіпсіздік мәселелерін зерттеу үшін жұмыс істеген. Олар әлемді қорқыныш арқылы ғылыми манипуляциялау арқылы басқаруға болатынына сенді. Бірақ бір мәселе саясаткерлердің, қоғамның және жеке тұлғалардың көбінесе болжаусыз және иррационалды мінез-құлқы болды, бұл теорияның кейбір аспектілерін қолдануды қиын етірді. Сонымен қатар, нақты, бейтарап және өңделмеген деректерді табу да қиындық тудырды, олар қысқаша болжамдар жасау үшін негіз болатын еді. Нәтижесінде, олардың көзқарастары көлеңкеге кетіп, ғылыми фантастиканың құрамына кірді. Осы материалдың ұқсас бөлігі Кертистің кейінгі жұмысы "Тұзақтан" ("The Trap") шығармасының "Сенді е*й, дос" ("F**k You Buddy") бөлімінде де қарастырылады. Алайда, "Мәңгілік шетіне" ("To The Brink of Eternity") шығармасы Суық соғыс стратегиясының ядролық және әскери аспектілеріне толыққанды назар аударады, мысалы, алдын алу соғысын жоспарлау және оған қарсы әрекет ету. Джон Нэш туралы есім аталмайды, сондай-ақ ойын теориясының психологиялық және экономикалық аспектілері де қамтылмаған. 2024 жылғы сәуір айының мәліметі бойынша, бұл Адам Кертистің АҚШ-тағы YouTube арнасында көпшілікке қолжетімді емес серияның жалғыз эпизоды.
This episode, originally broadcast on 18 June 1992, outlines how the United States government and its departments attempted to use systems analysis and game theory to develop strategies to control the nuclear threat and nuclear arms race during the Cold War, and, more specifically, to manage the "loss of control" crises encountered during events such as the Space Race, the Cuban Missile Crisis, and the Vietnam War. The focus is on the men on whom Dr Strangelove was allegedly based: Herman Kahn, Albert Wohlstetter and John von Neumann. These were mathematical analysts employed by the American RAND Corporation to examine issues of America's national security in the nuclear age. They believed the world could be controlled by the scientific manipulation of fear. One problem, however, was the seemingly unpredictable and irrational nature of politicians, societies, and individuals, which rendered elements of the theory difficult to apply, as well as the challenge of finding accurate, impartial, and unmodified data on which to base concise predictions. In the end, their visions were obscured and became the stuff of science fiction fantasy. Similar material is also covered in the "F**k You Buddy" part of Curtis's later work, The Trap, but To The Brink of Eternity has the focus entirely on the nuclear and military aspects of Cold War strategy, such as planning for and against pre emptive war. John Nash is not mentioned, and the psychological and economical aspects of game theory are not included. As of April 2024, this is the only episode of the series unavailable for public viewing on Adam Curtis' YouTube channel in the United States.
3-бөлім: "Адамдар лигасы"
Бұл бөлім 1992 жылғы 22 маусымда алғаш рет көрсетілді. Онда 1960-шы жылдардағы консервативті және лейбористік үкіметтер экономистерді экономикалық өсімді белгілі мақсаттарға жету үшін пайдалануға, сондай-ақ Ұлыбританиядағы соғыстан кейінгі экономикалық басқаруды жоспарлауға, салыстырмалы экономикалық құлдыраудың алдын алуға тырысқандары туралы айтылады. Сондай-ақ 1960-шы жылдардағы Уилсон үкіметтерінің девальвацияның ұлттық қадір-қасиетке нұқсан келтіретіні туралы пікіріне тоқталады. 1970-шы жылдардың ортасында кейнсиандық теориялар саясаткерлерді шатастыратын стагфляция пайда болды. Осы уақытта экономистер тобы Маргарет Тэтчерді, Кит Джозефті және басқа британдық саясаткерлерді Ұлыбританияны қайтадан «күшті» етудің қатесіз техникалық құралдары бар екеніне көндірді. 1970-шы жылдардағы стагфляция сол кездегі монетаризмнің түсініксіз экономикалық теориясын саяси ойдың алдына шығарды. 1970-шы жылдардың соңында Милтон Фридман экономика саласындағы Нобель сыйлығына ие болды, тіпті кейбір лейбористік саясаткерлер үкіметтің капиталды құю арқылы экономиканы өсіруге тырысуы инфляцияны қоздырып, зиян келтіреді деп мәлімдеді. 1979 жылы Маргарет Тэтчер билікке келіп, мемлекеттік шығыстарды қысқарту және пайыздық ставкаларды көтеру арқылы инфляцияны төмендету үшін осы жаңа экономикалық теорияларды іске асыруды бастады, осылайша ақша ұсынымын шектеді. Бірақ бұл инфляцияны бірден тоқтатуға мүмкіндік бермеді, сонымен қатар кең ауқымды жұмыссыздыққа және өнеркәсіптік құлдырауға әкелді. 1980-шы жылдардың басында жұмыссыздық 2,5 миллионға жетті, Ұлыбританияның өнеркәсіптік өндірісі 1/6-ға төмендеді, ал Ұлыбританияда ірі көлемде тәртіпсіздіктер басталды. Консервативті үкімет монетаристтік жобадан бас тарды және жұмыс орындарын құру үшін пайыздық ставкаларды төмендетті. Шындығында, 1980-шы жылдардың ортасында Тэтчер ханым телеинтервьюда Милтон Фридманның теорияларына «ешқашан қолдау көрсетпегенін» мәлімдеді. Эпизод экономиканы басқаруға жасалған сәтсіз әрекеттерге қатысқан көптеген экономистердің 30 жыл бұрынғы алдыңғы буындарының соңғы қорытындысына келгенімен аяқталады: олар экономикалық апаттың алдын алуға ғана қабілетті, бірақ өсімді жасауға емес. Басқа экономистердің пікірінше, басқа елдердің табысы бүкіл ұлттық экономиканы жасауға жасалған масштабты әрекеттерге қарағанда, білім беру жүйелерін және өнеркәсіптік базаларын жақсартуға көбірек байланысты. Маргарет Тэтчердің кеңесшісі және экономисті Алан Баддтың айтуынша, бүкіл монетаристтік жоба жұмысшы табының экономикалық және саяси билігін жұмыссыздықты арттыру және жалақыны төмендету арқылы, яғни ол айтқандай, «еңбек резервінің армиясын құру» арқылы азайтуға бағытталған болуы мүмкін.
This part, originally broadcast on 22 June 1992, focuses on how both the Conservative and Labour governments of the 1960s attempted to use economists to engineer economic growth to specific targets, as well as programme post war economic management in the United Kingdom, and attempts to prevent relative economic decline and the perception of the 1960s Wilson governments that devaluation would jeopardise against national self esteem. By the mid 1970s, stagflation emerged to confound the Keynesian theories used by policy makers. Meanwhile, a group of economists had managed to convince Margaret Thatcher, Keith Joseph and other British politicians that they had foolproof technical means to make Britain 'great' again. The stagflation of the 1970s catapulted the then obscure economic theory of Monetarism to the forefront of political thought. By the late 1970s Milton Friedman had been awarded the Nobel Prize in Economics and even some Labour politicians were claiming that government attempts to grow the economy by injecting capital was doing more harm than good by driving up inflation. In 1979, Margaret Thatcher came to power and began to implement these new economic theories to drive down inflation by cutting government spending and raising interest rates, thus tightening the money supply. However, this failed to end inflation straight away, and caused widespread job loss and industrial decline. By the early 1980s, unemployment had risen to 2.5 million, British industrial output had declined by 1/6, and large scale riots had begun to break out in Britain. The Conservative Government decided to abandon the Monetarist project and lowered interest rates in an attempt to create jobs. In fact, by the mid 1980s Mrs Thatcher claimed in a television interview that she had "never subscribed" to the theories of Milton Friedman. The episode ends with many of the economists involved in the ill fated attempts to manage the economy arriving at the same conclusion their predecessors had 30 years before: they could only prevent an economic disaster, not engineer growth. Other economists point out that other countries' successes had more to do with focusing on improving their education systems and industrial bases rather than large scale attempts to engineer the entire nation's economy. Another economist and adviser to Margaret Thatcher, Alan Budd, worries that the whole Monetarist project might simply have been an attempt to reduce the economic and political power of the working class by raising unemployment and lowering wages, or as he puts it, "creating a reserve army of labour."
4-бөлім: "Қызым, қош келдіңіз"
Бұл бөлім, бастапқыда 1992 жылдың 2 шілдесінде эфирге шықты, табиғатқа қатысты көзқарастарға назар аударады және 1940 жылдары адамзатты құтқарушы деп есептелген, бірақ 1960 жылдардың соңында бүкіл экожүйенің құрылуына себепкер болды деп саналған ДДТ инсектицидінің тарихын баяндайды. Сондай-ақ, энтомология және экология ғылымдарының саяси және экономикалық қысымдардың әсерінен қалай өзгергенін көрсетеді. Эпизод 1959 жылғы «Қош бол, миссис Ант» фильмімен аталған. Сонымен қатар, 1958 жылғы «Жер мен жәндікке қарсы» қорқыныш фильмінен және 1941 жылғы «Хоппити қалаға барады» шегіртке мультфильмінің үзінділері қолданылады. АҚШ-та жәндіктер үлкен мәселе болды және олар жиі бүкіл егістіктерді жойды. 1940 жылдары пайда болған ДДТ және басқа инсектицидтер бұл мәселені шешуге көмектесетін сияқты көрінді. Инсектицидтердің көбейгеніне қарай, энтомология ғылымы жәндіктерді жіктеуден жаңа инсектицидтерді сынауға және оларды жоюға, емес, тізімдеуге көшті. Бірақ 1946-1948 жылдары энтомологтар инсектицидтердің басқа жануарларға, әсіресе құстарға кері әсерін тигізіп жатқанын байқады. Химиялық компаниялар жәндіктерге қарсы күресті тіршілік үшін күрес ретінде көрсетті және олардың 1950 жылдардағы жарнамалық фильмдері Чарльз Дарвинді еске түсірді. Дарвиннің өмірбаясын жазған Джеймс Мур Дарвин теориясының майдан және өмір мен өлім аспектілерінің суық соғыс жылдарына қалай бейімделгенін атап өтті. Ғалымдар эволюциядан күш алып, оны қоршаған ортаны бақылау арқылы өзгерте аламыз деп ойлады. 1962 жылы биолог Рейчел Карсон «Көктемнің үнсіздігі» кітабын жариялады, бұл пестицидтерге қарсы алғашқы күшті шабуыл болды және олардың зиянды әсерлерін сипаттады. Бұл үлкен резонанс тудырды, бірақ пестицидтерді қолдануға бірден әсер етпеді. Энтомолог Гордон Эдвардс Карсонның кітабына сын айтқан сөздерін еске түсіреді. Ол ДДТ-ны камера алдында жеп, оның қауіпсіздігін осы кездесулерде көрсеткенін айтады. Американың дамып келе жатқан қала маңындағы аудандарда ДДТ шашыру оның жанама әсерлерін бай және білімді орта таптың назарына жеткізді. Қала маңында тұратын және заңгер Виктор Яннаконе пестицидтерді қолдануға қарсы заңдық шаралар қабылдау мақсатында Экологиялық қорғаныс қорын құруға көмектесті. Олар химиялық заттардың таралуымен бірге уыттылығы артатынын, оны қаңғыбас соқаның жоғалуы дәлелдейді деп мәлімдеді. 1968 жылы Висконсин штатының Мэдисон қаласында ДДТ бойынша тыңдау өтті. Бұл екі тарап үшін де маңызды жаңалыққа айналды, олар Американың барлық құндылықтары қауіпте деп мәлімдеді. Биолог Томас Жукс сот кезінде Time журналына жіберген «Америка – сұлу» әніне ДДТ-ға қарсы пароди жасады. Хью Ильтис 1969 жылы бір ғалымның ДДТ-нің ана сүтіне қалай өтіп, нәрестелердің майлы тіндерінде қалай жиналатыны туралы куәлік бергенін баяндады. Бұл үлкен медиа назарына түсті. Бұрын химиялық заттар жақсы деп есептелсе, енді олар жаман болып саналды. 1960 жылдардың соңында экология маргиналды ғылым болды. Бірақ Яннаконе ДДТ-ны қорғаушылардың эволюция идеясына қарсы тұру үшін экологияны ғылыми негіз ретінде пайдаланды. 1950 жылдары энтомология ғылымының өзгеруіне ұқсас, 1970 жылдардың басындағы әлеуметтік және саяси қысымдар экологияны өзгертті. Экологтар адамның табиғатпен қарым-қатынасының қорғаушылары болды. Джеймс Мур адамдардың Дарвинді табиғатқа деген көзқарастарының жағына бұруға тырысатынын сипаттады. «Түрлердің пайда болуы» кітабында табиғат соғысқандай көрінеді, бірақ сонымен қатар күрделі қарым-қатынастардың желісімен салыстырылады. Дарвин адамдарға табиғатты бақылауға емес, онымен ынтымақтасуға шақырды. Халықтың ойынша, ғылыми теорияның бір ғана тұрақты мағынасы бар, бірақ шындығында ол мәдени меншікке айналады және оны әртүрлі мүдделі тараптар пайдалана алады. 20 жыл өткен соң, ДДТ тарихы баспана құрылысын тоқтату туралы хабарлаған баспасөз конференциясымен жалғасады, себебі онда қоныстанған қара құс табылған. Орнитолог Дэвид Бергер бұл оқиға табиғаттың сезімталдығы туралы мифті дамытуға көмектесті деп сынға алады. Джоан Галифакс экологияны адамдар мен барлық түрлерге сый ретінде сипаттайды, бұл утопия емес, экоттопияны тудырған моральдық сабақ. Саясаттану профессоры Лэнгдон Уиннер әлеуметтік идеалдар ғылымнан алынған сабақтар сияқты бізге оқылып жатыр деп теориялайды. 1950 жылдардың ғылыми түсініктері, табиғатты пайдаланудың шексіз мүмкіндіктері туралы идеялар қазір нашар ойластырылған деп саналады. Ал бүгінгі экология идеялары 30 немесе 40 жылдан кейін де солай ойластырылмаған болып көрінуі мүмкін. Эпизод Дарвиннің табиғаттағы құдайлық қамқорлықты іздеу туралы сөзімен аяқталады: «Мен бүкіл мәселенің адам санасы үшін тым терең екенін терең сезінемін. Ньютонның санасы туралы иттің болжауы сияқты. Әр адам үміттеніп, өзіне сенген нәрсені сене берсін».
This part, originally broadcast on 2 July 1992, focuses on attitudes to nature and tells the story of the insecticide DDT, which was first seen as a saviour to humankind in the 1940s, only to be claimed as a part of the destruction of the entire ecosystem in the late 1960s. It also outlines how the sciences of entomology and ecology were transformed by political and economic pressures. The episode appears to be named after the 1959 film Goodbye, Mrs. Ant. Clips from the 1958 horror movie Earth vs. the Spider and the 1941 grasshopper cartoon Hoppity Goes to Town are also used. Insects were a huge problem in the United States, and they often ruined entire crops. Emerging in the 1940s, DDT and other insecticides seemed to offer the solution. As more insecticides were invented, the science of entomology changed focus from insect classification, to primarily testing new insecticides and exterminating insects rather than cataloguing them. But as early as 1946–48, entomologists began to notice that insecticides were having a negative impact on other animals, particularly birds. Chemical companies portrayed the human battle against insects as a struggle for existence, and their promotional films in the 1950s invoke Charles Darwin. Darwin's biographer James Moore notes how the battlefield and life and death aspects of Darwin's theories were emphasised to suit the Cold War years. Scientists believed they were seizing power from evolution and redirecting it by controlling the environment. In 1962, biologist Rachel Carson released the book Silent Spring, which was the first serious attack on pesticides and outlined their harmful side effects. It caused a public outcry, but had no immediate effect on the use of pesticides. Entomologist Gordon Edwards retells how he made speeches that were critical of Carson's book. He eats some DDT on camera to show how he demonstrated its apparent safety during these talks. The spraying of DDT in the growing suburbs on America brought the side effects to the attention of the wealthy and articulate middle classes. Victor Yannacone, a suburbanite and lawyer, helped found the Environmental Defense Fund with the aim to legally challenge the use of pesticides. They argued that the chemicals were becoming more poisonous as they spread, as evidenced by the disappearance of the peregrine falcon. In 1968, they got a hearing on DDT in Madison, Wisconsin. It became headline news, with both sides claiming that everything America stood for was at stake. Biologist Thomas Jukes is shown singing a pro DDT parody on "America the Beautiful" he sent to Time magazine at the time of the trial. Hugh Iltis describes how, in 1969, a scientist testified at the hearing about how DDT appears in breast milk and accumulates in the fat tissue of babies. This got massive media attention. Where once chemicals were seen as good, now they were bad. In the late 1960s, ecology was a marginal science. But Yannacone used ecology as a scientific basis to challenge the DDT defenders' idea of evolution. Similar to how the science of entomology had been changed in the 1950s, ecology was transformed by the social and political pressures of the early 1970s. Ecologists became the guardians of the human relationship to nature. James Moore describes how people try to get Darwin on the side of their view of nature. In The Origin of Species nature is seen as being at war, but also likened to a web of complex relations. Here, Darwin gave people a basis for urging humans not to take control of nature but to cooperate with it. In popular imagination, a scientific theory has a single fixed meaning, but in reality it becomes cultural property, and is usable by different interested parties. Twenty years later, the story of DDT continues with a press conference announcing the halting of construction in a skyscraper due to a nesting peregrine falcon being found there. Ornithologist David Berger criticises the event for helping to foster the myth of the sensitivity of nature. Joan Halifax talks about ecology as a gift to human beings and all species, a moral lesson that gave rise not to utopia, but ecotopia. Politics professor Langdon Winner theorises that social ideals are being read back to us as if they were lessons derived from science itself. The scientific notions of the 1950s, the ideas of endless possibilities for exploitations of nature, are now seen as ill conceived. And the ideas of ecology today may in 30 or 40 years seem similarly ill conceived. The episode ends with a quote from Darwin about seeking divine providence in nature. "I feel most deeply that the whole subject is too profound for the human intellect. A dog might as well speculate on the mind of Newton. Let each man hope and believe what he can."
6-бөлім. "Атом"
Бұл соңғы эпизод, 1992 жылғы 16 шілдеде алғаш рет көрсетілген, 1953 жылы General Electric компаниясы шығарған «Атом үшін А» атты жарнамалық фильммен аталған. Эпизод ядролық энергияның тарихына шолу жасап береді. 1950 жылдары ғалымдар мен саясаткерлер ядролық энергияның шексіз көзі арқылы жаңа әлем құруға болатынына сенген. Бірақ жағдай нашарлай бастады. Америка мен Кеңес Одағының ғалымдары ондаған қауіпті ядролық электр станцияларын салуға икемделді. Бизнес мүдделері үшін General Electric және Westinghouse компаниялары сатуға арналған реакторлардың ядролық су асты кемелерінде қолданылатын үлгілерге негізделгенін шешті, бірақ олардың тиімділігі мен қауіпсіздігі туралы күмәнді уәделер берді. Дегенмен, 1964 жылы Атом энергиясы комиссиясы кіші реакторлар қауіпсіз болғанымен, электр станцияларында қолданылатын үлкен реакторлар ядролық балқуға бейім екенін анықтады – ядролық реактордың қорғау ыдысының түбінен еруі мүмкін болатын апат. Зерттеулер мұндай оқиғаның болуы мүмкін екенін көрсетті, ал егер орын алса, реактор зардап шегуі мүмкін. Бұл алаңдаушылықтар көпшілікке жарияланбады. Эпизод балқу мәселесін шешуге жасалған әрекеттерді егжей-тегжейлі қарастырады. Кеңес Одағында реакторлар тым қымбат деп есептелді, Брежнев билікке келгенге дейін. Оның басшылығымен Анатолий Петрович Александров қауіпсіздік шаралары өте аз, кейде тіпті қорғау ыдысы жоқ, арзан реакторларды жобалады және олар жоғары жылдамдықпен өндірілді. Бұл сарапшылардың сынына ұшырады, бірақ олардың пікірі ескерілмеді. 1974 жылы Ұлыбританиядағы отандық озық газды суытылатын реакторлық электр станциясының кешігуі Ұлыбританияны американдық PWR реакторлық дизайнын қабылдауға мәжбүр етті. Алайда, Америкада ядролық реактордың күрделі жағдайында ерітуді болдырмау үшін жұмыс істеуге тиіс қауіпсіздік жүйелерінің сенімді жұмыс істеуіне кепілдік беру мүмкін емес екені анықталды. 1971 жылы Айдахо штатында Атом энергиясы комиссиясының сынақ үлгілерінде жүргізілген құбырдың жарылуына қарсы төтенше салқындату жүйелеріне жасалған сынақтар бірнеше рет сәтсіз аяқталды; көбінесе су қысыммен реактордан шығарылды. Теориялық есептеулер шындықпен сәйкес келмейтіні анықталды. Дегенмен, олар нақты реакторда жұмыс істемейтінін дәлелдемеді, сондықтан апат болған жағдайда жұмыс істемеуі мүмкін екенін көрсететін ең жақсы дәлелдерге сүйене отырып, міндетті қауіпсіздік жүйелерін жалғастыруға шешім қабылданды. Инженерлер, ғалымдар және реттеушілер әлеуетті мәселелерді жариялауға тырысқанда, олардың алаңдаушылықтары жарияланбады, бұл мәселелер көпшілікке белгісіз болды және ядролық энергияға деген сенім жоғары болды. Содан кейін 1979 жылы Три-Майл-Айленд және 1986 жылы Чернобыль апаттары осы жаңа технологияның қауіпсіздігі туралы көпшіліктің көзқарасын өзгертті. Ол өнеркәсіп осы типтегі реакторлардың проблемаларын және болжау мүмкін емес сипатын жасырғанын және олармен кеңеспей-ақ, халыққа қауіп төндіргенін көрсетті. Эпизод реакторлардың түрлерінің тек бизнес мүдделерімен таңдалғаны туралы тұжырыммен аяқталады. Зерттелмеген ғылыми және инженерлік мүмкіндіктердің кең ауқымы бар. Сондықтан, ядролық энергияны қоғамдық шешімдер арқылы басқару және қайта дамыту қажет, бірақ моральдық принциптерге негізделген көзқараспен.
This final episode, originally broadcast on 16 July 1992, is named after a 1953 General Electric promotional film called A Is for Atom. The episode gives an insight into the history of nuclear power. In the 1950s, scientists and politicians thought they could create a different world with a limitless source of nuclear energy. But things started to go wrong. Scientists in America and the Soviet Union were duped into building dozens of potentially dangerous nuclear power plants. For business reasons, General Electric and Westinghouse decided that the types sold would be versions based on the reactors used in nuclear submarines, but sold with dubious claims made about their cost effectiveness and safety. However, in 1964, at the Atomic Energy Commission it was found that while small reactors were safe, the bigger core sizes as used in power plants were potentially susceptible to nuclear meltdown—an accident where the reactor core could melt through the bottom of the reactor containment vessel. A study showed this could potentially happen, and if it did, it could damage the reactor. These concerns were largely kept from the public. The episode goes into some detail over attempts to find solutions to the meltdown issue. In the Soviet Union, reactors were considered too expensive, until Brezhnev came to power. Under his leadership, Anatoly Petrovich Alexandrov designed cheap reactors that were produced at high speed, with very few safety features, sometimes not even containment vessels. This was publicly criticized by experts, but the experts were sidelined. In Britain, by 1974, delays to its native advanced gas cooled reactor power plant caused Britain to adopt the American PWR design of reactors. However, in America it was being discovered that safety systems that had to work to avoid meltdown could not be guaranteed to work reliably in the complex circumstances in a nuclear reactor. Tests run on the emergency core cooling systems to deal with pipe breaks, performed on the Atomic Energy Commission's test models in Idaho in 1971, repeatedly failed; often the water was forced out of the core under pressure. It was discovered that the theoretical calculations had no correspondence with reality. Nevertheless, they had not necessarily proved that they wouldn't work on a real reactor, so they decided to carry on with mandated safety systems, that the best evidence suggested, may well not function in the event of an accident. Engineers and scientists and regulators that tried to publicise the potential issues found that their concerns were not published, and these issues remained largely unknown to the public, and nuclear power had a high degree of confidence with the public. Then came the disasters of Three Mile Island in 1979 and Chernobyl in 1986, which changed public views on the safety of this new technology. It revealed that the industry had been hiding the problems and unpredictable nature of these types of reactors, and that they had imposed risks on the public, without consultation. It ends with the points that the forms of the reactors were chosen only for business reasons. There are very broad range of scientific and engineering options which were not explored. Therefore, perhaps nuclear power should be led by public decisions and redeveloped, but from a more morality centred point of view.