Кіріспе

1595 жылы Османлы соғысының ұрысы – Калугарени шайқасы. 1595 жылғы 23 тамызда [ескі стиль бойынша 13 тамыз 1595] Михаил Батыр бастаған Валахия армиясы мен Кожа Синан паша бастаған Осман армиясы арасында болды. Бұл шайқас 16 ғасырдың соңы мен 17 ғасырдың басында христиан және Осман күштері арасында болған Ұзақ түрік соғысының бір бөлігі еді. Осман күштерінің саны шамамен 100 000 адамды, 12 ірі далалық зеңбірек пен Трансильваниялық (Сзекей) жасақтарды құрады. Михаил Батыр өз күштерін Калугарени ауылының оңтүстігіне, Калништея өзені Нейлов өзеніне құятын жерге стратегиялық түрде орналастырды. Бұл жердің ландшафты – ормандармен қоршалған, лайлы батпақ болды, бұл Османның әскери басымдығын жойды. Шайқас үш кезеңнен тұрды. Михаил Нейлов өзені арқылы өтетін тар көпірді міндетті өту орны ретінде пайдаланды, онда ол үлкен Осман шабуылына сәтті тойтарыс берді, бірақ екінші Осман шабуылы, қанатты кавалерияның қолдауымен, валахиялықтарды шегінуге мәжбүр етті. Алайда, Валахиялықтардың қарсы шабуылы Осман әскерін өзеннен кері итерді, нәтижесінде Михаил түнде шегінді. Осман әскері көп шығынға ұшырады.

Соғыстың бірінші кезеңі

23 тамыздағы күн ат әскерінің барлау шабуылдарымен басталды. Валахиялық ат әскері Осман ат әскерін ауылдың алдында күтпеген шабуылға ұрып, оларды Неажлов өзенінен кері итерді. Михаил Батыр 10 мың әскермен және 10 зеңбірекпен Неажлов өзенінің солтүстігінде және ауылдың оңтүстігінде орналасты. Секелі жалдамалы капитаны Альберт Кирали 6 мың секелі әскерінен резерв жасақтың басшысы болды. Резерв ауылдың солтүстік-батысында, Сингурени ауылынан болатын кез келген шабуылды тоқтату үшін орналастырылды. Ат әскері шайқасынан кейін Кожа Синан-паша 12 мың әскерді алға жіберді. Михаил Батыр Осман әскері өзеннен өтуін күтіп, ауыр артиллериялық оққа ұрып, түріктерді өзеннен кері итеріп, күшті шабуыл жасады. Шабыстың бірінші кезеңі валахтар үшін сәтті аяқталды.

Ұрыстың екінші кезеңі

Екінші кезең түскі уақытта басталды, сол сәтте Синан-паша барлық күштерімен шешуші шабуылға көшті. Янычарлар көпірден тікелей шабуыл жасады, ал қалған күштер екі жақты қоршау маневрін жасады (шығыста Мехмет Сатирги Паша, батыста Хасан Паша (Румелия бейлербегі), Сингурени көпірі арқылы Неайловтан өтіп). Янычарлар көпірден ғана емес, сонымен қатар саздан өту үшін ағаш кеспелер мен тақтайларды пайдаланды. Алғашқыда шабуылдары тоқтатылды, бірақ Осман әскері шығыстағы арна арқылы өзеннен өтіп, Валахияның сол қанатына қауіп төндірді. Михаил барлық пушкаларын тастап, шегінді. Ол әскерін солтүстікке қарай қайта жинап, Осман әскерінің ілгерілеуін тоқтатты. Шабыстың екінші кезеңі Османдықтар үшін сәтті аяқталды.

Соғыстың үшінші кезеңі

Соғыстың үшінші және соңғы кезеңі түстен кейін басталды және Михаил Батыр бастаған күшті фронталды валах шабуылымен жүрді. Капитан Косея 400 атты әскерімен барлау миссиясынан жаңа ғана оралған еді. Оның таза күштері осы шабуылда қанаттық маневрде пайдаланылды. Мехмет Сатирги пашаның әскерлері янычарларға дейін ығыстырылды, ал Осман әскерлері Нейлов өзенінің солтүстігіндегі тар аумақта жиналды. Валахтардың қарсы шабуылы көпірге жетті, зеңбіректер қайта тартылып алынды және османдықтарға көптеген шығын келтірді. Синан-паша жеке күзетімен алға жылжу арқылы жағдайды түзетуге тырысты, бірақ капитан Косеяның атты әскері арттан шабуыл жасағанда Осман әскерлері дүркіреп тарап кетті. Валахтар бірден Хюлубешти ауылының жанындағы Осман лагеріне шабуыл жасады. Дүркіреген шегініс кезінде, атына лайық Михаил Батыр шабуылға балта алып, (Роберт Брюс Баннокберн шайқасында сэр Генри де Буэнге жасағандай) Синан-пашаны атынан лақтырып, батпаққа түсірді, бірақ оны бір құлы құтқарды. Валахтар қашқан Осман әскерін қуа алмады, себебі Хасан-паша олардың оң қанатында пайда болды. Михаил Батыр барлық әскерімен Хасан-пашаға бұрылып, оның әскерін талқандады.

Ұрыстың салдары

Валахия жағынан кем дегенде 1000 адам қаза тапқан, ал Османдықтардың жоғалғандары 10 000-нан 15 000-ға дейін жетеді деп есептеледі. Батыл Михаил өзінің әлі де көп есе кем екенін біліп, түнде солтүстікке шегінді. Ол Бухарест пен Тарговиште қалаларын тастап, Ручар-Бран өткеліне жақын Стоенештидегі қысқы лагерде тоқтады. Синан-паша астана Бухарестті басып алып, онда 10 000 әскермен Мехмед-пашаны қалдырды, содан кейін Тарговиште қаласын басып алып, онда тағы 1500 әскер мен 30 зеңбірек қалдырды. Осман әскерінің көп бөлігі Стоенештиге жетіп, Валахия әскерінің алдында орналасты, бірақ шабуылға көшпеді. 6 қыркүйекте Трансильвания князі Сигизмунд Батори шамамен 7500 атты әскермен Батыл Михаилға көмекке келді. Қазан айының басында Габсбург империясынан тағы 1500 әскер және Тосканадан 300 атты әскер келді. Осы біріккен күштер Осман әскеріне шабуыл жасап, оларды Тарговиште (18 қазан), Бухарест (22 қазан) және Гюржиу (26 қазан) шайқастарында жеңді.