Кіріспе

Америкалық миллиардер мұрагер, қайырымдылықшы және қоғамдық қайраткер (1912–1993) әнші Дорис Дьюк (22 қараша 1912 – 28 қазан 1993) – американдық миллиардер, темекі өнеркәсібінің мұрагері, қайырымдылықшы және қоғамдық қайраткер. Оны көбінесе "дүниедегі ең бай қыз" деп атаған. Оның зор байлығы, сәнді өмірі және жеке өмірі өмір бойы да, қайтыс болғаннан кейін де көп назар аударды. Дьюктің қызығушылықтары сан алуан болды. 1940 жылдары ол қысқа мерзімге тілші болып жұмыс істеген, сондай-ақ джаз пианиносында ойнаған және серфингпен бәсекелесуді үйренген. Жаңа-Джерси штатының Хиллсбороу қалашығындағы әкесінің меншігіндегі үйінде ол АҚШ-тағы ең ірі жабық ботаникалық бақшалардың бірін құрды. Ол сонымен қатар Род-Айленд штатының Ньюпорт қаласындағы 80-нен астам тарихи ғимаратты сақтауға белсенді түрде қатысты. Дьюк бұрынғы бірінші ханым Жаклин Кеннеди Онассиспен жақын дос болды, ал 1968 жылы Дьюк Ньюпортты қайта жаңғырту қорын құрғанда Онассис вице-президент болып тағайындалды және қорды қолдады. Оның ЖИТС зерттеу, медицина және балалардың әл-ауқаты саласындағы қайырымдылық жұмысы қарттық шағында да жалғасты. Ол сондай-ақ Американың оңтүстігіндегі нәсілдік кемсітушілікке ұшыраған афроамерикандық студенттерді қолдауға және білім беруге қаржылай көмек көрсетті. Оның шамамен 1,3 миллиард долларлық мүлкі көбінесе қайырымдылыққа бөлінді. Дьюктің мұрасы қазір Дорис Дьюк қоры арқылы басқарылады, ол медициналық зерттеулерге, балалар мен жануарларға қатыгездіктің алдын алуға, өнерге, жабайы табиғат пен экологияны қорғауға бағытталған.

Ерте өмір

Дьюк Нью-Йорк қаласында, темекі және гидроэлектр қуатының магнаты Джеймс Бьюкенен Дьюк пен оның екінші әйелі, Уильям Паттерсон Инманның жесірі Наналин Холт Инманның жалғыз баласы болып дүниеге келді. 1925 жылы қайтыс болғаннан кейін, аға Дьюктің өсиетімен оның мүлкінің басым бөлігі әйелі мен қызына, сондай-ақ 1924 жылы құрылған Дьюк қорына 17 миллион доллар екі жеке тармақ бойынша берілді. Бұл қаражаттың көп бөлігі J. B. Дьюктің American Tobacco Company компаниясындағы үлесінен және Duke Power Company компаниясының алғашқы қадамдарынан түскен. Дьюк балалық шағын әкесінің Нью-Джерси штатының Хиллсбороу қалашығындағы Дьюк Фармс иелігінде өткізді. Джеймс Дьюктің өсиетіндегі түсініксіздіктерге байланысты, 1927 жылы оның меншігіндегі жылжымайтын мүлікті аукционға салуға және тікелей сатуға қарсы сотқа шағымдануға тура келді. Нәтижесінде, Дорис Дьюк сатуды болдырмау үшін анасы мен өзге де мүрагерлерді сотқа сәтті берді. Даулы жылжымайтын мүліктердің бірі Манхэттендегі 1 East 78th Street мекенжайындағы сарай болды. Дьюк Род-Айленд штатының Ньюпорт қаласындағы отбасылық резиденциясы – Роф-Пойнтта өткен кеште қоғамға дебютант ретінде таныстырылды. Ол 21, 25 және 30 жасқа толғанда әкесінің өсиетінен ірі мұра алды. Кейде оны «әлемдегі ең бай қыз» деп атады. 1962 жылы анасы қайтыс болды, оған зергерлік бұйымдар, пальто және қосымша 250 миллион доллар қалдырды (қараңыз төмен). Есейген кезде Дьюк байлығын әртүрлі қызығушылықтарды қанағаттандыруға жұмсады, соның ішінде кең ауқымды саяхаттар жасауға және өнермен айналысуға. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Мысырда теңізшілерге арналған асханада жұмыс істеді, жылына бір доллар жалақы алды. Ол француз тілінде еркін сөйлейтін. 1945 жылы Дьюк Халықаралық жаңалықтар агенттігінде шетелдік тілші ретінде қысқа мерзімді мансабын бастады, соғысқа ұшыраған Еуропаның әртүрлі қалаларынан хабарлады. Соғыстан кейін ол Парижге көшіп, Harper's Bazaar журналына мақалалар жазды. Гавайиде тұрғанда, Дьюк серфинг спортының чемпионы және Олимпиада жүзушісі Дьюк Каханамоку мен оның бауырларының жетекшілігімен бәсекелестік серфингпен айналысқан алғашқы гавайлық емес әйел болды. Ол Нью-Джерсидегі Дьюк Фармстағы үйінің маңында Хорас Трумбауэрдің консерваториясына жаңа жылыжайлар салды. Бір-бірімен байланысты он бір бақтың әрқайсысы Дюпонның Лонгвуд бақтарынан шабыттанған бақ тақырыбының, елдің немесе дәуірдің толық масштабтағы көшірмесі болды. Ол көрмелердің сәулеттік, көркемдік және ботаникалық элементтерін халықаралық саяхаттарынан алған байқауларына сүйене отырып жобалады. Ол сондай-ақ оларды орнатуға белсенді қатысты, кейде күніне 16 сағат жұмыс істеді. Дьюк ислам және Оңтүстік-Шығыс Азия өнерінен тұратын кең көлемді өнер коллекциясын жинады. 2014 жылы оның коллекциясынан алпыс экспонат (керамика, тоқыма, картиналар, плитка панельдері және толық көлемді сәулеттік элементтер) Мичиган университетінің өнер мұражайында «Дорис Дьюктің Шангри-Ла: сәулет, ландшафт және ислам өнері» атты көрмеде уақытша көрсетілді, бұл көрмені Дьюк ислам өнері қоры ұйымдастырды.

Үйлер

Дьюк бірнеше үй сатып алды. Оның негізгі тұрғын үйі және ресми мекенжайы – Нью-Джерси штатының Хиллсбороу қалашығындағы әкесінің 2700 акр (11 км²) жерді алып жатқан Дьюк Фармс болды. Осы жерде ол Америкадағы ең ірілерінің біріне жатқан Duke Gardens қоғамдық жабық ботаникалық бағын құрды. Дьюктің басқа да резиденциялары оның өмірінде жеке болып келді: ол жазғы демалыс күндерін Ньюпорттағы Род-Айленд қаласындағы 49 бөлмелі, ағылшын стиліндегі, мұраға қалған Роф-Пойнт үйінде тұрып, Ньюпортты қалпына келтіру қорының жобаларымен айналысты. Ол қыста 1930 жылдары салынған және Гавайидің Гонолулу қаласында "Шангри Ла" деп аталған сарайда, сондай-ақ Калифорнияның Лос-Анджелес қаласындағы Бенедикт каньонындағы "Фалькон Лэйрде" демалды, бұл үй бұрын Рудольф Валентиноға тиесілі болған. Ол Манхэттендегі екі пәтерді де ұстады: журналист Синди Адамсқа кейін тиесілі болған, 475 Парк-авенюдегі верандасы бар тоғыз бөлмелі пентхаусты және қаржылық істерін басқару үшін кеңсе ретінде ғана пайдаланған Таймс-сквер маңындағы тағы бір пәтерді. Ол өзіне жеке Boeing 737 ұшағын сатып алып, оның ішін үйлер арасында және өнер мен өсімдіктерді жинау сапарларында саяхаттау үшін қайта жабдықтады. Ұшақта нағыз үйдегідей безендірілген жатын бөлмесі болды. Дорис Дьюк бір орында ұзақ тұра алмайтын, бір жерге келгенде басқа жерге кеткісі келетін жандардың бірі еді. Дьюк өзінің үйлерін күтуге белсенді қатысты, Шангри Ла сарайының ауласындағы плиткалық мозаикаларды тазалау үшін үш қабатты мұражайға дейін көтеріліп, Дьюк Фармстағы бағбандарымен бірге жұмыс істеді. Дьюктің үш резиденциясы қазіргі уақытта Дорис Дьюк қорының еншілес компаниялары басқаруында және оларға шектеулі түрде кіруге болады. Нью-Джерсидегі Дьюк Фармсын Дьюк Фармс қоры басқарады; бұрынғы Дьюк Гарденының видео-туралы ақпарат қолжетімді. Rough Point 1999 жылы Ньюпортты қалпына келтіру қорына табысталды және 2000 жылы көпшілікке ашылды. Шангри Ла Дорис Дьюк ислам өнері қорымен басқарылады.

Эдуардо Тирелланың өлімі

1966 жылы Дьюктің өнер жинақтарының он жылдық сақтаушысы Эдуардо Тирелла Голливудта өндіріс дизайнері болып жұмыс істеу үшін кетіп қалуға шешім қабылдады. 6 қазанда ол Дьюктің Роуф-Пойнтта тұратын жеріне, өз заттарын жинап, оған жұмысынан кетіп бара жатқанын хабарлау үшін ұшып келді. Оның жақсы білетін достары оның бұл жаңалықты жақсы қабылдамайтынын ескерткен, келесі күні үй қызметкерлері екеуінің жалға алынған Dodge Polara көлігінде отырып, қатты және ұзақ дауласып жатқанын естіді. Дьюк оқиғаны баяндағанда, Тирелланың жүргізуші болғанын, қақпаны ашуға тырысқанын, қозғалтқышты іске қосып, тұрақ тежегішін қосып, берілісті тоқтатып қойғанын айтты. Кейін Дьюк жолаушыдан жүргізуші орнына ауысып, қақпа ашылғаннан кейін Тирелланы көлікке отырғызу үшін көлікті алға жылжытқысы келді. Ол үшін тұрақ тежегішін босатып, жылдамдықты қосты, бірақ тежегішке басқан орнына газды басып алды. Кейінірек полицияға айтуынша, көлік әлі ашылып тұрған қақпаға Тирелланы соғып, оларды құлатып, содан кейін ағашқа шағылысты. Тирелла Беллвью авенюінен көліктің астынан қабысқан күйде табылды және жарақаттарынан көп ұзамай қайтыс болды. Кейінгі өмірбаяндық еңбектер мен некрологтар ресми қорытындыны қайталады. Олар 1943 жылы ажырасып кетті. 1988 жылы Дьюк Гавайиде 32 жастағы Чанди Хеффнерді асырап алды. 1947 жылдың 1 қыркүйегінде Парижде Дьюк Доминикан Республикасының дипломаты Порфирио Рубиросаның үшінші әйелі болды. Ол екінші әйелі, актриса Даниэль Даррьёға талассыз ажырасуға келісуі үшін 1 миллион доллар төледі. Өте бай болғандықтан, Дьюктің Рубиросамен некесі АҚШ Мемлекеттік департаментінің назарын аударды, ол оны ақшасын саяси мақсаттарға жұмсаудан сақтандырды. Сонымен қатар, егер ол қайтыс болса, шетелдік үкімет тым көп ықпалға ие болуы мүмкін деген алаңдаушылық болды. Сондықтан Рубироса неке шартына қол қоюға мәжбүр болды. Бірақ неке кезінде ол Рубиросаға поло понилері, спорттық көліктер, жаңартылған B-25 бомбалаушысы және ажырасу шарты бойынша Париждегі 17 ғасырлық үй сияқты бірнеше миллион долларлық сыйлықтар берді. Дьюк пен Рубироса үйленгеннен бір жылдан астам уақыт өткен соң, 1948 жылдың қазанында ажырасып, Дьюк енді үйленбеді. Оның көптеген махаббат оқиғалары болды, олардың ішінде серфингтің негізін қалаушы Дюк Каханамоку, актер Эррол Флинн, британдық саясаткер Алек Каннингэм Рид, АҚШ армиясының генералы Джордж С. Паттон, джаз пианині Джо Кастро және АҚШ жазушысы Луис Бромфилд болды. Дьюк бұрынғы Филиппиннің бірінші ханымы Имельда Маркос үшін 5 миллион доллар кепілдік берді, оның рэкеттен ұсталғаннан кейін.

Өлім

1992 жылы 79 жасында герцогиняға бетке жасалған әртүрлі процедуралар жасалды. Ол әлі де күшті дәрі-дәрмектер қабылдап жүргенде, жүріп-тұруға тырысып, құлап, жамбасын сындырып алды. 1993 жылдың қаңтар айында оған тізе алмастыру операциясы жасалды. Ол 2 ақпаннан 15 сәуірге дейін ауруханада жатты. Сол жылдың шілдесінде тағы бір тізе операциясы жасалды. Осы екінші операциядан кейін бір күннен соң, ол ауыр инсульт алды. Дорис Дьюк 1993 жылдың 28 қазанында 80 жасында Лос-Анджелестегі Falcon Lair үйінде қайтыс болды. Көрсеткен деректер бойынша, өкпе ісігінің прогрессивті дамуы салдарынан жүрек тоқтауына байланысты қайтыс болды.

Таза құны

Дористің әкесі қайтыс болғанда, 100 миллион долларлық мүлік қалдырды, оның ең үлкен бөлігі Дьюк пен анасына тиді. Наналин – епті кәсіпкер, оны көбінесе Хетти Гринмен салыстыратын, ол 1962 жылы қайтыс болғанда, қызына сол кезде 250 миллион долларға бағаланған мүлік қалдырды. 1958 жылы ол Duke Gardens Foundation қорын құрып, Duke Farms-те құра бастаған көрнекі бақтарды дамытуға қаржы бөлді. Оның қоры Duke Gardens-тың «Дьюк отбасының мүдделері мен қайырымдылық талпыныстарын, сондай-ақ басқа мәдениеттерге құрмет пен жаһандық түсіністікке ұмтылысын» көрсететінін көздеді. 2008 жылдың 25 мамырында Дорис Дьюк қайырымдылық қорының (қазіргі Дорис Дьюк қорының) басшылары оларды жабу туралы шешім қабылдады. 1963 жылы Дьюк Махариши Махеш Йогидің ашрамын Үндістанның Уттар-Прадеш штатының орман шаруашылығы департаментінен жалға алынған жерде салуға қаржы жұмсады. Махаришидің Халықаралық медитация академиясы ретінде ашрам бес жылдан кейін, Битлз тобының онда оқыған кезде әлемдік назарға ілікті. 1968 жылы Дьюк Ньюпортты қалпына келтіру қорын құрды, мақсаты қаладағы сексеннен астам колониялық ғимараттарды сақтап қалу болды. Дьюкпен дос болған бұрынғы бірінші ханым Жаклин Кеннеди Онассис қордың вице-президенті болды және оны ашық қолдады. Тарихи мүліктерге Rough Point, Samuel Whitehorne үйі, Prescott Farm, Buloid Perry үйі, King's Arms тавернасы, баптисттердің жиналыс үйі және Cotton House кіреді. Жүзі бірінші ғимарат жалдауға берілген. Тек бесеуі ғана мұражай ретінде жұмыс істейді. Дьюктің көп саяхаттары түрлі мәдениеттерге қызығушылық тудырды, және өмірі бойы ол ислам және Оңтүстік-Шығыс Азия өнерінің мол коллекциясын жинады. Ол қайтыс болғаннан кейін көптеген туындылар Сан-Францискодағы Азия өнер мұражайына және Балтимордағы Уолтерс өнер мұражайына сыйға берілді. Дьюк көптеген қосымша қайырымдылық жұмыстарын жасады және медициналық зерттеулер мен балалардың әл-ауқатын жақсарту бағдарламаларының маңызды демеушісі болды. 1980-жылдардың соңында Дьюк Дьюк университетіне СПИД зерттеулері үшін 2 миллион доллар сыйлады. Ол қайтыс болғаннан кейін 1996 жылы Дорис Дьюк қайырымдылық қоры құрылды, ол төрт ұлттық грант беру бағдарламасын және Дорис Дьюктің үш мүлкін – Shangri La, Rough Point және Duke Farms-ты қолдады.

Траст және өсиеттер

Дьюк әкесі Джеймс Бьюкенен Дьюк 1917 және 1924 жылдары құрған екі сенімділік қордың өмірлік иесі болды. Қорлардан түскен табыс оның қайтыс болғаннан кейін кез келген баласына берілуге тиіс болды. 1988 жылы 75 жасында Дьюк 35 жастағы Чанди Хеффнерді заңды түрде асырады, ол Харе Кришна дінінің жақтасы және миллиардер Нельсон Пелцтің үшінші әйелінің қарындасы еді. Дьюк бастапқыда Хеффнердің 1940 жылы туғаннан кейін көп ұзамай қайтыс болған жалғыз биологиялық баласы Арденнің жаңадан туған нұсқасы екенін мәлімдеді. Екі әйел арасында келіспеушіліктер туды, ал Дьюктің өсиетінің соңғы нұсқасында ол Хеффнердің әкесінің қорларынан пайда көруін қаламайтынын, сондай-ақ асырап алуды жоққа шығаратынын көрсетті. Алайда, Дьюк қайтыс болғаннан кейін, қордың басқарушылары Хеффнердің талабын 65 миллион долларға реттеді. Соңғы өсиетімен Дьюк барлық мүлкін бірнеше жаңа және қолданыстағы қайырымдылық қорларына қалдырды. Ол үй басқарушысы Бернард Лаффертиді мүлікті басқарушы етіп тағайындады. Лафферти U.S. Trust компаниясын корпоративтік ортақ басқарушы етіп тағайындады. Лафферти мен Дьюктің досы Марион Оутс Чарльз оның сенімділері болып тағайындалды. Бірақ өсиетке қарсы бірнеше сот процесі қозғалды. Дьюктің мүлкі оның қайтыс болған кезде 1,2 миллиард доллардан асып кеткені бағаланды. Сот процесін Гарри Демопулос бастады. Демопулос бұрынғы өсиетте мүлікті басқарушы болып тағайындалған және Лаффертидің тағайындалуына қарсы шықты. Демопулос Лафферти мен оның адвокаттары ауру, есін жоғалтқан қарт әйелді өзінің мүлкін оларға беруге көндіргенін мәлімдеді. Тэмми Пайетт есімді медбике одан да сенсациялық айыптаулар жасады, ол Лафферти мен Беверли-Хиллздің танымал дәрігері доктор Чарльз Кивовиц морфин мен Демеролмен Дьюктің өлімін жеделдету үшін сөз байласты деген пікір білдірді. 1996 жылы, Лафферти қайтыс болған жылы, Лос-Анджелес округінің прокуратурасы қылмысқа байланысты нақты дәлелдер жоқ екенін мәлімдеді. 10 заң фирмасының 40 адвокатынан тұратын сот процесі Дьюктің мүлкін үш жылға жуық уақытқа тоқтатты. Нью-Йорк соты Лаффертиді қор қаражатын жеке пайдалануы және U.S. Trust оны тоқтатуға ештеңе істемегені үшін қызметтен шеттету туралы шешім қабылдады. Марион Оутс Чарльз, Дьюктің соңғы өсиетінен жалғыз сенімді; Джеймс Гилл, адвокат; Наннерл О. Кихоун, Дьюк университетінің президенті; және Джон Дж. Мак, Морган Стэнли президенті. DDCF сонымен қатар Дьюктің бұрынғы үйлерін басқаруға арналған үш жеке қорды қаржыландыруды бақылайды: Ислам өнері үшін Дорис Дьюк қоры, Дьюк фермалары және Ньюпорт қалпына келтіру қоры. Қамқоршылар осы қорларға қаржыны бірте-бірте азайтып, Дорис Дьюктің жеке жұмыстары «Дьюк отбасының жеке құмарлықтары мен әсем тұтыну тарихын жалғастыратынын» айтты. Кейіннен қорлар кейбір активтерді сатты және Дьюк бағын жапты. Christie's аукцион үйі 2004 жылы Нью-Йоркте үш күн бойы өткен «Doris Duke Charitable Foundation» қайырымдылық қорына сатылған «Doris Duke Collection» аукционына арналған 600-дан астам беттен тұратын, толық суреттелген каталог жариялады. Дьюктің мүлкінің соңғы мұрагерлері – егіздер Джорджия Инман және Уокер «Паттерсон» Инман III, Дьюктің анасының жартылай бауырынан туған Дьюктің жүрегі ауырған немере інісі Уокер Инманның балалары. Олардың балалық шағында зорлық-зомбылық, зорлау, ата-ананың зорлық-зомбылығы және есірткіге тәуелділік туралы құжатталған деректер бар.

Өмірбаяндары

Стефани Мэнсфилдтің "Әлемдегі ең бай қыз" (Путнам, 1994). Пони Дьюк, оның мұрадан кенет айырылған туысы, және Джейсон Томас "Too Rich: The Family Secrets of Doris Duke" (1996) кітабын жариялады. Тед Шварц пен Том Рыбак, Дьюктің қызметкерлерінің бірімен бірлесіп жазған "Trust No One" (1997) еңбегін жарыққа шығарды. Салли Бингемнің "Күміс қарлығаш: Дорис Дьюктің ізбен жолуы" (2020).

Кино және теледидар

Too Rich: The Secret Life of Doris Duke (1999) – Мансфилдтің кітабы негізінде түсірілген, Лорен Баколл Дьюк рөлінде, ал Ричард Чемберлен Лафферти рөлінде ойнаған телесериал. Бернард пен Дорис (2007) – Сьюзан Сарандонның Дьюк рөлінде, Ральф Файнс дворецкий Лафферти рөлінде ойнаған HBO фильмі. Рубироса (2018) – Катарина Частың Дорис Дьюк рөлінде түскен мексикалық веб-телесериал. As the Money Burns (2020–қазірге дейін) – мұрагерлер мен мұрагерлердің өмірі арқылы Ұлы депрессияны қайта жасайтын тарих подкасты. Басты мұрагер ретінде Дорис Дьюк әкесі Бак Дьюктің өлімі туралы айтатын "Ешкімге сенбе" атты бірінші эпизодтан бастап бірнеше эпизодта пайда болады. Басқа эпизодтарға Букингем сарайындағы оның сәлемдесуі, дебютанттық кеш және өміріндегі басқа да маңызды оқиғалар мен сәттер кіреді.