Кіріспе
Динозаврлардың жойылған туысы
Автоматты тізімдеме
| fossil range = Ретиан~
| image = Thecodontosaurus antiquus skeleton.png
| image upright = 1.1
| image caption = Скелетті қалпына келтіру
| taxon = Thecodontosaurus
| authority = Riley & Stutchbury, 1836
| type species = Thecodontosaurus antiquus
| type species authority = Morris, 1843
| synonyms ref = және Бристоль институтының кураторы Самуэль Статчбери, қазіргі Бристоль қаласының бөлігі болып табылатын Клифтон қаласындағы Дурдхам Даун карьерінде "саурия қалдықтарын" қазу жұмыстарын бастады, бұл Магнезиялық Конгломераттың құрамында. 1834 және 1835 жылдары олар табылғандар туралы қысқаша хабарлама жасады. 1836 жылы олар бастапқы сипаттамасын ұсынды, жаңа туысты атады: Thecodontosaurus. Атау грек тіліндегі θήκή (thēkē) – "ұя", және οδους (odous) – "тіс" сөздерінен алынған, бұл тістердің тамырлары қазіргі бауырыткендердегідей жақ сүйегімен бірікпеген, ал жеке тіс ұяларында орналасқандығын көрсетеді. Thecodontosaurus – Мегалозавр, Игуанодон, Стрептоспондилус және Гилеозаврдан кейін аталған бесінші динозавр, бірақ Райли мен Статчбери бұл туралы білмеді, өйткені "Динозаврлар" түсінігі тек 1842 жылы қалыптасты. 1843 жылы Джон Моррис британдық қазбалар каталогында толық түр атауын берді: Thecodontosaurus antiquus. "Antiquus" латын тілінде "көне" деген мағынаны білдіреді. Thecodontosaurus-тың түпнұсқа үлгісі немесе голотипі, BCM 1 – төменгі жақ, Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі ауыр бомбалаудың салдарынан жойылды. Бұл динозаврдың көптеген қалдықтары және оған қатысты материалдар 1940 жылдың қараша айында Бристольдегі бомбалау кезінде жойылды. Дегенмен, көптеген сүйектер сақталды: бүгінде 184 сүйек Бристоль қалалық мұражайы мен өнер галереясының қорында сақталады. Кейіннен, Бристоль маңындағы Титерингтоннан қосымша қалдықтар табылды. Қазіргі таңда 245 фрагментарлы үлгі белгілі, олар көптеген жеке дарақтарды көрсетеді. 1985 жылы Питер Гальтон BCM 2 деп белгіленген тағы бір төменгі жақты, оң тіс сүйегін неотип ретінде тағайындады. Қалдықтар қазылған тас кірмелерінде, ескі тау жыныстарындағы жарықтарда шөгінді түзілген. Бұл шөгінділердің жасы бір кезде Карнийдің соңғы кезеңіне дейін ескі деп есептелген, бірақ соңғы зерттеулер олардың Ретиан кезеңіне жататындығын көрсетті.
Automatic taxobox
| fossil range = Rhaetian~
| image = Thecodontosaurus antiquus skeleton. png
| image upright = 1.1
| image caption = Skeletal restoration
| taxon = Thecodontosaurus
| authority = Riley & Stutchbury, 1836
| type species = Thecodontosaurus antiquus
| type species authority = Morris, 1843
| synonyms ref = and the curator of the Bristol Institution, Samuel Stutchbury, began to excavate "saurian remains" at the quarry of Durdham Down, at Clifton, presently a part of Bristol, which is part of the Magnesian Conglomerate. In 1834 and 1835, they briefly reported on the finds. They provided their initial description in 1836, naming a new genus: Thecodontosaurus. The name is derived from Greek θήκή, thēkē, "socket", and οδους, odous, "tooth", a reference to the fact that the roots of the teeth were not fused with the jaw bone, as in present lizards, but positioned in separate tooth sockets. Thecodontosaurus was the fifth dinosaur named, after Megalosaurus, Iguanodon, Streptospondylus and Hylaeosaurus, though Riley and Stutchbury were not aware of this, the very concept of Dinosauria only being created in 1842. In 1843, in his catalogue of British fossils, John Morris provided a complete species name: Thecodontosaurus antiquus. The specific epithet, "antiquus", means "ancient" in Latin. The original type specimen or holotype of Thecodontosaurus, BCM 1, a lower jaw, fell victim to heavy World War II bombings. Many remains of this dinosaur and other material related to it were destroyed in November 1940 during the Bristol Blitz. However, most bones were salvaged: today 184 fossil bones are part of the collection of the Bristol City Museum and Art Gallery. Later, more remains were found near Bristol at Tytherington. Currently about 245 fragmentary specimens are known, representing numerous individuals. In 1985, Peter Galton designated another lower jaw, a right dentary, as the neotype, BCM 2. The remains had been found in chalkstone infillings, breccia deposited in fissures in older rocks. The age of these deposits was once estimated as old as the late Carnian, but recent studies indicate that they date from the Rhaetian.
Басқа түрлер
Бастапқы типтік түрден басқа, Thecodontosaurus antiquus, Райли мен Статчбери сонымен қатар ет жейтін фитозаврлардың кейбір тістерін тапты, оларды Palaeosaurus cylindrodon және P. platyodon деп атады. XIX ғасырдың аяғында мұндай қалдықтар ет жейтін прозавроподтарға жатады деген теория кең тарады: Текодонтозаврдың денесімен, бірақ кескіш тістері бар жануарлар. 1890 жылы Артур Смит Вудворд сәйкесінше Thecodontosaurus platyodon деп атады, ал 1908 жылы Фридрих фон Хуэн Thecodontosaurus cylindrodon деп атады. 1981 жылы Майкл Купер бұл гипотезаны қорғаса да, мұндай жаратылыстардың бар екендігі туралы болжам қазір толығымен жоққа шығарылды. Бір кезде Текодонтозаврдың материалдары қателікпен жеке туыс ретінде сипатталған. 1891 жылы Гарри Говьер Сили Agrosaurus macgillivrayi деп атады, ол қалдықтардың 1844 жылы Австралияның солтүстік-шығыс жағалауында HMS Fly экипажы жинағанын болжады. Бұл Австралияда табылған алғашқы динозавр деп ұзақ уақыт саналды, бірақ 1999 жылы сүйектердің Райли мен Статчберидің Британдық табиғи тарих мұражайына жіберген, кейін қате белгіленген үлкен жұмсақ заттарға тиесілі болуы мүмкін екендігі анықталды. 1906 жылы фон Хуэн жақын ұқсастығын байқап, түрді Thecodontosaurus macgillivrayi деп қайта атады. Осылайша ол Thecodontosaurus antiquus-тің кіші синонимі болып табылады. Қазіргі уақытта жалғыз жарамды түр – T. antiquus.
Сипаттама
Текодонтозаврдың сынық қалдықтарынан қаңқасының көп бөлігін қайта құруға болады, бірақ бас сүйегінің алдыңғы бөлігін қоспағанда. Текодонтозаврдың мойны салыстырмалы түрде қысқа болған, оның үстіне үлкен бас сүйегі мен ірі көздері орналасқан. Оның жауында көптеген кішкентай және орташа өлшемдегі, тісті, жапырақ пішіндес тістер болған. Бұл динозаврдың қолдары мен аяқтарының әрқайсысында бес саусақ болған, ал қолдары ұзын және тар, әрқайсысында созылған тырнақтары бар еді. Бұл динозаврдың алдыңғы аяқтары артқы аяқтарынан әлдеқайда қысқа болған, ал құйрығы басы, мойны және денесінің ұзындығынан ұзын болды. Орташа есепте, оның ұзындығы немесе 1 фут (шамамен 30 см) биіктігіне жететін, ал салмағы болса ең ірі жеке тұлғалардың ұзындығы 2 метрге жуық болды деп есептеледі. 2000 жылы Майкл Бентон популяциядағы күшті морфтың бар екенін атап өтті, оны екінші түр ретінде немесе, көбінесе, жыныстық диморфизмнің бір көрінісі ретінде қарастырды. Бентон сондай-ақ түрге тән ерекше туынды белгілерді немесе аутапоморфияларды көрсетті: ми қабығындағы ұзын базиптеригоидты процесс; төменгі жақ сүйегінің жалпы ұзындығына шаққанда қысқа тіс; дөңгелек емес, субквадратты артқы ұшы бар илиум. Кішкентай мөлшері аралдық карликовизмнің бір мысалы ретінде түсіндірілді.
In 2000, Michael Benton noted the existence of a robust morph in the population, seen by him as a possible second species or, more likely, an instance of sexual dimorphism. Benton also indicated some unique derived traits, or autapomorphies, for the species: a long basipterygoid process on the braincase; a dentary that is short in relation to the total length of the lower jaw; an ilium that has a back end that is subquadrate instead of rounded. The small size has been explained as an instance of insular dwarfism.
Жіктеу
Райли мен Стачбери бастапқыда Текодонтозаврды сарғаяқтар мен жыландар тобына жататын Squamata тобының мүшесі деп есептеді. Рихард Оуэн 1842 жылы "Динозавр" терминін енгізген кезде бұл өзгерген жоқ, себебі Оуэн Текодонтозаврды динозавр деп танымады; 1865 жылы ол оны Текодонтияға жатқызды. 1870 жылға дейін Томас Хаксли ғана оның динозавр екенін түсінді, бірақ оны қате түрде Scelidosauridae тұқымдасына жатқызды. Кейін ол Agrosaurus-пен бірге Anchisauridae немесе жеке Thecodontosauridae тұқымдасына қосылды. Қазіргі заманғы дәл кладистік талдаулар нақты нәтиже берген жоқ. Топтың ең алғашқы өкілі болмаса да, Текодонтозавр кейде сауроподоморф динозаврлардың өте төменгі сатысында орналасады. Бұрын ол Prosauropoda-ға жатқызылған, бірақ соңғы кезде Текодонтозавр мен оның туыстары прозауроподтар мен сауроподтардың бөлінуіне дейін пайда болды деген пікір айтылуда.
Палеобиология
Текодонтозаврды зерттеу оның қана екі аяқты болғанын көрсетті. Оның алдыңғы және артқы аяқтарындағы бұлшық еттерін зерттеу оның өте жылдам екі аяқты жүгіргенін көрсетеді, ал әлсіз алдыңғы аяқтарын өсімдіктерді ұстау, оларды кесіп, аузына салу үшін пайдаланған. Оның жоғары дамыған жүгіру қабілеті оның жоғары жылдамдықпен шабуылдауға жақсы бейімделгенін көрсетеді, бұл, әдетте, жыртқыштардан қашу үшін болған.