Кіріспе

Иммундық жауап ақуызы FOXP3 (форкхед-бокс P3), сонымен қатар скурфин деп те аталады, иммундық жүйенің жауаптарына қатысатын ақуыз. FOX ақуыздары тобының мүшесі FOXP3 реттеуші Т-клеткаларының дамуы мен функциясындағы реттеуші жолдың негізгі реттеушісі болып табылады. Реттеуші Т-клеткалары әдетте иммундық жауапты баяулатады. Қатерлі ісіктерде реттеуші Т-клеткаларының артық активтілігі иммундық жүйенің қатерлі ісік жасушаларын жоюына кедергі келтіруі мүмкін. Аутоиммундық ауруларда реттеуші Т-клеткаларының жеткіліксіздігі басқа аутоиммундық жасушаларға организмнің өз тіндеріне шабуыл жасауға мүмкіндік береді. Дәл бақылау механизмі әлі анықталмаған, бірақ FOX ақуыздары транскрипциялық реттегіштердің форкхед/қанатты спираль отбасына жатады және транскрипция кезінде ДНҚ-мен ұқсас байланыс арқылы бақылау жасайды деп есептеледі. Реттеуші Т-клеткаларының модельдік жүйелерінде FOXP3 транскрипция факторы реттеуші Т-клеткаларының функциясына қатысатын гендердің промоторларын иеленеді және Т-клеткаларының рецепторлары стимуляцияланғаннан кейін негізгі гендердің транскрипциясын тежеуі мүмкін.

Құрылымы

Адамның FOXP3 генінде 11 кодтаушы экзон бар. Экзон-интрон шекаралары тышқан мен адам гендерінің кодтау аймақтарында толық сәйкес келеді. Геномдық тізбектеп оқу арқылы FOXP3 гені X хромосомасының p иығында (нақтырақ айтқанда, Xp11.23) орналасқандығы анықталды.

Физиологиясы

Foxp3 — табиғи Т-регуляторлық жасушалардың (nTregs, Т-жасушалардың тегі) және адаптивті/индукцияланған Т-регуляторлық жасушалардың (a/iTregs) ерекше маркері, сондай-ақ CD25 немесе CD45RB сияқты басқа да ерекшеліктері аз маркерлермен анықталады. Foxp3-тің жоғары экспрессияланған Т-жасушаларын индукциялау немесе енгізу жануарлар зерттеулерінде диабет, көптік склероз, астма, ішек қабыну аурулары, тиреоидит және бүйрек ауруларының үлгілерінде (аутоиммундық) аурудың симптомдарын айтарлықтай азайтуға әкелді. Адамдардағы клиникалық сынақтарда Т-регуляторлық жасушаларды трансплантталған науқастардағы "қожайынға қарсы реакция" ауруын емдеуде тиімділік көрсетілді. Соңғы зерттеулер Т-жасушаларының бастапқыда ойланғаннан гөрі көбірек өзгергіштікке ие екенін көрсетті. Бұл Т-регуляторлық жасушаларды терапияда қолдану қауіпті болуы мүмкін, себебі пациентке ауыстырылған Т-жасушасы Т-хелпер 17 (Th17) жасушаларына айналуы мүмкін, олар қабынуды күшейтетін, емес, реттегіш жасушалар емес. CD4+ жасушалары — бактериялар мен вирустар сияқты шетелдік бұзушылардан жануарларды қорғауға жауапты лейкоциттер. CD4+ жасушалары күшті түрде реттеледі және белсенді болуы және дұрыс жұмыс істеуі үшін STAT 5 және AhR сияқты көптеген транскрипция факторларын қажет етеді, ал Foxp3 Treg тегінің бас реттеушісі ретінде анықталды. Керісінше, жүйелік қызыл жегі (SLE) сияқты аутоиммундық аурулары бар пациенттерде Foxp3-тің жоғары экспрессияланған жасушаларының дисфункциясы байқалады. Foxp3 гені IPEX синдромында (Иммундық дисрегуляция, полиэндокринопатия және энтеропатия, Х-хромосомасына байланысты) мутацияланған. IPEX синдромы бар көптеген пациенттерде FOXP3 ДНК-мен байланысатын доменінде мутациялар анықталды. Егешқұйрықтарда Foxp3 мутациясы (рамкалық ығысу мутациясы, нәтижесінде forkhead доменінің жоқтығы) "Scurfy" фенотипіне жауапты, бұл Х-хромосомасына байланысты рецессивті мутация, гемизиготты еркектерде туылғаннан кейін 16-25 күнде өлімге әкеледі. Бір тәжірибеде 15-мерлі синтетикалық пептид P60 Foxp3-тің функциялық белсенділігін тежеуге қабілетті болды. P60 мұны жасушаларға еніп, Foxp3-ке байланысу арқылы іске асырды, бұл Foxp3-тің ядроға транслокациялану қабілетін бәсеңдетті. Осының салдарынан Foxp3 NF-kB және NFAT транскрипция факторларын тиімді түрде баса алмады; екеуі де ДНК транскрипциясын, цитокин өндірісін және жасушаның тірі қалуын реттейтін ақуыздық кешендер болып табылады. Бұл мутациялар тимус ішінде дамып келе жатқан тимоциттерге әсер етеді. Foxp3-тің реттелуімен, осы тимоциттер тимопоэз кезінде тимус арқылы жетілген Treg жасушаларына айналады. Ол CD39 ферментін жұмылдырады, бұл ісікке қарсы күресте маңызды, ол АТФ-ны АДФ-ға гидролиздейді, осылайша әртүрлі жасуша популяцияларында иммунодепрессияны реттейді.